سوورەتا التوبة

زڤرین بۆ سەرەکیێ
هەژمارا ئایەتان - 129
1

بَرَآءَةٌ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ٘ اِلَي الَّذِيْنَ عٰهَدْتُّمْ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤه‌ به‌ريكرنه‌كه‌ ژ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى، وئاشكه‌راكرنه‌كه‌ بۆ نه‌مانا هه‌ر په‌يمانه‌كا د ناڤبه‌را موسلمان وبوتپه‌ريسان دا هه‌ى.

2

فَسِيْحُوْا فِي الْاَرْضِ اَرْبَعَةَ اَشْهُرٍ وَّاعْلَمُوْ٘ا اَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللّٰهِ وَاَنَّ اللّٰهَ مُخْزِي الْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێچا هوين -گه‌لى بوتپه‌رێسان- بۆ ده‌مێ چار مه‌هان د عه‌ردى دا بگه‌ڕن، ب پشت ڕاستى هه‌چى جهێ هه‌وه‌ بڤێت هوين هه‌ڕنێ، وهوين بزانن كو هوين ژ عه‌زابێ قورتال نابن، وكو خودێ دێ كافران شه‌رمزار كه‌ت، د دنيايێ دا دێ وان ڕه‌زيل كه‌ت، و ل ئاخره‌تێ دێ وان به‌ته‌ ئاگرى.

3

وَاَذَانٌ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ٘ اِلَي النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْاَكْبَرِ اَنَّ اللّٰهَ بَرِيْٓءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ وَرَسُوْلُهٗ فَاِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَاِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوْ٘ا اَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللّٰهِ وَبَشِّرِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِعَذَابٍ اَلِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌ڤه‌ دانه‌زانينه‌ك وهشياركرنه‌كه‌ ژ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بۆ مرۆڤان ل ڕۆژا ڤه‌كوشتنا قوربانان كو هندى خودێ‌یه ‌ژ بوتپه‌رێسان يێ به‌رییه‌، هه‌ر وه‌سا پێغه‌مبه‌رێ وى ژى ژ وان يێ به‌رییه‌. ڤێجا ئه‌گه‌ر هوين -گه‌لى بوتپه‌رێسان- زڤڕينه‌ حه‌قییێ وهه‌وه‌ شركا خۆ هێلا ئه‌و بۆ هه‌وه‌ چێتره‌، وئه‌گه‌ر هوين پشت بده‌نه‌ حه‌قییێ ونه‌ئێنه‌ د دينێ خودێ دا هوين بزانن كو هوين ژ عه‌زابا خودێ قورتال نابن. وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ڤان ئه‌وێن پشت دده‌نه‌ ئيسلامێ ب عه‌زابا خودێ يا ب ئێش بترسينه‌.

4

اِلَّا الَّذِيْنَ عٰهَدْتُّمْ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوْكُمْ شَيْــًٔا وَّلَمْ يُظَاهِرُوْا عَلَيْكُمْ اَحَدًا فَاَتِمُّوْ٘ا اِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ اِلٰي مُدَّتِهِمْ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و بوتپه‌رێسێن په‌يمانه‌ك د گه‌ل هه‌وه‌ بۆ ده‌مه‌كێ ده‌سنيشانكرى گرێداى، وپه‌يمانا خۆ نه‌شكاندى، وهاريكارییا دوژمنان دژى هه‌وه‌ نه‌كرى، ئه‌و ژ بن ڤى حوكمێ بۆرى ده‌ردكه‌ڤن، ڤێجا هوين په‌يمانا وان حه‌تا ده‌مێ ده‌سنيشانكرى پێك بينن. هندى خودێ‌یه‌ حه‌ز ژ وان ته‌قواداران دكه‌ت يێن وى تشتى ب جهـ دئينن يێ فه‌رمان پێ ل وان هاتییه‌ كرن، وخۆ ژ شركێ وخيانه‌تێ وگونه‌هان دده‌نه‌ پاش.

5

فَاِذَا انْسَلَخَ الْاَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِيْنَ حَيْثُ وَجَدْتُّمُوْهُمْ وَخُذُوْهُمْ وَاحْصُرُوْهُمْ وَاقْعُدُوْا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَاِنْ تَابُوْا وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ فَخَلُّوْا سَبِيْلَهُمْ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و چار هه‌يڤێن هه‌وه‌ بوتپه‌رێس تێدا پشت ڕاست كرين ب دويماهى هاتن، هوين ده‌سپێكرنا شه‌ڕى د گه‌ل نه‌يارێن خودێ ل هه‌ر جهه‌كێ ئه‌و لێ بن ڕابگه‌هينن، وهوين ل جهێن وان قه‌ستا وان بكه‌ن، وڕێكان ل به‌ر بگرن، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و ژ كوفرا خۆ زڤڕين وهاتنه‌ د ئيسلامێ دا وپێگيرى ب ئه‌حكامێن ئيسلامێ كر وه‌كى كرنا نڤێژێ ودانا زه‌كاتێ، هوين وان بهێلن، ئێدى ئه‌و بوونه‌ برايێن هه‌وه‌ د ئيسلامێ دا. هندى خودێ‌یه‌ باش گونه‌هـ ژێبره‌ بۆ وان يێن تۆبه‌ دكه‌ن، يێ دلۆڤانكاره‌ ب وان.

6

وَاِنْ اَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِيْنَ اسْتَجَارَكَ فَاَجِرْهُ حَتّٰي يَسْمَعَ كَلٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ اَبْلِغْهُ مَاْمَنَهٗ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر يه‌ك ژ وان بوت په‌ريسێن خوين ومالێ وان هاتییه‌ حه‌لالكرن داخوازكر كو ل سه‌ر به‌ختێ ته‌ بت تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- به‌ختێ خۆ بدێ، حه‌تا وى گوهـ ل قورئانێ ببت و ب باوه‌رییێ ئاگه‌هدار بت، پاشى تو وى ب سلامه‌تى ڤه‌گه‌ڕينه‌ وى جهێ ئه‌و ژێ هاتى؛ دا وى چو هێجه‌ت نه‌مينن؛ ئه‌ڤه‌ ژ به‌ر هندێ‌یه‌ چونكى هندى كافرن ملله‌ته‌كێ نه‌زانن ب ڕاستییێن ئيسلامێ، ودا به‌لكى ئه‌و ئيسلامێ هلبژێرن ئه‌گه‌ر وان ب دورستى ئه‌و ناسى.

7

كَيْفَ يَكُوْنُ لِلْمُشْرِكِيْنَ عَهْدٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَعِنْدَ رَسُوْلِهٖ٘ اِلَّا الَّذِيْنَ عٰهَدْتُّمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُوْا لَكُمْ فَاسْتَقِيْمُوْا لَهُمْ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

نابت كو بوتپه‌رێسان په‌يمانه‌ك ل نك خودێ و ل نك پێغه‌مبه‌رێ وى هه‌بت، ئه‌و تێ نه‌بن يێن هه‌و ل نك مزگه‌فتا حه‌رام د ڕێككه‌فتنا (حوده‌يبیێ) دا په‌يمان د گه‌ل وان به‌ستى، ڤێجا هندى ئه‌و ل سه‌ر په‌يمانا خۆ بمينن هوين ژى وه‌كى وان ل سه‌ر په‌يمانا خۆ بمينن. هندى خودێ‌یه‌ حه‌ز ژ وان تـه‌قواداران دكه‌ت يێن سۆزێن خۆ ب جهـ دئينن.

8

كَيْفَ وَاِنْ يَّظْهَرُوْا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوْا فِيْكُمْ اِلًّا وَّلَا ذِمَّةً يُرْضُوْنَكُمْ بِاَفْوَاهِهِمْ وَتَاْبٰي قُلُوْبُهُمْ وَاَكْثَرُهُمْ فٰسِقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

حالێ بوتپه‌رێسان ئه‌وه‌ هندى سه‌ركه‌فتن يا وان نه‌بت ئه‌و پێگيرییێ ب په‌يمانا خۆ دكه‌ن، به‌لێ گاڤا وان ديت ئه‌و ل سه‌ر خودان باوه‌ران ب هێز كه‌فتن نه‌ وان ئاگه‌هـ ژ مرۆڤاينییێ دمينت نه‌ ژ چو په‌يمانان، ڤێجا هشيار بن ب وێ سه‌ره‌ده‌رییا ل ده‌مێ ترسێ ئه‌و د گه‌ل هه‌وه‌ دكه‌ن هوين نه‌ئێنه‌ خاپاندن، هندى ئه‌ون ئه‌و ب ئه‌زمانێن خۆ وێ گۆتنێ دبێژن يا هوين پێ ڕازى ببن، به‌لێ دلێن وان ب وێ گۆتنێ ناكه‌ن، وپترییا وان ژ ڕێكێ دده‌ركه‌فتينه‌ وپه‌يمانان دشكێنن.

9

اِشْتَرَوْا بِاٰيٰتِ اللّٰهِ ثَمَنًا قَلِيْلًا فَصَدُّوْا عَنْ سَبِيْلِهٖ اِنَّهُمْ سَآءَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وان ئايه‌تێن خودێ ب په‌رتاله‌كێ دنيايێ يێ بێ خێر گوهاڕت، وڕێ ل وان مرۆڤان گرت يێن دڤيا بێنه‌ د ئيسلامێ دا، ب ڕاستى كاره‌كێ كرێت بوو وان كرى، وشۆله‌كا خراب بوو.

10

لَا يَرْقُبُوْنَ فِيْ مُؤْمِنٍ اِلًّا وَّلَا ذِمَّةً وَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ڤ بوتپه‌رێسه‌نه‌ دوژمنێن باوه‌رییێ وخودان باوه‌رانه‌، نه‌ ئه‌و چو بهاى دده‌نه‌ مرۆڤاينییا خودان باوه‌رى نه‌ په‌يمانا وى، وكارێ وان دوژمناتى وزۆردارییه‌.

11

فَاِنْ تَابُوْا وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتَوُا الزَّكٰوةَ فَاِخْوَانُكُمْ فِي الدِّيْنِ وَنُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌وان په‌رستنا خودێ ب تنێ كر، وپه‌يڤا ته‌وحيدێ گۆت، وپێگيرى ب ئه‌حكامێن ئيسلامێ كر ژ كرنا نڤێژێ ودانا زه‌كاتێ، ئێدى ئه‌و برايێن هه‌وه‌نه‌ د ئيسلامێ دا. وئه‌م ئايه‌تان ڕوهن وئاشكه‌را دكه‌ين بۆ وى ملله‌تێ مفاى ژێ وه‌ربگرت.

12

وَاِنْ نَّكَثُوْ٘ا اَيْمَانَهُمْ مِّنْۣ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوْا فِيْ دِيْنِكُمْ فَقَاتِلُوْ٘ا اَئِمَّةَ الْكُفْرِ اِنَّهُمْ لَا٘ اَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر ڤان بوتپه‌رێسان ئه‌و په‌يمانێن خۆ شكاندن يێن وان د گه‌ل هه‌وه‌ به‌ستين، و ب ڕه‌نگه‌كێ ئاشكه‌را گۆتنێن نه‌ د ڕێ دا د ده‌رحه‌قا دێنێ ئيسلامێ دا كرن، هوين شه‌ڕێ وان بكه‌ن هندى ئه‌ون ئه‌و سه‌رێن كوفرێنه‌، نه‌ وان چو سۆز هه‌نه‌ نه‌ چو په‌يمان، حه‌تا ئه‌و كوفر ودوژمناتییا خۆ بۆ ئيسلامێ به‌س بكه‌ن.

13

اَلَا تُقَاتِلُوْنَ قَوْمًا نَّكَثُوْ٘ا اَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوْا بِاِخْرَاجِ الرَّسُوْلِ وَهُمْ بَدَءُوْكُمْ اَوَّلَ مَرَّةٍ اَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ اَحَقُّ اَنْ تَخْشَوْهُ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوين د كرنا شه‌ڕێ ڤى ملله‌تى دا دودل نه‌بن، ئه‌ڤى ملله‌تێ په‌يمانێن خۆ شكاندين، وبه‌رگه‌ڕيان كرى دا پێغه‌مبه‌رى ژ (مه‌كه‌هێ) ده‌ربێخن، وئه‌و بوون يێن جارا يه‌كێ ده‌ست ب نه‌ياره‌تییا هه‌وه‌ كرى، ئه‌رێ هوين ژ كرنا شه‌ڕێ وان دترسن؟ ئێدى خودێ هێژاتره‌ كو هوين ژێ بترسن ئه‌گه‌ر هوين ب دورستى دخودان باوه‌ر بن.

14

قَاتِلُوْهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ بِاَيْدِيْكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُوْرَ قَوْمٍ مُّؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى خودان باوه‌ران هوين شه‌ڕێ دوژمنێن خودێ بكه‌ن خودێ دێ وان ب ده‌ستێن هه‌وه‌ عه‌زاب ده‌ت، ودێ وان ب شكه‌ستنێ ڕه‌زيل وشه‌رمزار كه‌ت، ودێ هه‌وه‌ ب سه‌ر وان ئێخت، وپه‌يڤا خۆ بلند كه‌ت، وئه‌و ب شكاندنا وان دێ دلێن هه‌وه‌ هين كه‌ت ئه‌و دلێن گه‌له‌ك خه‌م ونه‌خۆشى ژ پيلانێن ڤان بوتپه‌رێسان گه‌هشتییێ،

15

وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوْبِهِمْ وَيَتُوْبُ اللّٰهُ عَلٰي مَنْ يَّشَآءُ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ودێ كه‌ربێ ژ دلێن خودان باوه‌ران ئينته‌ده‌ر. وچییێ ژ ڤان هه‌ڤڕكان تۆبه‌ بكه‌ت هندى خودێ‌یه‌ تۆبا هه‌چییێ بڤێت قه‌بويل دكه‌ت. وخودێ يێ پڕزانايه‌ ب ڕاستییا تۆبا وى يێ تۆبه‌ بكه‌ت، يێ كاربنه‌جهه‌ د كار وڕێڤه‌برنا خۆ دا و د دانانا شريعه‌تان دا بۆ به‌نییێن خۆ.

16

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تُتْرَكُوْا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذِيْنَ جٰهَدُوْا مِنْكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوْا مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَلَا رَسُوْلِهٖ وَلَا الْمُؤْمِنِيْنَ وَلِيْجَةً وَاللّٰهُ خَبِيْرٌۣ بِمَا تَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

به‌لا وجه‌رباندن ژ سوننه‌تا خودێ‌یه‌، ڤێجا هوين -گه‌لى خودان باوه‌ران- هزر نه‌كه‌ن كو خودێ بێ جه‌رباندن دێ هه‌وه‌ هێلت؛ خودێ دێ هه‌وه‌ جه‌ڕبينت دا وان بناست يێن د جيهادا خۆ دا ددلسۆز، و ژبلى خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى وخودان باوه‌ران چو سه‌ركار وخودان بۆ خۆ نه‌گرتين. وخودێ ب هه‌مى كريارێن هه‌وه‌ يێ شاره‌زايه‌ وئه‌و دێ هه‌وه‌ سه‌را وان جزاده‌ت.

17

مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِيْنَ اَنْ يَّعْمُرُوْا مَسٰجِدَ اللّٰهِ شٰهِدِيْنَ عَلٰ٘ي اَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ اُولٰٓئِكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ وَفِي النَّارِ هُمْ خٰلِدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

نه‌بابه‌تى بوتپه‌ريسانه‌ كو ئه‌و مالێن خودێ (مزگه‌فتان) ئاڤا بكه‌ن، وئه‌و كوفرا خۆ ب خودێ ئاشكه‌را دكه‌ن وشريكان بۆ وى ددانن. كارێ ڤان بوتپه‌رێسان ل ڕۆژا قيامه‌تێ پويچ بوو، ودويماهییا وان هه‌رمانا د ئاگرى دايه‌.

18

اِنَّمَا يَعْمُرُ مَسٰجِدَ اللّٰهِ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَاَقَامَ الصَّلٰوةَ وَاٰتَي الزَّكٰوةَ وَلَمْ يَخْشَ اِلَّا اللّٰهَ فَعَسٰ٘ي اُولٰٓئِكَ اَنْ يَّكُوْنُوْا مِنَ الْمُهْتَدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هه‌ما هه‌ر ئه‌و خه‌مێ ژ مالێن خودێ دخۆن ووان ئاڤا دكه‌ن يێن باوه‌رى ب خودێ وڕۆژا دويماهییێ هه‌ى، ونڤێژان دكه‌ن وزه‌كاتێ دده‌ن، و د ده‌رحه‌قا خودێ دا ژ لۆمه‌كرنا چو لۆمه‌كه‌ران ناترسن، ئه‌ڤ ئاڤاكه‌ره‌نه‌ يێن به‌رێ وان بۆ حه‌قییێ هاتییه‌ دان.

