سوورەتا الأعراف

زڤرین بۆ سەرەکیێ
هەژمارا ئایەتان - 206
1

الٓمّٓصٓ

تەفسیرا ساناهی

(المص) گۆتن ل سه‌ر ڤان حه‌رفێن كه‌ركرى ل ده‌سپێكا سووره‌تا به‌قه‌ره‌ بۆرییه‌.

2

كِتٰبٌ اُنْزِلَ اِلَيْكَ فَلَا يَكُنْ فِيْ صَدْرِكَ حَرَجٌ مِّنْهُ لِتُنْذِرَ بِهٖ وَذِكْرٰي لِلْمُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ قورئانه‌ كيتابه‌كا مه‌زنه‌ خودێ بۆ ته‌ ئينايه‌ خوارێ، ڤێجا بلا چو گومان د دلێ ته‌ دا نه‌بت كو خودێ ئه‌و ئينايه‌ خوارێ، وچو ته‌نگاڤى ژى د ده‌رحه‌قا به‌لاڤكرنا وێ دا بلا ل نك ته‌ نه‌بت، مه‌ ئه‌و بۆ ته‌ ئينا خوارێ؛ دا تو كافران پێ بترسينى وبيرا خودان باوه‌ران پێ بينییه‌ڤه‌.

3

اِتَّبِعُوْا مَا٘ اُنْزِلَ اِلَيْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوْا مِنْ دُوْنِهٖ٘ اَوْلِيَآءَ قَلِيْلًا مَّا تَذَكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوين دويكه‌فتنا وێ بكه‌ن يا ژ نك خودايێ هه‌وه‌ ڤه‌ بۆ هه‌وه‌ هاتى ژ كيتاب وسوننه‌تێ وپێگيرییێ ب فه‌رمانێن وێ بكه‌ن، وژبلى خودێ هوين دويكه‌فتنا چو دۆست وسه‌ركارێن وه‌كى شه‌يتان وڕێبه‌ر وزانايان نه‌كه‌ن. هوين كێمه‌كێ بيرا خۆ لێ دئيننه‌ ڤه‌، ووجێ بۆ خۆ ژێ دگرن، و ل حه‌قییێ دزڤڕنه‌ڤه‌.

4

وَكَمْ مِّنْ قَرْيَةٍ اَهْلَكْنٰهَا فَجَآءَهَا بَاْسُنَا بَيَاتًا اَوْ هُمْ قَآئِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخه‌لكێ چه‌ند گوندان ژ به‌ر نه‌گوهدارییا وان بۆ پێغه‌مبه‌ران مه‌ تێ برن، ووێ چه‌ندێ شه‌رمزارییا د دنيايێ دا يا كو سه‌رى دكێشته‌ ڕه‌زيلییا ئاخره‌تێ ئينا ڕێكا وان، ڤێجا عه‌زابا مه‌ جاره‌كێ گه‌هشته‌ وان ده‌مێ ئه‌و دنڤستى ب شه‌ڤ، وجاره‌كا دى ده‌مێ ئه‌و دنڤستى ل نيڤرۆ. وخودێ ب تايبه‌تى به‌حسێ ڤان هه‌ردو ده‌مان كر؛ چونكى ئه‌و هه‌ردو ده‌م يێن ڕحه‌تییێ وته‌ناهییێنه‌، ڤێجا هاتنا عه‌زابێ ل وان ده‌مان كرێتتر ودژوارتره‌.

5

فَمَا كَانَ دَعْوٰىهُمْ اِذْ جَآءَهُمْ بَاْسُنَا٘ اِلَّا٘ اَنْ قَالُوْ٘ا اِنَّا كُنَّا ظٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ده‌مێ عه‌زاب گه‌هشتییه‌ وان ب تنێ گۆتنا وان ئه‌و بوو وان ئعتراف ب گونه‌هـ وخه‌له‌تییا خۆ كر، وكو ئه‌و دهێژاى وێ عه‌زابێنه‌ يا كو ب سه‌ر وان دا هاتى.

6

فَلَنَسْــَٔلَنَّ الَّذِيْنَ اُرْسِلَ اِلَيْهِمْ وَلَنَسْــَٔلَنَّ الْمُرْسَلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا مسۆگه‌ر ئه‌م دێ پسيارێ ژ وان ملله‌تان كه‌ين يێن پێغه‌مبه‌ر بۆ هاتينه‌ هنارتن: ئه‌رێ هه‌وه‌ چ به‌رسڤ دابوو پێغه‌مبه‌رێن مه‌؟ ومسۆگه‌ر ئه‌م دێ پسيارا پێغه‌مبه‌ران ژى كه‌ين كانێ وان په‌يامێن خودايێ خۆ گه‌هاندينه‌، وكانێ ملله‌تێن وان چ به‌رسڤ دابوو وان.