19

اَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَآجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَجٰهَدَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ لَا يَسْتَوٗنَ عِنْدَ اللّٰهِ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ملله‌تۆ، ئه‌رێ ما هه‌وه‌ ئاڤدانا حه‌جییان وئاڤاكرنا مزگه‌فتا حه‌رام وه‌كى باوه‌رییا وى لێ كر يێ باوه‌رى ب خودێ وڕۆژا دويماهییێ ئيناى، وجيهاد د ڕێكا خودێ دا كرى؟ حالێ خودان باوه‌ران ويێ كافران ل نك خودێ وه‌كى يه‌ك نينه‌؛ چونكى خودێ كاره‌كى ژ بێ باوه‌رى قه‌بويل ناكه‌ت. وخودێ به‌رێ ملله‌تێ زۆردار ناده‌ته‌ كرنا چاكییان.

20

اَلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَهَاجَرُوْا وَجٰهَدُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ اَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّٰهِ وَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْفَآئِزُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و ژ جهێ كوفرێ قه‌ستا جهێ ئيسلامێ كرى، ومال وجانێ خۆ پێخه‌مه‌ت بلندكرنا په‌يڤا خودێ داين، ئه‌ڤان ده‌ره‌جێن وان ل نك خودێ دمه‌زنترن، وئه‌ون يێن ب ڕازيبوونا وى دسه‌ركه‌فتى.

21

يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَّجَنّٰتٍ لَّهُمْ فِيْهَا نَعِيْمٌ مُّقِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ڤ خودان باوه‌ره‌نه‌ يێن كو مشه‌خت بووين مزگينى ب دلۆڤانییا به‌رفره‌هـ وڕازيبوونا عێجزى ب دويڤ دا نه‌ئێت ژ خودايێ وان بۆ وان هه‌يه‌، و ل دويماهییێ ئه‌و دێ چنه‌ به‌حه‌شتێن هه‌رمانێ وخۆشییا به‌رده‌وام.

22

خٰلِدِيْنَ فِيْهَا٘ اَبَدًا اِنَّ اللّٰهَ عِنْدَهٗ٘ اَجْرٌ عَظِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

هه‌ر وهه‌ر ئه‌و دێ د وان به‌حه‌شتان دا مينن چو دويماهى بۆ مان وخۆشییا وان نينه‌، وئه‌ڤه‌ جزايێ وان چاكییانه‌ يێن وان د ژينا خۆ يا دنيايێ دا كرين. هندى خودێ‌یه‌ خێره‌كا مه‌زن ل نك وى هه‌يه‌ بۆ وى يێ باوه‌رى ئيناى وچاكى كرى وپێگيرى ب فه‌رمانا خودێ كرى.

23

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوْ٘ا اٰبَآءَكُمْ وَاِخْوَانَكُمْ اَوْلِيَآءَ اِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَي الْاِيْمَانِ وَمَنْ يَّتَوَلَّهُمْ مِّنْكُمْ فَاُولٰٓئِكَ هُمُ الظّٰلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى هوين مرۆڤێن خۆ يێن نێزيك -ژ باب وبرا ويێن دى- نه‌كه‌نه‌ دۆست وسه‌ركار بۆ خۆ، نهێنییێن موسلمانان بۆ بێژن، وشۆل وكارێ خۆ پێ بكه‌ن، هندى ئه‌و دكافر بن ودوژمناتییا ئيسلامێ بكه‌ن. وهه‌چییێ وان بۆ خۆ بكه‌ته‌ دۆست وسه‌ركار وڤيانا وان هلگرت ئه‌و وى گوهدارییا خودێ نه‌كر، وزۆردارى ل خۆ كر زۆردارییه‌كا مه‌زن.

24

قُلْ اِنْ كَانَ اٰبَآؤُكُمْ وَاَبْنَآؤُكُمْ وَاِخْوَانُكُمْ وَاَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيْرَتُكُمْ وَاَمْوَالُ اِۨقْتَرَفْتُمُوْهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا٘ اَحَبَّ اِلَيْكُمْ مِّنَ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ وَجِهَادٍ فِيْ سَبِيْلِهٖ فَتَرَبَّصُوْا حَتّٰي يَاْتِيَ اللّٰهُ بِاَمْرِهٖ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- بێژه‌ خودان باوه‌ران: ئه‌گه‌ر هوين باب وزارۆ وبرا وژن ومرۆڤێن خۆ يێن نێزيك ووى مالێ هه‌وه‌ كۆمكرى ووێ بازرگانییا هوين ژ بێ ره‌واجى وساربوونا وێ دترسن ووان خانییێن به‌رفره‌هـ يێن هوين تێدا، ئه‌گه‌ر هوين ڤان ب سه‌ر ڤيانا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى وجيهادا د ڕێكا وى دا بێخن، پا دێ دچاڤه‌رییى عه‌زابا خودێ بن. وخودێ به‌رێ وان ناده‌ته‌ ڕێكا ڕاست يێن ژ گوهدارییا وى ده‌ركه‌فتين.

25

لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّٰهُ فِيْ مَوَاطِنَ كَثِيْرَةٍ وَّيَوْمَ حُنَيْنٍ اِذْ اَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْــًٔا وَّضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْاَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُّدْبِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ب ڕاستى خودێ د گه‌له‌ك جهان دا سه‌ركه‌فتنا خۆ دايه‌ هه‌وه‌ ده‌مێ هه‌وه‌ ئه‌گه‌رێن ماددى ب كارئيناين وخۆ هێلايه‌ ب هيڤییا خودێ ڤه‌. و ل ڕۆژا شه‌ڕێ (حونه‌ينێ) هه‌وه‌ گۆت: ئه‌ڤرۆ ژ كێمییێ ئه‌م قه‌ت ناشكێين، ڤێجا گه‌له‌كییا هژمارێ هوين خاپاندن ووێ مفايێ هه‌وه‌ نه‌كر، ودوژمنى ب سه‌ر هه‌وه‌ دا گرت ڤێجا هه‌وه‌ جهه‌كێ خۆپاراستنێ ل عه‌ردێ به‌رفره‌ه نه‌ديت ئينا هوين ب شكه‌ستن ڤه‌ ڕه‌ڤين.

26

ثُمَّ اَنْزَلَ اللّٰهُ سَكِيْنَتَهٗ عَلٰي رَسُوْلِهٖ وَعَلَي الْمُؤْمِنِيْنَ وَاَنْزَلَ جُنُوْدًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَذٰلِكَ جَزَآءُ الْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

پاشى خودێ ته‌ناهى ب سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ خۆ و ب سه‌ر خودان باوه‌ران دا ئينا خوارێ ڤێجا ئه‌و موكم مان، وخودێ ب له‌شكه‌ره‌كێ وان نه‌ديتى ژ فريشته‌يان پشتا وان گرت، وئه‌و ب سه‌ر دوژمنێ وان ئێخستن، ووى ئه‌وێن كافربووين عه‌زاب دان. وئه‌و عه‌زابا خودێ‌یه‌ بۆ وان يێن به‌رێ خه‌لكى ژ دينێ وى وه‌ردگێڕن، ودره‌وێ ب پێغه‌مبه‌رێ وى دكه‌ن.

27

ثُمَّ يَتُوْبُ اللّٰهُ مِنْۣ بَعْدِ ذٰلِكَ عَلٰي مَنْ يَّشَآءُ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ پشتى هنگى ژ كوفرا خۆ بزڤڕت وبێته‌ د ئيسلامێ دا هندى خودێ‌یه ‌تۆبێ ددانته‌ سه‌ر وى يێ وى بڤێت، وگونه‌هێن وى ژێ دبه‌ت. وخودێ باش گونه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانكاره‌.

28

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اِنَّمَا الْمُشْرِكُوْنَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هٰذَا وَاِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيْكُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ٘ اِنْ شَآءَ اِنَّ اللّٰهَ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى خودان باوه‌ران هندى بوتپه‌رێسن دپيسن ڤێجا هوين نه‌هێلن ژ ئه‌ڤ ساله‌ وێڤه‌ -كو سالا نه‌هێ مشه‌ختییه‌- ئه‌و نێزيكى حه‌ره‌مێ ببـن، وئه‌گه‌ر هوين ژ هه‌ژارییه‌كێ ترسان كو بازرگانییا هه‌وه‌ د گه‌ل وان نه‌ما، هندى خودێ‌یه ‌دێ وێ بۆ هه‌وه‌ به‌ده‌ل ڤه‌كه‌ت، و -ئه‌گه‌ر وى بڤێت- ئه‌و ژ قه‌نجییا خۆ تێرا هه‌وه‌ دێ ده‌ته‌ هه‌وه‌، هندى خودێ‌یه ‌ب حالێ هه‌وه‌ يێ پڕزانايه‌، و د ڕێڤه‌برنا خۆ دا بۆ كارێ هه‌وه‌ يێ كاربنه‌جهه‌.

29

قَاتِلُوا الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَلَا يُحَرِّمُوْنَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ وَرَسُوْلُهٗ وَلَا يَدِيْنُوْنَ دِيْنَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ حَتّٰي يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَّدٍ وَّهُمْ صٰغِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى موسلمانان هوين شه‌ڕێ وان كافران بكه‌ن ئه‌وێن باوه‌رییێ ب خودێ و ب ڕۆژا ڕابوونێ وجزادانێ نائينن، وخۆ ژ وى تشتى ناده‌نه‌ پاش يێ خودێ وپێغه‌مبه‌رى ئه‌و ژێ داينه‌ پاش، وپێگيرییێ ب ئه‌حكامێن شريعه‌تێ ئيسلامێ ناكه‌ن ژ جوهى وفه‌لان، حه‌تا ئه‌و ب ده‌ستێ خۆ زێڕه‌سه‌رییێ (جزيێ) دده‌ن وئه‌و دڕه‌زيل.

30

وَقَالَتِ الْيَهُوْدُ عُزَيْرُ اِۨبْنُ اللّٰهِ وَقَالَتِ النَّصٰرَي الْمَسِيْحُ ابْنُ اللّٰهِ ذٰلِكَ قَوْلُهُمْ بِاَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِــُٔوْنَ قَوْلَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللّٰهُ اَنّٰي يُؤْفَكُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ب ڕاستى جوهییان شريك بۆ خودێ دانا ده‌مێ وان ژ دره‌و گۆتى: هندى عوزه‌يره‌ كوڕێ خودێ‌یه‌. وفه‌لان شريك بۆ خودێ دانا ده‌مێ ژ دره‌و گۆتى: مه‌سيح كوڕێ خودێ‌یه‌. ووان ئه‌ڤ گۆتنه‌ ژ نك خۆ يا چێكرى، وئه‌و ب ڤێ چه‌ندێ چاڤ ل گۆتنا بوتپه‌رێسێن به‌رى خۆ دكه‌ن. خودێ بوتپه‌رێسان هه‌مییان بكوژت چاوا ئه‌و به‌رێ خۆ ژ حه‌قییێ وه‌ردگێڕنه‌ نه‌حه‌قییێ؟

31

اِتَّخَذُوْ٘ا اَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَالْمَسِيْحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا٘ اُمِرُوْ٘ا اِلَّا لِيَعْبُدُوْ٘ا اِلٰهًا وَّاحِدًا لَا٘ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ سُبْحٰنَهٗ عَمَّا يُشْرِكُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

جوهى وفه‌لان زانا وعيباده‌تكه‌ر بۆ خۆ كرنه‌ خوداوه‌ند شريعه‌ت بۆ ددانان، ووان پێگيرى پێ دكر وشريعه‌تێ خودێ دهێلا، ووان عيسايێ مه‌سيح كوڕێ مه‌ريه‌مێ بۆ خۆ كره‌ خودێ وپه‌رستن بۆ كر، وخودێ فه‌رمان ب ته‌وحيدێ ل وان هه‌مییان كربوو كو ئه‌و په‌رستنا خودايه‌كێ ب تنێ بكه‌ن و ژ وى پێڤه‌تر چو خودايێن ڕاست نينن. يێ پاك وپيرۆز بت ژ وى تشتێ موشرك وسه‌رداچووى د ده‌رحه‌قا وى دا دبێژن.

32

يُرِيْدُوْنَ اَنْ يُّطْفِــُٔوْا نُوْرَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَي اللّٰهُ اِلَّا٘ اَنْ يُّتِمَّ نُوْرَهٗ وَلَوْ كَرِهَ الْكٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

كافران دڤێت ب كوفرا خۆ دينێ ئيسلامێ پويچ بكه‌ن، ووان ده‌ليلێن خودێ يێن موحه‌ممه‌د -سلاڤ لێ بن- پێ هاتى ل سه‌ر ته‌وحيدا خودێ پويچ بكه‌ن، وخودێ ل به‌ر نائێت ئه‌گه‌ر دينێ خۆ پێك نه‌ئينت وئاشكه‌را نه‌كه‌ت، وپه‌يڤا خۆ بلند نه‌كه‌ت، ئه‌گه‌ر خۆ كافران پێ نه‌خۆش بت ژى.

33

هُوَ الَّذِيْ٘ اَرْسَلَ رَسُوْلَهٗ بِالْهُدٰي وَدِيْنِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهٗ عَلَي الدِّيْنِ كُلِّهٖ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وه‌ يێ پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌د -سلاڤ لێ بن- ب قورئانێ ودينێ ئيسلامێ هنارتى؛ دا ئه‌و وى دينى ب سه‌ر هه‌مى دينان بێخت، ئه‌گه‌ر خۆ بوتپه‌رێسان ب دينێ حه‌ق -كو ئيسلامه‌- وسه‌ركه‌فتنا وى نه‌خۆش بت ژى.

34

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اِنَّ كَثِيْرًا مِّنَ الْاَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَاْكُلُوْنَ اَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ يَكْنِزُوْنَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُوْنَهَا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ اَلِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى، ب ڕاستى گه‌له‌ك ژ زانايێن كيتابییان وعيباده‌تكه‌رێن وان مالێ مرۆڤان بێ حه‌ق دخۆن وه‌كى ب ڕێكا به‌رتيلان وگه‌له‌ك ڕێكێن دى، وئه‌و به‌رێ خه‌لكى ژ هاتنا د ئيسلامێ دا وه‌ردگێڕن، وخه‌لكى ژ ڕێكا خودێ دده‌نه‌ پاش. وئه‌وێن مالى هل دگرن، وزه‌كاتا وى ناده‌ن، ووان مافێن تێدا دواجب ژێ ده‌رنائێخن، تو مزگينییێ ب عه‌زابه‌كا ب ئێش بده‌ وان.

35

يَّوْمَ يُحْمٰي عَلَيْهَا فِيْ نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوٰي بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوْبُهُمْ وَظُهُوْرُهُمْ هٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِاَنْفُسِكُمْ فَذُوْقُوْا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ل ڕۆژا قيامه‌تێ پارچه‌يێن زێڕ وزيڤان دێ داننه‌ د ئاگرى دا، وگاڤا باش هاتنه‌ سۆركرن دێ ئه‌نى وته‌نشت وپشتێن خودانان پێ ئێنه‌ داخكرن، ودبێژنه‌ وان: ئه‌ڤه‌يه‌ مالێ هه‌وه‌ يێ كو هه‌وه‌ وه‌ردگرت وحه‌قێ خودێ ژێ نه‌ددا، ڤێجا هوين تام بكه‌نه‌ عه‌زابا ب ئێش، ژ به‌ر وى مالێ هه‌وه‌ هل دگرت.

36

اِنَّ عِدَّةَ الشُّهُوْرِ عِنْدَ اللّٰهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِيْ كِتٰبِ اللّٰهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ مِنْهَا٘ اَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوْا فِيْهِنَّ اَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِيْنَ كَآفَّةً كَمَا يُقَاتِلُوْنَكُمْ كَآفَّةً وَاعْلَمُوْ٘ا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

د حوكمێ خودێ دا ووه‌كى د له‌وحێ پاراستى دا ژى هاتییه‌ نڤيسين هژمارا مه‌هان دووازده‌ مه‌هن، ڕۆژا وى عه‌سمان وعه‌رد ئافراندين، چار ژ وان دحه‌رامن؛ خودێ كرنا شه‌ڕى تێدا حه‌رامكرییه‌ (ئه‌و ژى ئه‌ڤه‌نه‌: ذولقه‌عده‌ وذولحججه‌ وموحه‌رره‌م وره‌جه‌ب) ئه‌ڤه‌يه‌ دينێ ڕاست، ڤێجا هوين زۆردارییێ تێدا ل خۆ نه‌كه‌ن؛ چونكى ئه‌و گه‌له‌ك دحه‌رامن، وزۆردارى ژى د وان مه‌هان دا دژوارتره‌ ژ مه‌هێن دى، نه‌ كو زۆردارى د مه‌هێن دى دا يا دورسته‌. وهوين شه‌ڕێ بوتپه‌رێسان هه‌مییان بكه‌ن كانێ چاوا ئه‌و شه‌ڕێ هه‌وه‌ هه‌مییان دكه‌ن، وهوين بزانن خودێ -ب هاريكارى وپشته‌ڤانییا خۆ- يێ د گه‌ل ته‌قواداران.

37

اِنَّمَا النَّسِيْٓءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُحِلُّوْنَهٗ عَامًا وَّيُحَرِّمُوْنَهٗ عَامًا لِّيُوَاطِــُٔوْا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّٰهُ فَيُحِلُّوْا مَا حَرَّمَ اللّٰهُ زُيِّنَ لَهُمْ سُوْٓءُ اَعْمَالِهِمْ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌و كار بوو يێ عه‌ره‌بان ل جاهليه‌تێ دكر كو چار مه‌هێن نه‌ده‌سنيشانكرى ژ سالێ حه‌رام دكرن، ڤێجا ساله‌كێ ئه‌و مه‌هـ پێش دئێخستن وساله‌كێ پاش دئێخستن وه‌كى به‌رژه‌وه‌ندییا وان دخوازت، ئه‌و كار زێده‌يیه‌كا د كوفرێ دا بوو وان دكر، شه‌يتانى كافر پێ دسه‌ردا دبرن، ئه‌و چار مه‌هێن وان حه‌رامكرنا وان ل ساله‌كێ پاش دئێخست ل سالا دى وان ئه‌و حه‌لال دكرن؛ دا مه‌هێن حه‌رامكرى ببنه‌ چار مه‌هـ، ڤێجا تشتێ خودێ ژێ حه‌رامكرى وان حه‌لال دكر. شه‌يتانى كريارێن وان يێن خراب بۆ وان دخه‌ملاندن. وخودێ به‌رێ ملله‌تێ كافر ناده‌ته‌ حه‌قییێ وڕاستییێ.

38

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَا لَكُمْ اِذَا قِيْلَ لَكُمُ انْفِرُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ اثَّاقَلْتُمْ اِلَي الْاَرْضِ اَرَضِيْتُمْ بِالْحَيٰوةِ الدُّنْيَا مِنَ الْاٰخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا فِي الْاٰخِرَةِ اِلَّا قَلِيْلٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى هه‌وه‌ چيه‌ ئه‌گه‌ر بۆ هه‌وه‌ هاته‌ گۆتن: بۆ كرنا جيهادا د ڕێكا خودێ دا ده‌ركه‌ڤنه‌ شه‌ڕێ دوژمنێن خۆ هوين خۆ سست دكه‌ن ودميننه‌ د خانییێن خۆ ڤه‌؟ ئه‌رێ ما هه‌وه‌ پشك وبارێن خۆ يێن دنيايێ ب سه‌ر خۆشییا ئاخره‌تێ ئێخستينه‌؟ نێ ئه‌و خۆشییا هوين د دنيايێ دا دبه‌ن يا به‌روه‌خته‌ نامينت، به‌لێ خۆشییا خودێ ل ئاخره‌تێ بۆ خودان باوه‌رێن جيهادكه‌ر داى يا گه‌له‌ك وبه‌رده‌وامه‌.

39

اِلَّا تَنْفِرُوْا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا وَّيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوْهُ شَيْــًٔا وَاللّٰهُ عَلٰي كُلِّ شَيْءٍ قَدِيْرٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌گه‌ر هوين -گه‌لى خودان باوه‌ران- بۆ كرنا شه‌ڕێ د گه‌ل دوژمنى ده‌رنه‌كه‌ڤن خودێ عه‌زابه‌كێ دێ ده‌ته‌ هه‌وه‌، وملله‌ته‌كێ دى ژبلى هه‌وه‌ دێ ده‌ت ده‌مێ ژێ دئێته‌ خواستن كو ده‌ركه‌ڤنه‌ شه‌ڕى ئه‌و دێ ده‌ركه‌ڤن، وئه‌و گوهدارییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى دێ كه‌ن، وهوين ب نه‌كرنا جيهادێ چو زيانێ ناگه‌هيننه‌ خودێ؛ چونكى وى چو مننه‌ت ب هه‌وه‌ نينه‌ وهه‌وه‌ مننه‌ت ب وى هه‌يه‌. وتشتێ خودێ بڤێت هه‌ر دێ چێ بت. وخودێ ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى يێ خودان شيانه‌ كو دينێ خۆ وپێغه‌مبه‌رێ خۆ بێى هه‌وه‌ ب سه‌ر بێخت.

40

اِلَّا تَنْصُرُوْهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ اِذْ اَخْرَجَهُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا ثَانِيَ اثْنَيْنِ اِذْ هُمَا فِي الْغَارِ اِذْ يَقُوْلُ لِصَاحِبِهٖ لَا تَحْزَنْ اِنَّ اللّٰهَ مَعَنَا فَاَنْزَلَ اللّٰهُ سَكِيْنَتَهٗ عَلَيْهِ وَاَيَّدَهٗ بِجُنُوْدٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِيْنَ كَفَرُوا السُّفْلٰي وَكَلِمَةُ اللّٰهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللّٰهُ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى هه‌ڤالێن پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- ئه‌گه‌ر هوين د گه‌ل وى ده‌رنه‌كه‌ڤنه‌ شه‌ڕى، وپشته‌ڤانییا وى نه‌كه‌ن، ب ڕاستى خودێ پشته‌ڤانییا وى كر وئه‌و ب سه‌رئێخست ڕۆژا كافرێن قوره‌يشییان ئه‌و ژ (مه‌كه‌هێ) ده‌رێخستى، وئه‌و يه‌ك ژ دووان بوو (ئه‌و وئه‌بووبه‌كرێ ڕاستگۆ خودێ لێ خۆش بت) ده‌مێ كافران ئه‌و نه‌چار كرين قه‌ستا شكه‌فته‌كێ ل چيایی بكه‌ن، ده‌مێ وى دگۆته‌ هه‌ڤالێ خۆ (ئه‌بووبه‌كرى) ده‌مێ ترس ژێ ديتى: ب خه‌م نه‌كه‌ڤه‌ هندى خودێ‌یه ‌ب سه‌ركه‌فتن وهاريكارییا خۆ يێ د گه‌ل مه‌، ئينا خودێ ته‌ناهى ب سه‌ر دلێ پێغه‌مبه‌رێ خۆ دا -سلاڤ لێ بن- ئينا، و ب هنده‌ك له‌شكه‌رێن چو مرۆڤان ب چاڤ نه‌ديتين كو فريشته‌ بوون هاريكارییا وى كر، وخودێ ئه‌و ژ دوژمنێ وى ڕزگاركر ودوژمنێن وى ڕه‌زيلكرن، ووى په‌يڤا ئه‌وێن كافربووين كره‌ يا نزمتر. وپه‌يڤا خودێ‌یه ‌يا بلند، ب بلندبوونا ئيسلامێ. وخودێ د ملكێ خۆ دا يێ زاله‌، و د ڕێڤه‌برنا كارێن به‌نییێن خۆ دا يێ كاربنه‌جهه‌. و د ڤێ ئايه‌تێ دا مه‌دحه‌كا مه‌زن بۆ ئه‌بووبه‌كرێ صدديق -خودێ لێ خۆش بت- هه‌يه‌.

41

اِنْفِرُوْا خِفَافًا وَّثِقَالًا وَّجَاهِدُوْا بِاَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوين -گه‌لى خودان باوه‌ران- گه‌نج وپير ل خۆشى ونه‌خۆشییێ بۆ جيهادا د ڕێكا خودێ دا ده‌ركه‌ڤن، وهوين مالێ خۆ د ڕێكا خودێ دا خه‌رج بكه‌ن، و ب ده‌ستێن خۆ شه‌ڕى بۆ بلندكرنا په‌يڤا خودێ بكه‌ن، ئه‌و ده‌ركه‌فتن وخه‌رجكرن ژ خۆگرانكرنێ وپاشڤه‌لێدان وده‌ستگرتنێ چێتره‌، ئه‌گه‌ر هوين قه‌در وبهايێ جيهادێ ل نك خودێ بزانن پا دێ وێ بكه‌ن.

42

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيْبًا وَّسَفَرًا قَاصِدًا لَّاتَّبَعُوْكَ وَلٰكِنْۣ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُوْنَ اَنْفُسَهُمْ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ اِنَّهُمْ لَكٰذِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ ده‌سته‌كه‌كا منافقان پاشڤه‌بر ده‌مێ وان ده‌ستويرى ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ خواستى كو ئه‌و ژ شه‌ڕێ (ته‌بووكێ) پاشڤه‌ بمينن، وئاشكه‌راكر كو ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌فتنا وان بۆ ده‌سكه‌فتییه‌كێ نێزيك و ب ساناهى با ئه‌و دا ب دويڤ ته‌ كه‌ڤن، به‌لێ ده‌مێ ئه‌و بۆ شه‌ڕێ ڕۆمێ ل لايێ وه‌لاتێ (شامێ) و ل ده‌مێ گه‌رمێ هاتينه‌ داخوازكرن وان خۆ به‌ردا عه‌ردى، وپاشڤه‌ مان، وئه‌و دێ ب خودێ سويند خۆن وداخوازا لێبۆرينێ كه‌ن كو نه‌ده‌ركه‌فتنا وان ژ به‌ر هندێ بوويه‌ ئه‌و نه‌شێن ده‌ركه‌ڤن، ئه‌و ب دره‌وێ ونفاقێ خۆ تێ دبه‌ن، وخودێ دزانت كو ئه‌و د گرتنا ڤان هێجه‌تان دا ددره‌وينن.

43

عَفَا اللّٰهُ عَنْكَ لِمَ اَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰي يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِيْنَ صَدَقُوْا وَتَعْلَمَ الْكٰذِبِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د خودێ ل ته‌ نه‌گرت كو ته‌ يا باشتر وچێتر هێلاى ونه‌كرى، ده‌مێ ته‌ ده‌ستويرى دايه‌ دوڕوییان كو ڕوينن وده‌رنه‌كه‌ڤنه‌ جيهادێ، ژ به‌ر چ ئه‌گه‌ر ته‌ ده‌ستويرى دا ڤان كو ئه‌و ده‌رنه‌كه‌ڤنه‌ شه‌ڕى، به‌رى ئه‌و بۆ ته‌ ئاشكه‌را ببن يێن ڕاستگۆ د هێجه‌تێن خۆ دا، وتو وان بناسى يێن دره‌و د وێ چه‌ندێ دا كرى؟

44

لَا يَسْتَاْذِنُكَ الَّذِيْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ اَنْ يُّجَاهِدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌۣ بِالْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

نه‌ ژ كارێ وانه‌ يێن باوه‌رى ب خودێ و ب پێغه‌مبه‌رێ وى و ب ڕۆژا دويماهییێ ئيناى كو ده‌ستويرییێ ژ ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بخوازن دا جيهادا د ڕێكا خودێ دا ب مال وڕحێن خۆ نه‌كه‌ن، به‌لكى ئه‌ڤه‌ كارێ منافقانه‌. وخودێ يێ پڕزانايه‌ ب وى يێ ژ وى بترست وفه‌رمانێن وى ب جهـ بينت.

45

اِنَّمَا يَسْتَاْذِنُكَ الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوْبُهُمْ فَهُمْ فِيْ رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هه‌ما ئه‌و ده‌ستويرییێ دخوازن كو جيهادێ نه‌كه‌ن يێن باوه‌رییێ ب خودێ و ب ڕۆژا دويماهییێ نه‌ئينن، وچاكییان نه‌كه‌ن، ودلێن وان ب گومان بن ژ وێ يا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پێ هاتى ژ شريعه‌تێ ئيسلامێ، ڤێجا ئه‌و د گومانا خۆ دا حێبه‌تى دمينن.

46

وَلَوْ اَرَادُوا الْخُرُوْجَ لَاَعَدُّوْا لَهٗ عُدَّةً وَّلٰكِنْ كَرِهَ اللّٰهُ انْۣبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيْلَ اقْعُدُوْا مَعَ الْقٰعِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر دوڕوییان ڤيابا د گه‌ل ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ده‌ركه‌ڤنه‌ جيهادێ ئه‌و دا كارێ خۆ كه‌ن ژ ئاماده‌كرنا خوارنێ وپێره‌هان، به‌لێ خودێ ب ده‌ركه‌فتنا وان نه‌خۆش بوو له‌و ب قه‌ده‌را خۆ ده‌ركه‌فتن ل به‌ر وان گران كر، هه‌ر چه‌نده‌ د شريعه‌تى دا وى فه‌رمان ل وان كر كو ده‌ركه‌ڤن، وبۆ وان هاته‌ گۆتن: هوين د گه‌ل وان نه‌ساخ ولاواز وژن وزارۆكان پاشڤه‌ بمينن يێن ڕوينشتى ماين.

47

لَوْ خَرَجُوْا فِيْكُمْ مَّا زَادُوْكُمْ اِلَّا خَبَالًا وَّلَا۠اَوْضَعُوْا خِلٰلَكُمْ يَبْغُوْنَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيْكُمْ سَمّٰعُوْنَ لَهُمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌۣ بِالظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى خودان باوه‌ران ئه‌گه‌ر منافق د گه‌ل هه‌وه‌ ده‌ركه‌فتبانه‌ جيهادێ ئه‌و دا خرابییێ ودودلییێ ولاوازییێ د ناڤ هه‌وه‌ دا به‌لاڤ كه‌ن، وئه‌و دا له‌زێ د به‌لاڤكرنا فه‌سادییێ وقه‌سه‌ڤه‌گوهاستنا د ناڤبه‌را هه‌وه‌ دا كه‌ن، ئه‌و فتنێ بۆ هه‌وه‌ دخوازن ده‌مێ هه‌وه‌ ژ جيهادا د ڕێكا خودێ دا سست دكه‌ن، و د ناڤ هه‌وه‌ دا -گه‌لى خودان باوه‌ران- هنده‌ك هه‌نه‌ ده‌نگ وباسێن هه‌وه‌ كۆم دكه‌ن، وبۆ وان دبه‌ن. وخودێ ب ڤان دوڕوییێن زۆردار يێ پڕزانايه‌، وئه‌و دێ وان سه‌را وێ چه‌ندێ جزا ده‌ت.

48

لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوْا لَكَ الْاُمُوْرَ حَتّٰي جَآءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ اَمْرُ اللّٰهِ وَهُمْ كٰرِهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ب ڕاستى به‌رى شه‌ڕێ (ته‌بووكێ) ژى منافقان خواستبوو خودان باوه‌ران د فتنێ ببه‌ن وبه‌رێ وان ژ ڕێكا خودێ پاشڤه‌ لێ بده‌ن، ووان گه‌له‌ك به‌رگه‌ڕيان كر دا ئه‌و وێ پويچ بكه‌ن يا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پێ هاتى، وه‌كى وێ يا وان ل ڕۆژا (ئوحودێ) و يا (خه‌نده‌قێ) كرى، ووان پيلان دژى ته‌ گێڕان حه‌تا سه‌ركه‌فتن ژ نك خودێ هاتى، ووى له‌شكه‌رێ خۆ سه‌رفه‌راز كرى ودينێ خۆ ب سـه‌ر ئـێـخـسـتى، ووان ب وێ چه‌ندێ نه‌خۆش بوو.

49

وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّقُوْلُ ائْذَنْ لِّيْ وَلَا تَفْتِنِّيْ اَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوْا وَاِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيْطَةٌۣ بِالْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ وان دوڕوییان هه‌يه‌ يێ داخوازا پاشڤه‌مانا ژ جيهادێ دكه‌ت ودبێژت: تو ب ڤێ ده‌ركه‌فتنێ من به‌ربه‌لا نه‌كه‌ كو ئه‌ز ب مالى وژنكان دسه‌ردا بچم. ب ڕاستى ئه‌ڤ دوڕوییه‌ كه‌فتنه‌ د به‌لا منافقییێ يا مه‌زن دا. وهندى جه‌هنه‌مه‌ دۆرا ل وان گرتى يێن كوفرێ ب خودێ وڕۆژا دويماهییێ دكه‌ن، وكه‌س ژ وان ژێ ڕزگار نابت.

50

اِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَاِنْ تُصِبْكَ مُصِيْبَةٌ يَّقُوْلُوْا قَدْ اَخَذْنَا٘ اَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَّهُمْ فَرِحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر كه‌يفه‌ك وده‌سكه‌فتییه‌ك بگه‌هته‌ ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- منافقان پێ نه‌خۆش دبت، وئه‌گه‌ر نه‌خۆشییه‌ك ژ شكه‌ستنه‌كێ يان ئاتافه‌كێ ب سه‌رێ ته‌ بێت ئه‌و دێ بێژن: ئه‌م خودان هزر وبيرين مه‌ هزرا خۆ كربوو له‌و ئه‌م د گه‌ل موحه‌ممه‌دى ده‌رنه‌كه‌فت بووين، و ب كه‌يف ڤه‌ ئه‌و دێ پشت ده‌ن وچن.

51

قُلْ لَّنْ يُّصِيْبَنَا٘ اِلَّا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَنَا هُوَ مَوْلٰىنَا وَعَلَي اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ب گه‌ف وپاشڤه‌برن ڤه‌ بێژه‌ ڤان شه‌رمزاران: تشته‌ك ب سه‌رێ مه‌ نائێت ئه‌و نه‌بت يێ خودێ بۆ مه‌ حه‌زكرى و د له‌وحێ پاراستى دا نڤيسى، وئه‌و دێ مه‌ ب سه‌ر نه‌ياران ئێخت، وخودان باوه‌ر بلا خۆ بهێلنه‌ ب هيڤییا خودێ ب تنێ ڤه‌.

52

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُوْنَ بِنَا٘ اِلَّا٘ اِحْدَي الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ اَنْ يُّصِيْبَكُمُ اللّٰهُ بِعَذَابٍ مِّنْ عِنْدِهٖ٘ اَوْ بِاَيْدِيْنَا فَتَرَبَّصُوْ٘ا اِنَّا مَعَكُمْ مُّتَرَبِّصُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: ما هوين دچاڤه‌رێنه‌ چ بگه‌هته‌ مه‌ ژبلى شه‌هيدبوونێ يان سه‌ركه‌فتنێ؟ وئه‌م دچاڤه‌رێينه‌ كو خودێ عه‌زابه‌كێ ژ نك خۆ ب سه‌ر هه‌وه‌ دا بينت و ب له‌ز هه‌وه‌ تێ ببه‌ت يان ژى ب ده‌ستێن مه‌ وئه‌م هه‌وه‌ بكوژين، ڤێجا هوين دچاڤه‌رێ بن ئه‌م ژى د گه‌ل هه‌وه‌ دچاڤه‌رێينه‌ كانێ خودێ دێ چ ب سه‌رێ مه‌ وهه‌وه‌ ئينت.

53

قُلْ اَنْفِقُوْا طَوْعًا اَوْ كَرْهًا لَّنْ يُّتَقَبَّلَ مِنْكُمْ اِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ دوڕوییان: چاوا هه‌وه‌ دڤێت هوين وه‌سا مالێ خۆ خه‌رج بكه‌ن، و ب چ ڕه‌نگێ بت ب دلێ هه‌وه‌ بت يان نه‌، خودێ خێرێن هه‌وه‌ ژ هه‌وه‌ قه‌بويل ناكه‌ت؛ چونكى هوين ژ دينێ خودێ وگوهدارییا وى دده‌ركه‌فتينه‌.

54

وَمَا مَنَعَهُمْ اَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقٰتُهُمْ اِلَّا٘ اَنَّهُمْ كَفَرُوْا بِاللّٰهِ وَبِرَسُوْلِهٖ وَلَا يَاْتُوْنَ الصَّلٰوةَ اِلَّا وَهُمْ كُسَالٰي وَلَا يُنْفِقُوْنَ اِلَّا وَهُمْ كٰرِهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌را نه‌قه‌بويلكرنا خێرێن وان ئه‌وه‌ چونكى كوفرا ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- وان د دلێ خۆ دا ڤه‌شارتییه‌، و ب بێ خێره‌تى وله‌ش گرانى ڤه‌ نه‌بت ئه‌و نڤێژێ ناكه‌ن، و ژ نه‌دل ئه‌و مالێ خۆ خه‌رج دكه‌ن، وبه‌رێ وان ل هندێ نينه‌ ئه‌و جزايێ ڤان خێران وه‌رگرن، و ژ به‌ر كافرییا وان ب خودێ ئه‌و ژ عه‌زابا نه‌دانا ڤان خێران ژى ناترسن.

55

فَلَا تُعْجِبْكَ اَمْوَالُهُمْ وَلَا٘ اَوْلَادُهُمْ اِنَّمَا يُرِيْدُ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ اَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بلا مالێ ڤان دوڕوییان وعه‌يالێ وان ته‌ مه‌نده‌هۆش نه‌كه‌ت؛ هه‌ما خودێ دڤێت د ژيانا دنيايێ دا وان پێ عه‌زاب بده‌ت كو ب دويڤ كۆمكرنێ ڤه‌ و ب وان ئاتافێن ئه‌و د سه‌ر دا دئينت وان بوه‌ستينت، وئه‌و وێ چه‌ندێ بۆ خۆ ب خێر حسێب ناكه‌ن، و ژ خه‌مان دا ڕحا وان ده‌ردكه‌ڤت، و ل سه‌ر كوفرا ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ئه‌و دمرن.

56

وَيَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ اِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَمَا هُمْ مِّنْكُمْ وَلٰكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَّفْرَقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌ڤ دوڕوییه‌ ژ دره‌و بۆ هه‌وه‌ سويندێ ب خودێ دخۆن گه‌لى خودان باوه‌ران كو ئه‌و ژ هه‌وه‌نه‌، وئه‌و ب خۆ نه‌ ژ هه‌وه‌نه‌، به‌لێ ئه‌و ملله‌ته‌كێ ترسينۆكن له‌و ئه‌و سويندێ دخۆن دا خۆ ژ هه‌وه‌ بپارێزن.

57

لَوْ يَجِدُوْنَ مَلْجَاً اَوْ مَغٰرٰتٍ اَوْ مُدَّخَلًا لَّوَلَّوْا اِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ دوڕوییه‌ جهه‌كێ ئاسێ ببينن خۆ تێڤه‌ بپارێزن، يان شكه‌فته‌كا ل چيايه‌كى وان بحه‌وينت، يان كۆنه‌كا د عه‌ردى كو بچنه‌ تێدا وخۆ ژ هه‌وه‌ ڕزگار بكه‌ن، ئه‌و ب له‌ز دا چنێ وخۆ ڤێڕا گه‌هينن.

58

وَمِنْهُمْ مَّنْ يَّلْمِزُكَ فِي الصَّدَقٰتِ فَاِنْ اُعْطُوْا مِنْهَا رَضُوْا وَاِنْ لَّمْ يُعْطَوْا مِنْهَا٘ اِذَا هُمْ يَسْخَطُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ دوڕوییان هه‌يه‌ يێ عه‌يبان د لێكه‌ڤه‌كرنا ته‌ بۆ خێران دا ده‌ردئێخت، ڤێجا ئه‌گه‌ر باره‌ك ژێ گه‌هشتێ دێ ڕازى بن وخۆ بێ ده‌نگ كه‌ن، وئه‌گه‌ر چو بار نه‌گه‌هشتێ ئه‌و دێ عێجز بن وخۆ نه‌ڕازى كه‌ن.

59

وَلَوْ اَنَّهُمْ رَضُوْا مَا٘ اٰتٰىهُمُ اللّٰهُ وَرَسُوْلُهٗ وَقَالُوْا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَيُؤْتِيْنَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ وَرَسُوْلُهٗ٘ اِنَّا٘ اِلَي اللّٰهِ رٰغِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن هه‌ يێن عه‌يبان د لێكڤه‌كرنا ته‌ دا بۆ خێران دئيننه‌ ده‌ر ئه‌گه‌ر ب وێ ڕازى ببان يا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى دايه‌ وان، وگۆتبان: خودێ تێرا مه‌ هه‌يه‌، وئه‌و ژ قه‌نجییا خۆ دێ ده‌ته‌ مه‌، وپێغه‌مبه‌رێ وى ژ وێ دێ ده‌ته‌ مه‌ يا خودێ دايێ، هندى ئه‌مين مه‌ دڤێت خودێ ل به‌ر ده‌ستێ مه‌ فره‌هـ بكه‌ت، ومه‌ ژ وه‌رگرتنا خێران بێ منه‌ت بكه‌ت. ئه‌گه‌ر وان ئه‌ڤ چه‌نده‌ كربا بۆ وان باشتر وچێتر بوو.

60

اِنَّمَا الصَّدَقٰتُ لِلْفُقَرَآءِ وَالْمَسٰكِيْنِ وَالْعٰمِلِيْنَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوْبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغٰرِمِيْنَ وَفِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَابْنِ السَّبِيْلِ فَرِيْضَةً مِّنَ اللّٰهِ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

زه‌كاتا واجب بۆ هه‌ژارێن پێتڤى يێن چو نه‌يى دئێته‌ دان، وبۆ وان به‌رده‌ست ته‌نگان ژى يێن هند نه‌بت كو تێرا وان بكه‌ت، وبۆ وان يێن زه‌كاتێ كۆم دكه‌ن، وبۆ وان يێن هه‌وه‌ دڤێت دلێن وان ب لايێ خۆ ڤه‌ بكێشن يێن هه‌وه‌ هيڤى هه‌ى كو موسلمان ببن يان باوه‌رییا وان ب هێز بكه‌ڤت يان مفاى بگه‌هيننه‌ موسلمانان، يان ژى خرابییا يه‌كى پێ ژ موسلمانان بده‌نه‌ پاش، وزه‌كات بۆ ئازاكرنا گه‌رده‌نا به‌نییان دئێته‌ دان، وبۆ هه‌ڤڕكان دا ئه‌و نه‌خۆشییا د ناڤبه‌را وان دا پێ بێته‌ چاككرن، وبۆ وان يێن قه‌ردارییێ بارێ وان گرانكرى، وبۆ شه‌ڕكه‌رێن د ڕێكا خودێ دا، وبۆ وى ڕێڤنگى يێ مال د ده‌ستان دا نه‌مابت، ئه‌ڤ لێكڤه‌كرنه‌ تشته‌كێ فه‌ره‌ خودێ داناى. وخودێ يێ پڕزانايه‌ ب وى تشتێ مفايێ به‌نییێن وى تێدا، يێ كاربنه‌جهه‌ د ڕێڤه‌برن وشريعه‌تێ خۆ دا.

61

وَمِنْهُمُ الَّذِيْنَ يُؤْذُوْنَ النَّبِيَّ وَيَقُوْلُوْنَ هُوَ اُذُنٌ قُلْ اُذُنُ خَيْرٍ لَّكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِيْنَ وَرَحْمَةٌ لِّلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مِنْكُمْ وَالَّذِيْنَ يُؤْذُوْنَ رَسُوْلَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

و ژ دوڕوییان هنده‌ك هه‌نه‌ ب ئه‌زمانى نه‌خۆشییێ دگه‌هيننه‌ پێغه‌مبه‌رێ خودێ، ودبێژن: ئه‌و گوهێ خۆ دده‌نه‌ هه‌ر گۆتنه‌كا بۆ وى بێته‌ گۆتن وباوه‌ر ژێ دكه‌ت، تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: هندى موحه‌ممه‌ده‌ گوهه‌كه‌ گوهدارییا هه‌ر خێره‌كا هه‌بت دكه‌ت، باوه‌رییێ ب خودێ دئينت وخودان باوه‌ران د وان تشتان دا ڕاست ده‌ردئێخت يێن ئه‌و دبێژن، وئه‌و دلۆڤانییه‌ بۆ وى يێ دويكه‌فتنا وى بكه‌ت و ل سه‌ر ڕێكا وى بچت. وئــه‌وێــن پــێــغــه‌مـبه‌رێ خودێ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- دئێشينن ب چ ڕه‌نگێ ئێشانێ بت، عه‌زابه‌كا ب ئێش ونه‌خۆش بۆ وان هه‌يه‌.

62

يَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ لَكُمْ لِيُرْضُوْكُمْ وَاللّٰهُ وَرَسُوْلُهٗ٘ اَحَقُّ اَنْ يُّرْضُوْهُ اِنْ كَانُوْا مُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

دوڕوى سويندێن ژ دره‌و دخۆن، وهێجه‌تێن ژ قه‌ستا بۆ خۆ دگرن؛ دا خودان باوه‌ران ڕازى بكه‌ن، وخودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى هێژاترن كو ئه‌و وان ب باوه‌رییێ وگوهدانێ ڕازى بكه‌ن، ئه‌گه‌ر ڕاسته‌ ئه‌و دخودان باوه‌رن.

63

اَلَمْ يَعْلَمُوْ٘ا اَنَّهٗ مَنْ يُّحَادِدِ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ فَاَنَّ لَهٗ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيْهَا ذٰلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما ڤان دوڕوییان نه‌زانییه‌ كو دويماهییا وان يێن دوژمنییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بكه‌ن ئاگرێ جه‌هنه‌مییه‌ عه‌زابه‌كا به‌رده‌وام بۆ وان تێدا هه‌يه‌؟ ئه‌ڤ دويماهییه‌ شه‌رمزارى وشكاندنه‌كا مه‌زنه‌، وخه‌به‌ربێژى وگۆتنێن سه‌قه‌ت د ده‌رحه‌قا پێغه‌مبه‌رى دا -سلاڤ لێ بن- دوژمنییێ يه‌ بۆ وى، ئه‌م خۆ ب خودێ دپارێزين ژ وێ چه‌ندێ.

64

يَحْذَرُ الْمُنٰفِقُوْنَ اَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُوْرَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِيْ قُلُوْبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِءُوْا اِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مَّا تَحْذَرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

دوڕوى دترسن كو سووره‌ته‌ك بێته‌ خوارێ به‌حسێ وى تشتى بكه‌ت يێ ئه‌و د دلێن خۆ دا ڤه‌دشێرن ژ كوفرێ، تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: هوين بميننه‌ ل سه‌ر تڕانه‌ ويارى پێكرنێن خۆ، هندى خودێ‌یه ‌ڕاستییا تشتێ هوين ژێ دترسن دێ ئينته‌ده‌ر.

65

وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ لَيَقُوْلُنَّ اِنَّمَا كُنَّا نَخُوْضُ وَنَلْعَبُ قُلْ اَبِاللّٰهِ وَاٰيٰتِهٖ وَرَسُوْلِهٖ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِءُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پسيارا وى تشتى ژ وان بكه‌ى يێ وان د ده‌رحه‌قا ته‌ وهه‌ڤالێن ته‌ دا دگۆت ئه‌و دێ بێژن: مه‌ چو مه‌خسه‌د ب وێ گۆتنێ نه‌بوو يا مه‌ گۆتى، تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: ئه‌رێ هه‌وه‌ ب خودێ وئايه‌تێن وى وپێغه‌مبه‌رێ وى يارى دكرن؟

66

لَا تَعْتَذِرُوْا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ اِيْمَانِكُمْ اِنْ نَّعْفُ عَنْ طَآئِفَةٍ مِّنْكُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةًۣ بِاَنَّهُمْ كَانُوْا مُجْرِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوين -ئه‌ى گه‌لى دوڕوییان- داخوازا لێبۆرينێ نه‌كه‌ن چو مفا د داخوازا هه‌وه‌ دا نينه‌؛ چونكى هوين ب ڤێ گۆتنا خۆ يێن كافربووين، ئه‌گه‌ر ئه‌م ل ده‌سته‌كه‌كێ ژ هه‌وه‌ ببۆرين يا كو داخوازا لێبۆرينێ كرى و ژ دل تۆبه‌كرى، ئه‌م دێ ده‌سته‌كه‌كا دى عه‌زاب ده‌ين ژ به‌ر وێ تاوانا وان كرى كو ئه‌ڤ گۆتنا خراب كرى.

67

اَلْمُنٰفِقُوْنَ وَالْمُنٰفِقٰتُ بَعْضُهُمْ مِّنْۣ بَعْضٍ يَاْمُرُوْنَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوْفِ وَيَقْبِضُوْنَ اَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللّٰهَ فَنَسِيَهُمْ اِنَّ الْمُنٰفِقِيْنَ هُمُ الْفٰسِقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

دوڕوییێن مێر ودوڕوییێن ژن يه‌ك ده‌سته‌كن باوه‌رییێ ئاشكه‌را دكه‌ن وكوفرێ ڤه‌دشێرن، فه‌رمانێ ب كوفرا ب خودێ ونه‌گوهدارییا پێغه‌مبه‌رێ وى ل يه‌ك ودو دكه‌ن وخه‌لكى ژ باوه‌رییێ وگوهدانێ پاشڤه‌لێ دده‌ن، وده‌ستێن خۆ ژ دانا خێرێ د ڕێكا خودێ دا دگرن، وان خودێ يێ ژبيركرى چو جاران ئه‌و وى ل بيرا خۆ نائينن، ڤێجا خودێ ژى بۆ ره‌حما خۆ ئه‌و يێن ژ بيركرين، وبه‌رێ وان نه‌دايه‌ خێرێ. هندى دوڕوينه‌ ئه‌ون يێن ژ باوه‌رییا ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ده‌ركه‌فتين.

68

وَعَدَ اللّٰهُ الْمُنٰفِقِيْنَ وَالْمُنٰفِقٰتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللّٰهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّقِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

خودێ په‌يمانا دايه‌ دوڕوییێن مێر ودوڕوییێن ژن وكافران كو دويماهییا وان ئه‌و دێ چنه‌ د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دا وهه‌روهه‌ر دێ تێدا مينن، ئه‌و به‌سى وانه‌؛ كو جزايێ وان بت سه‌را كوفرا وان ب خودێ، وخودێ ئه‌و ژ ڕه‌حما خۆ ده‌ركرينه‌، وعه‌زابه‌كا به‌رده‌وام بۆ وان هه‌يه‌.

69

كَالَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوْ٘ا اَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَّاَكْثَرَ اَمْوَالًا وَّاَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوْا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِيْ خَاضُوْا اُولٰٓئِكَ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ وَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى كريارێن هه‌وه‌نه‌ -گه‌لى دوڕوییان- ژ كوفرێ وتڕانه‌پێكرنێ وه‌كى كريارێن ملله‌تێن به‌رێنه‌ ئه‌وێن پشكه‌كا ژ يا هه‌وه‌ پتر ژ هێزێ ومالى وعه‌يالى هه‌ى، ئينا وان خۆ ب ژينا دنيايێ پشت ڕاستكر، وخۆشى ب وان پشك وباران بر يێن د دنيايێ دا هه‌ين، ڤێجا هه‌وه‌ ژى گه‌لى دوڕوییان خۆشى ب بارا خۆ ژ خۆشییێن به‌روه‌خت بر وه‌كى كو يێن به‌رى هه‌وه‌ ژى خۆشى ب بارێن خۆ يێن به‌روه‌خت برى، وهه‌وه‌ ژى وه‌كى ملله‌تێن به‌رى خۆ دره‌و ژ كيسێ خودێ كر، ئه‌وێن خودانێن ڤان سالۆخه‌تان بن باشییێن وان د دنيايێ وئاخره‌تێ دا چوون وپويچ بوون، وئه‌و ئه‌ون يێن زيانكار كو خۆشییا ئاخره‌تێ دايه‌ ب بارا دنيايێ.

70

اَلَمْ يَاْتِهِمْ نَبَاُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوْحٍ وَّعَادٍ وَّثَمُوْدَ وَقَوْمِ اِبْرٰهِيْمَ وَاَصْحٰبِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكٰتِ اَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنٰتِ فَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلٰكِنْ كَانُوْ٘ا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما به‌حسێ ملله‌تێن بۆرى بۆ ڤان دوڕوییان نه‌هاتییه‌ كرن: ملله‌تێ نووحى وئويجاخا عادى وئويجاخا ثه‌موودى وملله‌تێ ئيبراهيمى وخودانێن (مه‌ديه‌نێ) وملله‌تێ لووطى ده‌مێ پێغه‌مبه‌ر ب وه‌حییێ وئايه‌تێن خودێ بۆ وان هاتين ووان ئه‌و دره‌وين ده‌رێخستين؟ ڤێجا خودێ عه‌زابا خۆ داڕێتییه‌ سه‌ر وان هه‌مییان؛ ژ به‌ر كارێ وان يێ خراب، ڤێجا نه‌بوويه‌ كو خودێ زۆردارییێ ل وان بكه‌ت، به‌لێ يێن زۆردارى ل خۆ كرى ئه‌و بوون ده‌مێ وان باوه‌رى نه‌ئيناى.

71

وَالْمُؤْمِنُوْنَ وَالْمُؤْمِنٰتُ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَآءُ بَعْضٍ يَاْمُرُوْنَ بِالْمَعْرُوْفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيْمُوْنَ الصَّلٰوةَ وَيُؤْتُوْنَ الزَّكٰوةَ وَيُطِيْعُوْنَ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ اُولٰٓئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ اِنَّ اللّٰهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وخودان باوه‌رێن مێر وخودان باوه‌رێن ژن هنده‌ك ژ وان پشته‌ڤانێن هنده‌كانه‌، فه‌رمانێ ب باوه‌رییێ وكارێ چاك ل مرۆڤان دكه‌ن، ووان ژ كوفرێ وگونه‌هان دده‌نه‌ پاش، ونڤێژێ دكه‌ن، وزه‌كاتێ دده‌ن، وگوهدارییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى دكه‌ن، وخۆ ژ وى تشتى دده‌نه‌ پاش يێ وان ئه‌و ژێ داينه‌ پاش، ئه‌وان خودێ دێ دلۆڤانییێ ب وان به‌ت ووان ژ عه‌زابا خۆ ڕزگاركه‌ت وبه‌ته‌ به‌حه‌شتا خۆ. هندى خودێ‌یه ‌د ملكێ خۆ دا يێ زاله‌، و د شريعه‌ت وئه‌حكامێن خۆ دا يێ كاربنه‌جهه‌.

72

وَعَدَ اللّٰهُ الْمُؤْمِنِيْنَ وَالْمُؤْمِنٰتِ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا وَمَسٰكِنَ طَيِّبَةً فِيْ جَنّٰتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّٰهِ اَكْبَرُ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

خودێ په‌يمان ب به‌حه‌شتێن ڕويبار د بن دا دچن يا دايه‌ خودان باوه‌رێن مێر وخودان باوه‌رێن ژن هه‌روهه‌ر ئه‌و دێ تێدا مينن، خۆشییا وان به‌حه‌شتان ژ وان خلاس نابت، ووى په‌يمان ب ئاڤاهییێن جوان وجهـ خۆش بۆ ئاكنجيبوونێ ل به‌حه‌شتان يا دايه‌ وان، وڕازيبوونا خودێ ژ وێ خۆشییێ هه‌مییێ يا ئه‌و تێدا مه‌زنتره‌، ئه‌ڤ په‌يمانا ب خێرا ل ئاخره‌تێ سه‌ركه‌فتنا مه‌زنه‌.

73

يٰ٘اَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنٰفِقِيْنَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيْرُ

تەفسیرا ساناهی

ئـه‌ى پێغه‌مبه‌ر تو ب شيرى جيهادا كافران بكه‌ و ب ئه‌زمانى يا دوڕوییان، وتو ل سه‌ر هه‌ردو ده‌سته‌كان يێ دژوار به‌، وجهێ لێ ئاكنجيبوونا وان جه‌هنه‌مه‌، وپيسه‌ جهه‌ جهێ وان.

74

يَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ مَا قَالُوْا وَلَقَدْ قَالُوْا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوْا بَعْدَ اِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوْا بِمَا لَمْ يَنَالُوْا وَمَا نَقَمُوْ٘ا اِلَّا٘ اَنْ اَغْنٰىهُمُ اللّٰهُ وَرَسُوْلُهٗ مِنْ فَضْلِهٖ فَاِنْ يَّتُوْبُوْا يَكُ خَيْرًا لَّهُمْ وَاِنْ يَّتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ عَذَابًا اَلِيْمًا فِي الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْاَرْضِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

تەفسیرا ساناهی

دوڕوى ب خودێ سويند دخۆن كو وان تشته‌ك نه‌گۆتییه‌ خرابى پێ بگه‌هته‌ پێغه‌مبه‌رى وموسلمانان، وئه‌و دره‌وان دكه‌ن؛ چونكى وان ئاخفتنا كوفرێ يا گۆتى وب گۆتنێ ئه‌و يێن ژ ئيسلامێ ده‌ركه‌فتين، ووان به‌رگه‌ڕيان كربوو دا نه‌خۆشییێ بگه‌هيننه‌ پێغه‌مبه‌رێ خودێ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن-، به‌لێ خودێ ئه‌و ب ده‌ست وان ڤه‌ نه‌ئينا، ووان منافقان تشته‌ك ل نك پێغه‌مبه‌رى نه‌ديت كو ڕه‌خنێ پێ لێ بگرن وپێ بهاڤێنێ، ژبلى كو خودێ قه‌نجى د گه‌ل وان كر، وئه‌و ژ وێ خێرێ زه‌نگين كرن يا وى ل سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ خۆ ڤه‌كرى، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ كافره‌ ل ئيمانێ وتۆبێ بزڤڕن ئه‌و دێ بۆ وان چێتر بت، ژ خۆ ئه‌گه‌ر وان پشت دا، و ل سه‌ر حالێ خۆ به‌رده‌وام مان، خودێ د دنيايێ دا عه‌زابه‌كا ب ئێش ب ده‌ستێ موسلمانان دێ ده‌ته‌ وان، و ل ئاخره‌تێ ب ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دێ وان عه‌زاب ده‌ت، وكه‌سه‌ك نابت وان ڕزگار بكه‌ت يان خرابییا عه‌زابێ ژ وان پاشڤه‌ لێ بده‌ت.

75

وَمِنْهُمْ مَّنْ عٰهَدَ اللّٰهَ لَئِنْ اٰتٰىنَا مِنْ فَضْلِهٖ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُوْنَنَّ مِنَ الصّٰلِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ منافقێن هه‌ژار هه‌يه‌ يێ سۆزێ ل سه‌ر نه‌فسا خۆ دده‌ت: كو ئه‌گه‌ر خودێ هنده‌ك مالى بده‌تێ ئه‌و دێ خێران ژێ ده‌ت، ودێ وێ ب مالێ خۆ كه‌ت يا مرۆڤێن چاك پێ دكه‌ن، ودێ به‌رێ خۆ ده‌تـه‌ ڕێكـا چاكییێ.

76

فَلَمَّا٘ اٰتٰىهُمْ مِّنْ فَضْلِهٖ بَخِلُوْا بِهٖ وَتَوَلَّوْا وَّهُمْ مُّعْرِضُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤـێـجـا ده‌مـێ خودێ ژ قه‌نجییا خۆ دايه‌ وان وان قه‌لسى د دانا خێران دا كر، وچوون وپشت ددا ئيسلامێ.

77

فَاَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِيْ قُلُوْبِهِمْ اِلٰي يَوْمِ يَلْقَوْنَهٗ بِمَا٘ اَخْلَفُوا اللّٰهَ مَا وَعَدُوْهُ وَبِمَا كَانُوْا يَكْذِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا جزايێ ڤێ كريارا وان ئه‌و بوو نفاقا وان زێده‌تر لێ هات، وحه‌تا ڕۆژا حسێبێ ئه‌و نه‌شێن خۆ ژێ قورتال بكه‌ن؛ ژ به‌ر كو وان سۆزا خۆ ب جهـ نه‌ئينا، و ژ به‌ر وێ نفاق ودره‌وا وان كرى.

78

اَلَمْ يَعْلَمُوْ٘ا اَنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوٰىهُمْ وَاَنَّ اللّٰهَ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما ڤان دوڕوییان نه‌زانییه‌ كو خودێ وێ دزانت يا ئه‌و د دلێ خۆ دا ڤه‌دشێرن و د ناڤبه‌را خۆ دا ل ديوانێن خۆ پێ د ئاخڤن، وكو خودێ پڕزانايێ تشتێن نه‌به‌رچاڤه‌؟ ڤێجا ئه‌و دێ وان جزا ده‌ت سه‌را كريارێن وان يێن وى ل سه‌ر وان هژمارتين.

79

اَلَّذِيْنَ يَلْمِزُوْنَ الْمُطَّوِّعِيْنَ مِنَ الْمُؤْمِنِيْنَ فِي الصَّدَقٰتِ وَالَّذِيْنَ لَا يَجِدُوْنَ اِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُوْنَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللّٰهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

و د گه‌ل قه‌لسییا دوڕوییان خێركه‌ر ژ نه‌خۆشییا وان خلاس نابن؛ وئه‌گه‌ر ده‌وله‌مه‌ندان ب ماله‌كێ مه‌زن خێركر ئه‌و دێ ب ڕيمه‌تییێ وان گونه‌هبار كه‌ن، وئه‌گه‌ر هه‌ژاران ل دويڤ شيانا خۆ خێر دان، ب تڕانه‌ ڤه‌ ئه‌و دێ بێژن: چ مفا د ڤێ خێرا وان دا هه‌يه‌؟ خودێ يارى ب ڤان دوڕوییان كرییه‌، وعه‌زابه‌كا ب ئێش بۆ وان هه‌يه‌.

80

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ اَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ اِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِيْنَ مَرَّةً فَلَنْ يَّغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَفَرُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- داخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ دوڕوییان بكه‌ى، يان نه‌كه‌ى، خودێ گونه‌هان بۆ وان ژێ نابه‌ت، ئه‌گه‌ر تو چه‌ند داخوازا ژێبرنا گونه‌هان دوباره‌ كه‌ى ژى؛ چونكى وان كوفر ب خودێ و ب پێغه‌مبه‌رێ وى كرییـه‌. وخودێ بـه‌رێ وان نـاده‌تـه‌ هيدايه‌تێ يێن ژ گوهـدارییـا وى ده‌ركه‌فتين.

81

فَرِحَ الْمُخَلَّفُوْنَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلٰفَ رَسُوْلِ اللّٰهِ وَكَرِهُوْ٘ا اَنْ يُّجَاهِدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَقَالُوْا لَا تَنْفِرُوْا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ اَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوْا يَفْقَهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن پاشڤه‌ ماين و د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ده‌رنه‌كه‌فتينه‌ جيهادێ كه‌يف ب مانا خۆ يا ل (مه‌دينێ) هات، ووان پێ نه‌خۆش بوو ب مـالێ خۆ وڕحا خۆ د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى جيهادێ د ڕێكـا خودێ دا بكه‌ن، وهنده‌ك ژ وان گۆته‌ هنده‌كان: ل ده‌مێ گه‌رمێ ده‌رنه‌كه‌ڤنه‌ شه‌ڕى، وشه‌ڕێ (ته‌بووكێ) ل ده‌مێ دژوارییا گه‌رمێ چێبووبوو. تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: ئاگرێ جه‌هنه‌مێ گه‌رمتره‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و وێ چه‌ندێ بزانن.

82

فَلْيَضْحَكُوْا قَلِيْلًا وَّلْيَبْكُوْا كَثِيْرًا جَزَآءًۣ بِمَا كَانُوْا يَكْسِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌و دوڕوییێن د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ده‌رنه‌كه‌فتينه‌ شه‌ڕێ (ته‌بووكێ) بلا د ژينا خۆ يا دنيايێ دا كێمه‌كێ بكه‌نه‌ كه‌نى، وبلا ئه‌و گه‌له‌ك د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دا بكه‌نه‌ گرى؛ ژ به‌ر وێ كه‌دا وان د دنيايێ دا كرى ژ كوفرێ ونيفاقێ.

83

فَاِنْ رَّجَعَكَ اللّٰهُ اِلٰي طَآئِفَةٍ مِّنْهُمْ فَاسْتَاْذَنُوْكَ لِلْخُرُوْجِ فَقُلْ لَّنْ تَخْرُجُوْا مَعِيَ اَبَدًا وَّلَنْ تُقَاتِلُوْا مَعِيَ عَدُوًّا اِنَّكُمْ رَضِيْتُمْ بِالْقُعُوْدِ اَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوْا مَعَ الْخٰلِفِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر خودێ تو ژ ڤێ غه‌زايێ زڤڕاندییه‌ نك وێ ده‌سته‌كا دوڕوییان يا كو ل سه‌ر نفاقا خۆ ماين، ووان ده‌ستويرى ژ ته‌ خواست كو بۆ غه‌زايه‌كا دى پشتى يا (ته‌بووكێ) ئه‌و د گه‌ل ته‌ ده‌ركه‌ڤن تو بێژه‌ وان: قه‌ت هوين د گه‌ل من ده‌رناكه‌ڤنه‌ چو غه‌زايان، وهوين د گه‌ل من شه‌ڕێ دوژمنه‌كى ناكه‌ن؛ چونكى هوين جارا يه‌كێ ب ڕوينشتنێ ڕازى بوون، ڤێجا هوين د گه‌ل وان بڕوينن يێن خۆ ژ جيهادا د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى پاشڤه‌ لێداى.

84

وَلَا تُصَلِّ عَلٰ٘ي اَحَدٍ مِّنْهُمْ مَّاتَ اَبَدًا وَّلَا تَقُمْ عَلٰي قَبْرِهٖ اِنَّهُمْ كَفَرُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ وَمَاتُوْا وَهُمْ فٰسِقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- چو جاران نڤێژێ ل سه‌ر يه‌كى ژ دوڕوییان نه‌كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و مر، و ل سه‌ر گۆڕا وى ڕانه‌وه‌سته‌ دوعا بۆ بكه‌ى؛ چونكى وان كوفر ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى كر وئه‌و مرن وئه‌و دسه‌رداچووى. وئه‌ڤه‌ حوكمه‌كێ گشتییه‌ بۆ هه‌ر كه‌سه‌كێ نفاقا وى هاتییه‌ زانين.

85

وَلَا تُعْجِبْكَ اَمْوَالُهُمْ وَاَوْلَادُهُمْ اِنَّمَا يُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ اَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومالێ ڤان دوڕییان وعه‌يالێ وان بلا ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- مه‌نده‌هۆش نه‌كه‌ت، هه‌ما خودێ دڤێت وان د دنيايێ دا پێ عه‌زاب بده‌ت كو نه‌خۆشییێ پێڤه‌ ببينن، و ب مرنا وان وئه‌و دكافر.

86

وَاِذَا٘ اُنْزِلَتْ سُوْرَةٌ اَنْ اٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَجَاهِدُوْا مَعَ رَسُوْلِهِ اسْتَاْذَنَكَ اُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوْا ذَرْنَا نَكُنْ مَّعَ الْقٰعِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر سووره‌ته‌ك بۆ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- هاته‌ خوارێ كو فه‌رمانێ ب باوه‌رییا ب خودێ وئيخلاصێ وجيهادا د گه‌ل پێغه‌مبه‌رێ خودێ بكه‌ت، مرۆڤێن ده‌وله‌مه‌ند ژ دوڕوییان ده‌ستويرییێ ژ ته‌ دخوازن ودبێژن: مه‌بهێله‌ د گه‌ل وان يێن ڕوينشتى ئه‌وێن نه‌شێن ده‌ركه‌ڤن.

87

رَضُوْا بِاَنْ يَّكُوْنُوْا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلٰي قُلُوْبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ دوڕوییه‌ ب فهێتییێ ڕازيبوون، كو د گه‌ل ژن وزارۆك وخودان عوزران د مالان دا بمينن، وخودێ خه‌تم يا ل سه‌ر دلێن وان داى؛ ژ به‌ر نفاقا وان وخۆڤه‌كێشانا وان ژ جيهادێ وده‌ركه‌فتنا د ڕێكا خودێ دا د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن-، ڤێجا ئه‌و د وى تشتى ناگه‌هن يێ باشى ومفايێ وان تێدا.

88

لٰكِنِ الرَّسُوْلُ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَهٗ جٰهَدُوْا بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ وَاُولٰٓئِكَ لَهُمُ الْخَيْرٰتُ وَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ دوڕوییێن هه‌ ژ غه‌زايێ پاشڤه‌مابن، پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- وخودان باوه‌ران د گه‌ل وى ب مال وجانێ خۆ جيهادكر، وئه‌وان سه‌ركه‌فتن وده‌سكه‌فتى د دنيايێ دا بۆ هه‌نه‌، وبه‌حه‌شت وقه‌درگرتن ل ئاخره‌تێ، وئه‌ون يێن سه‌ركه‌فتى.

89

اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

خودێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ به‌حه‌شتێن ڕويبار د بن داروبارێن وان دا بچن بۆ وان ئاماده‌كرينه‌ هـه‌روهه‌ر ئه‌و دێ تێدا بن. وئه‌ڤه‌يه‌ سه‌ركه‌فتنا مه‌زن.

90

وَجَآءَ الْمُعَذِّرُوْنَ مِنَ الْاَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِيْنَ كَذَبُوا اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ سَيُصِيْبُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْهُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وكۆمه‌ك ژ ئويـجاخێن عه‌ره‌بان يێن ل دۆر وبه‌رێن (مه‌دينێ) هاتنه‌ نك پێغه‌مبه‌رێ خودێ دا عوزرێ بۆ خۆ ڤه‌خوازن، وبۆ وى ئاشكه‌را بكه‌ن كو ئه‌و دلاوازن ونه‌شێن بۆ غه‌زايێ ده‌ركه‌ڤن، وهنده‌ك بێى عوزه‌ركێ بۆ خۆ ڤه‌خوازن ڕوينشـتـن وه‌ك خۆبسته‌كرن ل سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن-. ئه‌وێن كافربووين ژ ڤـان عه‌زابه‌كا ب ئێش د دنيايێ دا ب كوشتنێ دێ گه‌هتێ، و ل ئاخره‌تێ ب ئاگرى.

91

لَيْسَ عَلَي الضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَي الْمَرْضٰي وَلَا عَلَي الَّذِيْنَ لَا يَجِدُوْنَ مَا يُنْفِقُوْنَ حَرَجٌ اِذَا نَصَحُوْا لِلّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ مَا عَلَي الْمُحْسِنِيْنَ مِنْ سَبِيْلٍ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ل سه‌ر خودان عوزران ژ لاواز ونه‌ساخ وهه‌ژارێن چو مال نه‌بت پێ ده‌ركه‌ڤنه‌ جيهادێ چو گونه‌هـ نينه‌ كو ده‌رنه‌كه‌ڤن ئه‌گه‌ر ئه‌و دلێ خۆ بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى صافى بكه‌ن، وكارى ب شريعه‌تێ وى بكه‌ن، وئه‌وێ قه‌نجییێ بكه‌ت ژ وان يێن ب عوزر د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ده‌رنه‌كه‌فتينه‌ جيهادێ چو ل سه‌ر نينه‌ كو پێ لێ بێته‌گرتن وجزادان ئه‌گه‌ر ئه‌و شيره‌تێ بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بكه‌ت. وخودێ باش گونه‌هـ ژێبره‌ بۆ قه‌نجيكاران، ويێ دلۆڤانكاره‌ ب وان.

92

وَّلَا عَلَي الَّذِيْنَ اِذَا مَا٘ اَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا٘ اَجِدُ مَا٘ اَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَّاَعْيُنُهُمْ تَفِيْضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا اَلَّا يَجِدُوْا مَا يُنْفِقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هه‌ر وه‌سا چو گونه‌هـ ل سه‌ر وان ژى نينه‌ ئه‌وێن ئه‌گه‌ر هاتنه‌ نك ته‌ دا تو هاريكارییا وان بكه‌ى وبۆ جيهادێ هلگرى تو بێژییێ: ئه‌ز چو پێڕهه‌كى نابينم هه‌وه‌ لێ سويار بكه‌م، دچن پشت دده‌نه‌ ته‌، وچاڤێن وان ژ ڕۆندكان تژى دبن كو خێرا جيهادێ ژ ده‌ست وان ده‌ركه‌فتى؛ چونكى ئه‌و چو تشته‌كى نابينن خه‌رج بكه‌ن، وبۆ جيهادا د ڕێكا خودێ دا لێ سويار ببن.

93

اِنَّمَا السَّبِيْلُ عَلَي الَّذِيْنَ يَسْتَاْذِنُوْنَكَ وَهُمْ اَغْنِيَآءُ رَضُوْا بِاَنْ يَّكُوْنُوْا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللّٰهُ عَلٰي قُلُوْبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

لۆمه‌ وگونه‌هـ هه‌ما ل سه‌ر وان ده‌ولـه‌مه‌ندانه‌ يێن هاتينه‌ نك ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ده‌ستويرییێ ژ ته‌ دخوازن كو ده‌رنه‌كه‌ڤن، وئه‌و بوونه‌ ژ وان منافقان يێن ب ڕوينشتنا د گه‌ل ژن وخودان عوزران ڕازى بووين، وخودێ خه‌تم ب نفاقێ ل سه‌ر دلێن وان دايه‌، ڤێجا باوه‌رى تێ ناچت، وئه‌و دويماهییا خراب يا پاشڤه‌مانا خۆ وهێلانا جيهادێ د گه‌ل ته‌ نزانن.

94

يَعْتَذِرُوْنَ اِلَيْكُمْ اِذَا رَجَعْتُمْ اِلَيْهِمْ قُلْ لَّا تَعْتَذِرُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّاَنَا اللّٰهُ مِنْ اَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَي اللّٰهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُوْلُهٗ ثُمَّ تُرَدُّوْنَ اِلٰي عٰلِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لی خودان باوه‌ران ده‌مێ هوين ژ غه‌زايا (ته‌بووكێ) دزڤڕنه‌ڤه‌ ئه‌وێن ب هێجه‌تێن دره‌و خۆ ژ جيهادا بوتپه‌رێسان پاشڤه‌لێداى دێ داخوازا لێبۆرينێ ژ هه‌وه‌ كه‌ن، تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: چو هێجه‌تان بۆ خۆ نه‌گرن ئه‌م باوه‌ر ژ گۆتنا هه‌وه‌ ناكه‌ين، ب ڕاستى خودێ وه‌سا به‌حسێ هه‌وه‌ بۆ مه‌ يێ كرى كو ئه‌م ب دره‌وا هه‌وه‌ زانا ببين، وخودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى دێ كارێ هه‌وه‌ بينن، كانێ هوين دێ ژ نفاقا خۆ تۆبه‌ كه‌ن، يان نه‌، وخودێ كريارێن هه‌وه‌ د دنيايێ دا بۆ مرۆڤان دێ ئاشكه‌را كه‌ت، پاشى هوين پشتى مرنێ دێ زڤڕنه‌ نك وى يێ كريارێن هه‌وه‌ يێن ئاشكه‌را وڤه‌شارتى لێ به‌رزه‌ نه‌بن، ڤێجا ئه‌و دێ به‌حسێ كريارێن هه‌وه‌ هه‌مییان بۆ هه‌وه‌ كه‌ت، ودێ هه‌وه‌ سه‌را وان جزا ده‌ت.

95

سَيَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ لَكُمْ اِذَا انْقَلَبْتُمْ اِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوْا عَنْهُمْ فَاَعْرِضُوْا عَنْهُمْ اِنَّهُمْ رِجْسٌ وَّمَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ جَزَآءًۣ بِمَا كَانُوْا يَكْسِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ده‌مێ هوين ژ غه‌زايێ دزڤڕن دوڕوى -ژ دره‌و- دێ بۆ هه‌وه‌ سويند خۆن؛ دا هوين پسيارێ ژێ نه‌كه‌ن، ڤێجا هوين بۆ كێمكرنا وان پشت بده‌نێ وپويته‌ى پێ نه‌كه‌ن، هندى ئه‌ون دلێن وان دپيسن، وجهێ وان يێ ئه‌و ل ئاخره‌تێ لێ دزڤڕن ئاگرێ جه‌هنه‌مێ‌یه‌؛ ژ به‌ر وان خه‌له‌تى وگونه‌هێن وان دكرن.

96

يَحْلِفُوْنَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَاِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يَرْضٰي عَنِ الْقَوْمِ الْفٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لی خودان باوه‌ران ئه‌ڤ دوڕوییه‌ بۆ هه‌وه‌ سويند دخۆن؛ دا هوين ژ وان ڕازى ببن، ڤێجا ئه‌گه‌ر هوين ژ وان ڕازى ببن ژى -چونكى هوين دره‌وا وان نزانن- هندى خودێ‌یه ‌ژ وى ملله‌تى ڕازى نابت يێ ژ گوهدارییا وى وپێغه‌مبه‌رێ وى ده‌ركه‌فتى.

97

اَلْاَعْرَابُ اَشَدُّ كُفْرًا وَّنِفَاقًا وَّاَجْدَرُ اَلَّا يَعْلَمُوْا حُدُوْدَ مَا٘ اَنْزَلَ اللّٰهُ عَلٰي رَسُوْلِهٖ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و عه‌ره‌بێن ل به‌ڕییێ دژين -يێن كۆچه‌رات- ژ خه‌لكێ باژێران دكافرتر ومنافقترن؛ ژ به‌ر زڤرى ودلڕه‌قى ودويركه‌فتنا وان ژ زانينێ وزانايان، و ژ جهێن وه‌عز وشيره‌تان، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ئه‌و هێژاترن كو توخويبێن دينى نه‌زانن، ووان شريعه‌ت وئه‌حكامان نه‌زانن يێن خودێ ئيناينه‌ خوارێ. وخودێ ب حالێ ڤان هه‌مییان يێ پڕزانايه‌، و د ڕێڤه‌برنا خۆ دا بۆ كارێ به‌نییێن خۆ يێ كاربنه‌جهه‌.

98

وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يَّتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا وَّيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَآئِرَ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ وَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

و ژ ڤان عه‌ره‌بان هه‌يه‌ يێ كو هزر دكه‌ت ئه‌و تشتێ ئه‌و د ڕێكا خودێ دا خه‌رج دكه‌ت خه‌رامه‌ت وزيانه‌كه‌ بۆ وى، وئه‌و باوه‌ر ناكه‌ت كو ئه‌ڤه‌ دێ خێره‌كێ گه‌هينتێ، يان دێ عه‌زابه‌كێ ژێ پاشڤه‌ لێ ده‌ت، وئه‌و چاڤه‌رییى هندێیه‌ ئاتاف ونه‌خۆشى ب سه‌ر هه‌وه‌ دا بێن، به‌لێ خرابى ب سه‌ر وان دا دئێت نه‌كو ب سه‌ر موسلمانان دا. وخودێ گوهـ ل وێ دبت يا ئه‌و دبێژن و ب ئنيه‌تێن وان يێن خراب يێ پڕزانايه‌.

99

وَمِنَ الْاَعْرَابِ مَنْ يُّؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبٰتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَصَلَوٰتِ الرَّسُوْلِ اَلَا٘ اِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِيْ رَحْمَتِهٖ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

و ژ ڤان عه‌ره‌بێن كۆچه‌رات هه‌يه‌ يێ باوه‌رییێ ب خودێ وته‌وحيدا وى دئينت، و ب ڕۆژا ڕابوونا پشتى مرنێ، وخه‌لات وجه‌لاتێ ژى دئينت، وئه‌و وى مالێ د ڕێكا جيهادا بوتپه‌رێسان دا خه‌رج دكه‌ت بۆ خۆ حسێب دكه‌ت ڕێك بۆ ڤيان وڕازيبوونا خودێ، وئه‌و وى كارى بۆ خۆ دكه‌ته‌ ڕێك بۆ دوعايێن پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- بۆ وى، نێ هندى ئه‌ڤ كرياره‌نه‌ وان نێزيكى خودێ دكه‌ن، خودێ دێ وان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتا خۆ دا. هندى خودێ‌یه ‌باش گونه‌هـ ژێبرێ وان خرابییانه‌ يێن وان كرين، و ب وان يێ دلۆڤانكاره‌.

100

وَالسّٰبِقُوْنَ الْاَوَّلُوْنَ مِنَ الْمُهٰجِرِيْنَ وَالْاَنْصَارِ وَالَّذِيْنَ اتَّبَعُوْهُمْ بِاِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوْا عَنْهُ وَاَعَدَّ لَهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ تَحْتَهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا٘ اَبَدًا ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن بۆ باوه‌رى ئينانێ به‌رى مرۆڤان ڕاكرين، ژ وان مشه‌ختان يێن ملله‌ت وئويجاخێن خۆ هێلاين وقه‌ستا وارێ ئيسلامێ كرى، ووان پشته‌ڤانێن پشته‌ڤانییا پێغه‌مبه‌رى دژى كافران كرى، وئه‌وێن ب قه‌نجى دويكه‌فتنا وان كرى، ئه‌و ئه‌ون يێن خودێ ژێ ڕازى بووى ژ به‌ر گوهدارییا وان بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى، وئه‌و ژ وى ڕازى بوون ژ به‌ر خێرا مه‌زن يا وى دايه‌، ووى به‌حه‌شتێن ڕويبار د بن دا دچن بۆ وان ئاماده‌ كرينه‌ هه‌روهه‌ر ئه‌و دێ تێدا بن، وئه‌ڤه‌يه‌ سه‌ركه‌فتنا مه‌زن. و د ڤێ ئايه‌تێ دا مه‌دح بۆ صه‌حابییان هه‌يه‌ وده‌ليله‌ كو ئه‌و يێن باوه‌رێنه‌؛ له‌و قه‌درگرتنا وان ژ بناخه‌يێن باوه‌ریێ‌یه‌.

101

وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِّنَ الْاَعْرَابِ مُنٰفِقُوْنَ وَمِنْ اَهْلِ الْمَدِيْنَةِ مَرَدُوْا عَلَي النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّوْنَ اِلٰي عَذَابٍ عَظِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

و ژ وان يێن ل دۆر (مه‌دينێ) هنده‌ك عه‌ره‌بێن كۆچه‌رات يێن دوڕوى هه‌نه‌، و ژ خه‌لكێ (مه‌دينێ) ئه‌و دوڕوى هه‌نه‌ يێن كو ل سه‌ر نفاقێ ماين، تو وان ناناسى، ئه‌م وان دناسين، دوجاركى ئه‌م دێ وان عه‌زاب ده‌ين: ب كوشتن وگرتن وشه‌رمزاركرنا د دنيايێ دا، و ب عه‌زابا د قه‌برى دا پشتى مرنێ، پاشى ل ڕۆژا قيامه‌تێ ئه‌و بۆ عه‌زابه‌كا مه‌زن د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دا دێ ئێنه‌ زڤڕاندن.

102

وَاٰخَرُوْنَ اعْتَرَفُوْا بِذُنُوْبِهِمْ خَلَطُوْا عَمَلًا صَالِحًا وَّاٰخَرَ سَيِّئًا عَسَي اللّٰهُ اَنْ يَّتُوْبَ عَلَيْهِمْ اِنَّ اللّٰهَ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وهنده‌كێن دى ژ خه‌لكێ (مه‌دينێ) ويێن ل دۆر وڕه‌خان هه‌نه‌، ئعتراف ب گونه‌هێن خۆ كر و ژێ تۆبه‌كر وپه‌شێمان بوون، وان كارێ چاك -كۆ تۆبه‌ وپه‌شێمانى وئعترافا ب گونه‌هێ‌يه‌- د گه‌ل كاره‌كێ دى يێ خراب -كو خۆپاشڤه‌ كێشانا ژ ده‌ركه‌فتنا د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى بوو وكارێن دى يێن خراب- تێكه‌لی يه‌ك كرن، به‌لكى كو خودێ به‌رێ وان بده‌ته‌ تۆبێ وتۆبا وان قه‌بويل بكه‌ت. هندى خودێ‌یه‌باش گونه‌هـ ژێبره‌ بۆ به‌نییێن خۆ، يێ دلۆڤانكاره‌ ب وان.

103

خُذْ مِنْ اَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيْهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ اِنَّ صَلٰوتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَاللّٰهُ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ژ مالێ ڤان تۆبه‌كه‌رێن باشى وخرابى تێكه‌لی يه‌ك كرين خێره‌كێ وه‌ربگره‌ كو ئه‌و پێ ژ پيساتییا گونه‌هێ پاقژ ببن، و ژ ده‌رجێن دوڕوییان بلند ببنه‌ ده‌ره‌جێن دلسۆزان، وتو دوعا وداخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ وان بكه‌، هندى دوعايێن ته‌نه‌ دلۆڤانى ودلڕه‌حه‌تییه‌ بۆ وان. وخودێ گوهدێرێ پڕزانايه‌.

104

اَلَمْ يَعْلَمُوْ٘ا اَنَّ اللّٰهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهٖ وَيَاْخُذُ الصَّدَقٰتِ وَاَنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما ئه‌وێن خۆ ژ جيهادێ پاشڤه‌لێداى ويێن دى ژى نه‌زانییه‌ كو هندى خودێ‌یه ‌ئه‌و ب تنێ‌یه‌ يێ تۆبێ ژ به‌نییێن خۆ قه‌بويل دكه‌ت، وخێران وه‌ردگرت وجزايێ وان دده‌ت، وهندى خودێ‌یه‌ ئه‌وه‌ پڕتۆبه‌وه‌رگرێ دلۆڤانكاره‌.

105

وَقُلِ اعْمَلُوْا فَسَيَرَي اللّٰهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُوْلُهٗ وَالْمُؤْمِنُوْنَ وَسَتُرَدُّوْنَ اِلٰي عٰلِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو بێژه‌ ڤان دوڕوییان: چى كارێ هه‌وه‌ بڤێت بكه‌ن، خودێ دێ كارێ هه‌وه‌ بينت وپێغه‌مبه‌رێ وى وخودان باوه‌ر ژى، ومه‌سه‌لا هه‌وه‌ دێ ئاشكه‌را بت، و ل ڕۆژا قيامه‌تێ هوين دێ زڤڕنه‌ نك وى يێ تشتێ په‌نى ونه‌په‌نییێ هه‌وه‌ دزانت، ڤێجا ئه‌و دێ بۆ هه‌وه‌ به‌حسێ وى كارى كه‌ت يێ هه‌وه‌ دكر.

106

وَاٰخَرُوْنَ مُرْجَوْنَ لِاَمْرِ اللّٰهِ اِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَاِمَّا يَتُوْبُ عَلَيْهِمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

و ژ وان يێن د گه‌ل هه‌وه‌ ده‌رنه‌كه‌فتينه‌ غه‌زايا ته‌بووكێ هنده‌كێن دى هه‌نه‌ يێن هاتينه‌ پاشڤه‌هێلان؛ دا خودێ وى حوكمى د ده‌ر حه‌قا وان دا بده‌ت يێ وى بڤێت. وئه‌ڤه‌ ئه‌و بوون يێن ژ كارێ خۆ په‌شێمان بووين، وئه‌و ئه‌ڤه‌ بوون: مورارێ كوڕێ ره‌بيعى، وكه‌عبێ كوڕێ مالكى، وهلالێ كوڕێ ئومه‌ييه‌ى، يان خودێ دێ وان عه‌زاب ده‌ت، يان دێ ل وان بۆرت. وخودێ يێ پڕزانايه‌ ب وى يێ هێژاى عه‌زابێ يان لێبۆرينێ بت، يێ كاربنه‌جهه‌ د هه‌مى گۆتن وكريارێن خۆ دا.

107

وَالَّذِيْنَ اتَّخَذُوْا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَّكُفْرًا وَّتَفْرِيْقًاۣ بَيْنَ الْمُؤْمِنِيْنَ وَاِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ اِنْ اَرَدْنَا٘ اِلَّا الْحُسْنٰي وَاللّٰهُ يَشْهَدُ اِنَّهُمْ لَكٰذِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و دوڕوییێن مزگه‌فته‌ك ئاڤاكرى؛ دا زيانێ پێ بگه‌هيننه‌ خودان باوه‌ران وكوفرا ب خودێ پێ بكه‌ن، وخودان باوه‌ران پێ ژێكڤه‌ كه‌ن؛ دا هنده‌ك ژ وان نڤێژێ لێ بكه‌ن ونه‌چنه‌ مزگه‌فتا (قوبائێ) ئه‌وا موسلمان نڤێژێ لێ دكه‌ن، ڤێجا دا موسلمان ب ڤى ڕه‌نگى ژێكڤه‌ ببن، وئه‌و ڤێ چه‌ندێ دكه‌ن دا چاڤه‌ڕێیى وى بكه‌ن يێ شه‌ڕێ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى كرى ژ به‌رێ وه‌ره ‌-كو ئه‌بوو عامرێ ڕاهبێ فاسقه‌- دا ئه‌و مزگه‌فت ببته‌ جهێ پيلانگێڕییا دژى موسلمانان، وئه‌ڤ دوڕوییه‌ دێ سويند خۆن كو وان ب ئاڤاكرنا ڤێ مزگه‌فتێ هه‌ما قه‌نجى دڤێت ودا بۆ وان موسلمانێن بێ چاره‌ ئه‌وێن نه‌شێن بچنه‌ مزگه‌فتا (قوبائێ) ب ساناهى بێخن، وخودێ شاهده‌يێ دده‌ت كو ئه‌و د ڤێ سويندا خۆ دا ددره‌وينن. وپاشى ئه‌و مزگه‌فت هاته‌ سۆتن وهه‌ڕفاندن.

108

لَا تَقُمْ فِيْهِ اَبَدًا لَمَسْجِدٌ اُسِّسَ عَلَي التَّقْوٰي مِنْ اَوَّلِ يَوْمٍ اَحَقُّ اَنْ تَقُوْمَ فِيْهِ فِيْهِ رِجَالٌ يُّحِبُّوْنَ اَنْ يَّتَطَهَّرُوْا وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بۆ نڤێژێ قه‌ت د ڤێ مزگه‌فتێ ڤه‌ ڕانه‌به‌؛ چونكى ئه‌و مزگه‌فتا ژ ڕۆژا يه‌كێ ل سه‌ر ته‌قوايێ هاتییه‌ دانان -كو مزگه‌فتا قوبائێ‌يه‌- فه‌رتره‌ كو تو نڤێژێ لێ بكه‌ى، و د ڤێ مزگه‌فتێ دا هنده‌ك زه‌لام هه‌نه‌ حه‌ز دكه‌ن كو خۆ ب ئاڤێ ژ هه‌مى پيساتییان پاقژ بكه‌ن، كا چاوا ئه‌و ب ته‌قوايێ خۆ ژ گونه‌هان پاقژ دكه‌ن. وخودێ حه‌ز ژ خۆپاقژكه‌ران دكه‌ت. وئه‌گه‌ر مزگه‌فتا (قوبائێ) هه‌ر ژ ڕۆژا يه‌كێ ل سه‌ر ته‌قوايێ هاتبته‌ دانان، پا مزگه‌فتا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- فه‌رتر وهێژاتره‌ كو يا وه‌سا بت.

109

اَفَمَنْ اَسَّسَ بُنْيَانَهٗ عَلٰي تَقْوٰي مِنَ اللّٰهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ اَمْ مَّنْ اَسَّسَ بُنْيَانَهٗ عَلٰي شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهٖ فِيْ نَارِ جَهَنَّمَ وَاللّٰهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وه‌كى يه‌ك نابن ئه‌وێ بناخه‌يێن خۆ ل سه‌ر ته‌قوا خودێ وگوهدارى وڕازيبوونا وى دانابت، وئه‌وێ بناخه‌يێن خۆ ل سه‌ر لێڤا كه‌نداله‌كێ نێزيكه‌ بكه‌ڤت دانابت، ڤێجا ڕاببت مزگه‌فته‌ك بۆ زيانێ وكوفرێ وژێكڤه‌كرنا موسلمانان ئاڤاكربت، وئه‌وى ب وێ چه‌ندێ خۆ هاڤێتبته‌ د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دا. وخودێ به‌رێ وى ملله‌تێ زۆردار ناده‌ته‌ هيدايه‌تێ يێ زێده‌گاڤى ل سه‌ر توخويبێن خودێ كرى.

110

لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِيْ بَنَوْا رِيْبَةً فِيْ قُلُوْبِهِمْ اِلَّا٘ اَنْ تَقَطَّعَ قُلُوْبُهُمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و ئاڤاهییێ دوڕوییان ئاڤاكرى دا بيننه‌ به‌رانبه‌ر مزگه‌فتا (قوبائێ) هه‌ر دێ مينت گومان ودودلی ونفاق د دلێن وان دا، حه‌تا دلێن وان ب كوشتنێ يان مرنێ بێنه‌ بڕين، يان ژى ب په‌شێمانییا وان يا ژ دل، وتۆبه‌كرن وترسانا وان ژ خودێ. وخودێ يێ پڕزانايه‌ ب وێ گومانا ل نك ڤان دوڕوییان هه‌ى، و ب مه‌خسه‌دا وان ژ ڤێ ئاڤاكرنا وان، وئه‌و د ڕێڤه‌برنا كارێ به‌نییێن خۆ دا يێ كاربنه‌جهه‌.

111

اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰي مِنَ الْمُؤْمِنِيْنَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَيَقْتُلُوْنَ وَيُقْتَلُوْنَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرٰىةِ وَالْاِنْجِيْلِ وَالْقُرْاٰنِ وَمَنْ اَوْفٰي بِعَهْدِهٖ مِنَ اللّٰهِ فَاسْتَبْشِرُوْا بِبَيْعِكُمُ الَّذِيْ بَايَعْتُمْ بِهٖ وَذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه ‌نه‌فسا خودان باوه‌ران ژ وان كڕییه‌ كو به‌رانبه‌رى وێ به‌حه‌شت بۆ وان هه‌يه‌، وئه‌و خۆشییا تێدا هه‌ى ژ به‌ر دانا وان بۆ سه‌ر ومالێ خۆ د ڕێكا جيهادا دوژمنێن خودێ دا ژ بۆ بلندكرنا دينێ وى، ڤێجا ئه‌و كوشتنێ دكه‌ن ودئێنه‌ كوشتن، ئه‌ڤه‌ سۆزه‌كا ژ ڕاستییه‌ ل سه‌ر وى د وێ ته‌وراتێ دا يا بۆ مووساى -سلاڤ لێ بن- هاتى، و د وێ ئنجيلێ دا يا بۆ عيساى -سلاڤ لێ بن- هاتى، و د وێ قورئانێ دا يا بۆ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- هاتى. وكه‌س ژ خودێ پتر يێ وه‌فادار نينه‌ بۆ په‌يمانا خۆ، ڤێجا هوين -گه‌لی خودان باوه‌ران-ب كه‌يف بكه‌ڤن ژ به‌ر وێ كڕين وفرۆتنا هه‌وه‌ د گه‌ل خودێ كرى، و ب وێ په‌يمانا وى ب به‌حه‌شتێ وڕازيبوونێ دايه‌ هه‌وه‌، وئه‌ڤ كڕين وفرۆتنه‌يه‌ سه‌ركه‌فتنا مه‌زن.

112

اَلتَّآئِبُوْنَ الْعٰبِدُوْنَ الْحٰمِدُوْنَ السَّآئِحُوْنَ الرّٰكِعُوْنَ السّٰجِدُوْنَ الْاٰمِرُوْنَ بِالْمَعْرُوْفِ وَالنَّاهُوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحٰفِظُوْنَ لِحُدُوْدِ اللّٰهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ سالۆخه‌تێن ڤان خودان باوه‌ران يێن مزگينى ب چوونا به‌حه‌شتێ بۆ هاتییه‌ دان:‌ ئه‌و تۆبه‌ دكه‌ن، ب دلسۆزى عيباده‌تى بۆ خودێ دكه‌ن، حه‌مدا وى دكه‌ن سه‌را هه‌مى خۆشى ونه‌خۆشییان، درۆژيگرن، د نڤێژێ دا دچنه‌ ركووعێ وسجوودێ، فه‌رمانێ ل مرۆڤان دكه‌ن ب وێ يا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى فه‌رمان پێ كرى، ووان ژ وێ دده‌نه‌ پاش يا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ئه‌و ژێ داینه‌پاش، وى تشتى دكه‌ن يێ خودێ فه‌ركرى، وئه‌مر ونه‌هییا وى ب جهـ دئينن، گوهدارییا وى دكه‌ن، و ل توخويبێن وى ڕادوه‌ستن. وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- مزگێنییێ ب ڕازيبوونا خودێ و ب به‌حه‌شتێ بده‌ خودان بـاوه‌ران.

113

مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اَنْ يَّسْتَغْفِرُوْا لِلْمُشْرِكِيْنَ وَلَوْ كَانُوْ٘ا اُولِيْ قُرْبٰي مِنْۣ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُمْ اَصْحٰبُ الْجَحِيْمِ

تەفسیرا ساناهی

نه‌بوويه‌ بۆ موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رى وبۆ ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى كو داخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ بوتپه‌رێسان بكه‌ن، ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و مرۆڤێن وان يێن نێزيك ژى بن پشتى كو ئه‌و ل سه‌ر شركێ مرين، وبۆ وان ئاشكه‌را بووى كو ئه‌و جه‌هنه‌مينه‌، وخودێ گونه‌هێ بۆ بوتپه‌رێسان ژێ نابه‌ت.

114

وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ اِبْرٰهِيْمَ لِاَبِيْهِ اِلَّا عَنْ مَّوْعِدَةٍ وَّعَدَهَا٘ اِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهٗ٘ اَنَّهٗ عَدُوٌّ لِّلّٰهِ تَبَرَّاَ مِنْهُ اِنَّ اِبْرٰهِيْمَ لَاَوَّاهٌ حَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وداخوازا ئيبراهيمى بۆ بابێ وى يێ بوتپه‌رێس كو خودێ گونه‌هێن وى ژێ ببه‌ت، هه‌ما ژ به‌ر هندێ بوو چونكى وى سۆز دابوويێ، ده‌مێ گۆتییێ: ئه‌ز دێ داخوازێ بۆ ته‌ ژ خودايێ خۆ كه‌م كو ئه‌و گونه‌هێن ته‌ ژێ ببه‌ت هندى خودايێ منه‌ ئه‌و ب من يێ دلۆڤان بوويه‌. ڤێجا ده‌مێ بۆ ئيبراهيمى ئاشكه‌رابووى كو بابێ وى دوژمنێ خودێ‌یه‌ وگۆتن ووه‌عز چو كار د وى ناكه‌ن، وكو ئه‌و دێ ل سه‌ر كوفرێ مرت، ئيبراهيمى ئه‌و هێلا ودوعا بۆ نه‌كرن، وخۆ ژێ به‌ريكر. هندى ئيبراهيمه‌ گه‌له‌ك هه‌وار دكره‌ خودێ، وگه‌له‌ك يێ دل فره‌هـ وئارام بوو.

115

وَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيُضِلَّ قَوْمًاۣ بَعْدَ اِذْ هَدٰىهُمْ حَتّٰي يُبَيِّنَ لَهُمْ مَّا يَتَّقُوْنَ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ونه‌بوويه‌ كو خودێ ملله‌ته‌كى به‌رزه‌كه‌ت پشتى كو وى منه‌ت ب هيدايه‌تێ لێكرى حه‌تا ئه‌و وى تشتى بۆ وان ئاشكه‌را بكه‌ت يێ كو دڤێت ئه‌و خۆ پێ ژ وى بپارێزن، ووى تشتێ ئه‌و هه‌وجه‌ ببنێ ژ بناخه‌ وچه‌ق وتايێن دينى. هندى خودێ‌یه‌ ب هه‌مى تشتان يێ پڕزانايه‌.

116

اِنَّ اللّٰهَ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ يُحْيٖ وَيُمِيْتُ وَمَا لَكُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ مِنْ وَّلِيٍّ وَّلَا نَصِيْرٍ

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه ‌ئه‌وه‌ خودانێ عه‌سمانان وعه‌ردى وهه‌ر تشته‌كێ د ناڤ دا چو شريك د ئافراندن وڕێڤه‌برن وپه‌رستن وشريعه‌ت دانانانێ دا بۆ وى نينن، يێ وى بڤێت ئه‌و زێندى دكه‌ت ويێ وى بڤێت ئه‌و دمرينت، وهه‌وه‌ ژبلی خودێ چو كه‌سه‌ك نينه‌ سه‌ركارى وپشته‌ڤانییا هه‌وه‌ بكه‌ت، وهه‌وه‌ ب سه‌ر دوژمنى بێخت.

117

لَقَدْ تَّابَ اللّٰهُ عَلَي النَّبِيِّ وَالْمُهٰجِرِيْنَ وَالْاَنْصَارِ الَّذِيْنَ اتَّبَعُوْهُ فِيْ سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْۣ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيْغُ قُلُوْبُ فَرِيْقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ اِنَّهٗ بِهِمْ رَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ب ڕاستى خودێ ته‌وفيقا پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- بۆ تۆبه‌كرنێ وگوهدارییێ دا، وخودێ تۆبه‌ دانا سه‌ر وان مشه‌ختێن جهـ وئويجاخێن خۆ هێلاين وقه‌ستا وارێ ئيسلامێ كرى، وتۆبه‌ دانا سه‌ر پشته‌ڤانێن پێغه‌مبه‌رى ژى -سلاڤ لێ بن- ئه‌وێن ل ڕۆژا (ته‌بووكێ) د گه‌ل وى ده‌ركه‌فتينه‌ شه‌ڕێ دوژمنان ل وى ده‌مێ گه‌رما دنيايێ يا دژوار، وته‌نگاڤییا خوارن وپێڕه‌هان هه‌ى، خودێ تۆبه‌ دانا سه‌ر وان پشتى كو نێزيك بووى دلێن هنده‌ك ژ وان ژ حه‌قییێ وه‌رگه‌ڕيێن، وئه‌و مه‌يلدارییا خۆشییێ وڕحه‌تییێ بكه‌ن، به‌لێ خودێ ئه‌و موكم كرن و ب هێز ئێخستن وتۆبا وان قه‌بويلكر، هندى ئه‌وه‌ ئه‌و ب وان يێ مهره‌بان ودلۆڤانكاره‌. و ژ دلۆڤانییا وى ب وان وى تۆبه‌ دانا سه‌ر وان، وتۆبا وان قه‌بويلكر، وئه‌و ل سه‌ر موكمكرن.

118

وَّعَلَي الثَّلٰثَةِ الَّذِيْنَ خُلِّفُوْا حَتّٰ٘ي اِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْاَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ اَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوْ٘ا اَنْ لَّا مَلْجَاَ مِنَ اللّٰهِ اِلَّا٘ اِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوْبُوْا اِنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌ر وه‌سا خودێ تۆبه‌ دانا سه‌ر وان هه‌ر سێ ئه‌نصارییان ژى يێن د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ده‌رنه‌كه‌فتين، وگه‌له‌ك ب خه‌م كه‌فتين -وئه‌و هه‌ر سێ ئه‌ڤه‌ بوون: كه‌عبێ كوڕێ مالكى وهلالێ كوڕێ ئومه‌ييه‌ى ومورارێ كوڕێ ره‌بيعى-، حه‌تا ده‌مێ عه‌رد ب فره‌هییا خۆ ڤه‌ ژ خه‌م وكۆڤانان دا ل وان ته‌نگ بووى، و ژ به‌ر وێ خه‌ما بۆ وان چێبووى وبێهنا وان چك بووى، ووان ب دورستى زانى ژبلی خودێ چو جهـ نينن ئه‌و ژ خودێ بڕه‌ڤنێ، خودێ به‌رێ وان دا گوهدارى وتۆبه‌كرنێ وزڤڕينێ بۆ وى تشتێ خودێ پێ ژ وان ڕازى ببت. هندى خودێ‌یه ‌ئه‌وه‌ پڕ تۆبه‌وه‌رگرێ به‌نییێن خۆ، ويێ دلۆڤانكاره‌ ب وان.

119

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَكُوْنُوْا مَعَ الصّٰدِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى وچاڤ ل پێغه‌مبه‌رێ وى كرى، ته‌قوا خودێ بكه‌ن و د هه‌مى كار وكريارێن خۆ دا ژ وى بترسن، وهوين د گه‌ل ڕاستگۆيان بن د باوه‌رى وسۆزێن وان دا، و د هه‌مى كارێن وان دا.

120

مَا كَانَ لِاَهْلِ الْمَدِيْنَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِّنَ الْاَعْرَابِ اَنْ يَّتَخَلَّفُوْا عَنْ رَّسُوْلِ اللّٰهِ وَلَا يَرْغَبُوْا بِاَنْفُسِهِمْ عَنْ نَّفْسِهٖ ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ لَا يُصِيْبُهُمْ ظَمَاٌ وَّلَا نَصَبٌ وَّلَا مَخْمَصَةٌ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَلَا يَطَــُٔوْنَ مَوْطِئًا يَّغِيْظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُوْنَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهٖ عَمَلٌ صَالِحٌ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُضِيْعُ اَجْرَ الْمُحْسِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

نه‌بوويه‌ بۆ خه‌لكێ مه‌دينا پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- وئه‌وێن ل دۆر وڕه‌خێن وان ژ خه‌لكێ ده‌شتێ يێ كــۆچــه‌رات كو ئه‌و خۆ ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- پاشڤه‌ لێ بده‌ن وبميننه‌ د مـالێن خۆ دا و د ناڤ عه‌يالێ خۆ دا، ووان ته‌ناهى بۆ خۆ بڤێت ل ده‌مێ پێغه‌مبه‌ر -سلاڤ لێ بن- د نه‌خۆشییێ دا؛ چونكى د ڤێ ده‌ركه‌فتن وجيهادا وان دا تێنكاتییه‌ك ووه‌ستانه‌ك وبرسه‌ك ناگه‌هته‌ وان، وئه‌و پێ ل جهه‌كى نادانن كو كافران پێ نه‌خۆش بت، وئه‌و دربه‌كى ناداننه‌ دوژمنێ خودێ ودوژمنێ خۆ، ئه‌گه‌ر ئه‌و هه‌مى بۆ وان نه‌ئێته‌ نڤيسين كاره‌كێ چاك. هندى خودێ‌یه ‌خێرا قه‌نجيكاران به‌رزه‌ ناكه‌ت.

121

وَلَا يُنْفِقُوْنَ نَفَقَةً صَغِيْرَةً وَّلَا كَبِيْرَةً وَّلَا يَقْطَعُوْنَ وَادِيًا اِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللّٰهُ اَحْسَنَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و خێره‌كێ د ڕێكا خودێ دا ناده‌ن چ يا بچويك بت چ يا مه‌زن، وئه‌و د چوونا خۆ دا د گه‌ل پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- نهاله‌كێ نابڕن بۆ جيهادێ، ئه‌گه‌ر خێرا كارێ وان بۆ وان نه‌ئێته‌ نڤيسين؛ دا خودێ ب باشترين جزايێ بۆ وان دئێته‌ دان جزايێ كارێن وان يێن چاك بده‌ته‌ وان.

122

وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُوْنَ لِيَنْفِرُوْا كَآفَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوْا فِي الدِّيْنِ وَلِيُنْذِرُوْا قَوْمَهُمْ اِذَا رَجَعُوْ٘ا اِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ونه‌بوويه‌ بۆ خودان باوه‌ران كو هه‌مى پێكڤه‌ ده‌ركه‌ڤنه‌ شه‌ڕێ دوژمنى، كا چاوا نه‌بوويه‌ بۆ وان كو هه‌مى پێكڤه‌ بڕوينن، ڤێجا بلا ژ هه‌ر ده‌سته‌كه‌كێ ژ وان هنده‌كێن تێرا شه‌ڕى بكه‌ن ده‌ربكه‌ڤن؛ دا ئه‌وێن ڕوينشتى دمينن د دينێ خودێ دا و د وێ دا يا بۆ پێغه‌مبه‌رێ وى هاتییه‌ خوارێ خۆ شاره‌زا بكه‌ن، ودا ئه‌و ده‌مێ دزڤڕنه‌ نك ملله‌تێ خۆ وان ب وێ بترسينن يا وان زانى، دا به‌لكى ئه‌و خۆ ژ عه‌زابا خودێ بپارێزن وپێگيرییێ ب فه‌رمانێن وى بكه‌ن.

123

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا قَاتِلُوا الَّذِيْنَ يَلُوْنَكُمْ مِّنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوْا فِيْكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوْ٘ا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رى كرى هوين ده‌ست ب شه‌ڕێ كافرێن نێزيك پاشى يێن وێڤه‌تر ژ وارێ ئيسلامێ بكه‌ن، وبلا كافر زڤراتییێ ودژوارییێ ژ هه‌وه‌ ببينن، وهوين بزانن كو هندى خودێ‌یه ‌ب هاريكارى وپشته‌ڤانییا خۆ يێ د گه‌ل ته‌قواداران.

124

وَاِذَا مَا٘ اُنْزِلَتْ سُوْرَةٌ فَمِنْهُمْ مَّنْ يَّقُوْلُ اَيُّكُمْ زَادَتْهُ هٰذِهٖ٘ اِيْمَانًا فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فَزَادَتْهُمْ اِيْمَانًا وَّهُمْ يَسْتَبْشِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر خودێ سووره‌ته‌ك ژ سووره‌تێن قورئانێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئينا خوارێ، ژ وان دوڕوییان هه‌يه‌ يێ -ب تڕانه‌پێكرن ڤه‌- بێژت: ڤێ سووره‌تێ باوه‌رییا كێ ژ هه‌وه‌ ب خودێ وئايه‌تێن وى پتر لێ كر؟ ڤێجا ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى ئيناى هاتنه‌ خوارا ڤێ سووره‌تێ باوه‌رى ل وان زێده‌كر كو وان ئه‌و زانى وباوه‌رى پێ ئيناى وهزرا خۆ تێدا كرى وكار پێ كرى، وكه‌يفا وان ب وێ باوه‌رییێ دئێت يا خودێ دايه‌ وان.

125

وَاَمَّا الَّذِيْنَ فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا اِلٰي رِجْسِهِمْ وَمَاتُوْا وَهُمْ كٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن نفاق وگومانا د ده‌رحه‌قا دينێ خودێ دا د دلێن وان دا هه‌ى، هاتنه‌ خوارا ڤێ سووره‌تێ نفاقێ وگومانێ ل سه‌ر وێ نفاق وگومانا وان هه‌ى زێده‌ دكه‌ت، وئه‌وێن هه‌ مرن وئه‌و دكافر ب خودێ وئايه‌تێن وى.

126

اَوَلَا يَرَوْنَ اَنَّهُمْ يُفْتَنُوْنَ فِيْ كُلِّ عَامٍ مَّرَّةً اَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوْبُوْنَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ وما دوڕوى نابينن كو خودێ ب هشكاتی وته‌نگاڤییێ، و ب ئاشكه‌راكرنا نهێنییێن وان هه‌ر سال جاره‌كێ يان دوجاران به‌لايێ وفه‌ته‌راتێ دئينته‌ سه‌رێ وان؟ پاشى د گه‌ل هندێ ئه‌و ژ كوفر ونفاقا خۆ نازڤڕنه‌ڤه‌، وئه‌و وجه‌كێ بۆ خۆ ژ وان ئايه‌تێن خودێ ناگرن يێن وان ب چاڤ ديتين، وبيرا خۆ لێ نائيننه‌ڤه‌.

127

وَاِذَا مَا٘ اُنْزِلَتْ سُوْرَةٌ نَّظَرَ بَعْضُهُمْ اِلٰي بَعْضٍ هَلْ يَرٰىكُمْ مِّنْ اَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوْا صَرَفَ اللّٰهُ قُلُوْبَهُمْ بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر سووره‌ته‌ك هاته‌ خوارێ دوڕوى ب چاڤان ئيشاره‌تان دده‌نه‌ يه‌ك ودو ويارییان بۆ خۆ ب هاتنه‌ خوارا وێ دكه‌ن وئه‌و ب خه‌م دكه‌ڤن؛ ژ به‌ر كو عه‌يب وكريارێن وان پێ ئاشكه‌را دبن، پاشى ئه‌و دبێژن: ئه‌رێ يه‌ك دێ هه‌وه‌ بينت ئه‌گه‌ر هوين ژ نك پێغه‌مبه‌رى ڕابوون؟ ڤێجا ئه‌گه‌ر كه‌س وان نه‌بينت ئه‌و دێ ڕابن و ژ ترسێن هه‌تكبرنێ دا ژ نك پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- ده‌ركه‌ڤن. خودێ دلێن وان ژ باوه‌رییێ وه‌رگێڕان؛ ژ به‌ر كو ئه‌و تێ ناگه‌هن وفام ناكه‌ن.

128

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُوْلٌ مِّنْ اَنْفُسِكُمْ عَزِيْزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيْصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِيْنَ رَءُوْفٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لی خودان باوه‌ران ب ڕاستى پێغه‌مبه‌ره‌ك ژ ملله‌تێ هه‌وه‌ ب خۆ بۆ هه‌وه‌ هات، ئه‌و نه‌خۆشى وته‌نگاڤییا دگه‌هته‌ هه‌وه‌ وى پێ نه‌خۆشه‌، وئه‌و يێ ڕژده‌ ل سه‌ر هندێ كو هوين باوه‌رییێ بينن وحالێ هه‌وه‌ چاك ببت، وئه‌و ب خودان باوه‌ران گه‌له‌كێ مهره‌بان ودلۆڤانكاره‌.

129

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللّٰهُ لَا٘ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيْمِ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر بوتپه‌رێس ودوڕوییان به‌رێ خۆ ژ باوه‌رى ئينانا ب ته‌ وه‌رگێڕا -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- تو بێژه‌ وان: خودێ به‌سى منه‌، ئه‌و تێرا من هه‌يه‌ به‌رانبه‌ر هه‌ر خه‌مه‌كا دگه‌هته‌ من، ژ وى پێڤه‌تر چو خودايێن ب حه‌ق نينن، ومن هه‌مى كار وكريارێن خۆ يێن هێلاينه‌ ب هيڤییا وى ڤه‌؛ چونكى ئه‌وه‌ هاريكار وپشته‌ڤانێ من، وئه‌وه‌ خودايێ عه‌رشێ مه‌زن كو مه‌زنترينێ چێكرییانه‌.