7

فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ وَّمَا كُنَّا غَآئِبِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا مسۆگه‌ر ئه‌م دێ بۆ خه‌لكى هه‌مییێ وان كرياران بێژين يێن وان كرين ژ وان كارێن مه‌ پێ دزانى ژ تشتێ مه‌ فه‌رمان پێ ل وان كرى وئه‌و ژێ داينه‌ پاش، و د چو حالان دا ئه‌م ژ وان دبێ ئاگه‌هـ نه‌بووين.

8

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذِ اِۨلْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِيْنُهٗ فَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وكێشانا كريارێن مرۆڤان ل ڕۆژا قيامه‌تێ دێ ب ته‌رازییه‌كا ڕاست بت، ب دادییا چو زۆردارى د گه‌ل دا نه‌، ڤێجا هه‌چییێ كێشانا كريارێن وى -ژ به‌ر خێرێن وى يێن زۆر- گران بوو ئه‌و ئه‌ون يێن سه‌ركه‌فتى.

9

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِيْنُهٗ فَاُولٰٓئِكَ الَّذِيْنَ خَسِرُوْ٘ا اَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوْا بِاٰيٰتِنَا يَظْلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ كێشانا كريارێن وى -ژ به‌ر خرابییێن وى يێن زۆر- سڤك بوو ئه‌و ئه‌ون يێن بارا خۆ ژ ڕازيبوونا خودێ به‌رزه‌كرى؛ ژ به‌ر زێده‌گاڤییا وان كرى ب نه‌گوهدانا ئايه‌تێن خودێ.

10

وَلَقَدْ مَكَّنّٰكُمْ فِي الْاَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيْهَا مَعَايِشَ قَلِيْلًا مَّا تَشْكُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاستى مه‌ هويـن د عـه‌ردى دا دانـان، ومـه‌ ئـه‌و بۆ هه‌وه‌ كره‌ جهێ ئاكنجيبوونێ، ومه‌ ئه‌و تشتێ هوين پێ بژين ژ خوارن وڤه‌خوارنان بۆ هه‌وه‌ لێ دانان، و د گه‌ل هندێ ژى شوكرا هه‌وه‌ بۆ قه‌نجییێن خودێ يا كێمه‌.

11

وَلَقَدْ خَلَقْنٰكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنٰكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلٰٓئِكَةِ اسْجُدُوْا لِاٰدَمَ فَسَجَدُوْ٘ا اِلَّا٘ اِبْلِيْسَ لَمْ يَكُنْ مِّنَ السّٰجِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاستى مه‌ قه‌نجى د گه‌ل هه‌وه‌ كر ده‌مێ مه‌ هێڤێنێ هه‌وه‌ -كو ئاده‌مه‌- ژ چونه‌يێ دا پاشى مه‌ ئه‌و كره‌ خودان ڕه‌نگ وڕوییه‌كێ چێتر ژ يێ گه‌له‌ك چێكرییان، پاشى مه‌ فه‌رمان ل فريشته‌يان كر ئه‌و خۆ بۆ وى بچه‌مينن ئينا وان هه‌مییان خۆ بۆ وى چه‌ماند، ئبليس تێ نه‌بت ئه‌و د گه‌ل وان بوو به‌لێ ژ دلڕه‌شى وى خۆ نه‌چه‌ماند.

12

قَالَ مَا مَنَعَكَ اَلَّا تَسْجُدَ اِذْ اَمَرْتُكَ قَالَ اَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِيْ مِنْ نَّارٍ وَّخَلَقْتَهٗ مِنْ طِيْنٍ

تەفسیرا ساناهی

خودێ ب نه‌ڕازيبوون ڤه‌ ل سه‌ر خۆنه‌چه‌ماندنا ئبليسى گۆتێ: ئه‌و چ بوو نه‌هێلاى تو خۆ بچه‌مينى ده‌مێ من فه‌رمان ل ته‌ كرى؟ ئينا ئبليسى گۆت: ئافراندنا من ژ يا وى چێتره‌؛ چونكى ئه‌ز ژ ئاگرى يێ هاتيمه‌ ئافراندن، وئه‌و ژ ته‌قنێ. ڤێجا وى هزركر ئاگر ژ ئاخێ ب قه‌درتره‌.

13

قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُوْنُ لَكَ اَنْ تَتَكَبَّرَ فِيْهَا فَاخْرُجْ اِنَّكَ مِنَ الصّٰغِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ گۆته‌ ئبليسى: پا دێ ژ به‌حه‌شتێ هه‌ڕه‌ خوارێ؛ چونكى بۆ ته‌ چێ نابت تو خۆ تێدا مه‌زن بكه‌ى، ڤێجا تو ژ به‌حه‌شتێ ده‌ركه‌ڤه‌، هندى تويى تو ژ بێ خێر وڕه‌زيلانى.

14

قَالَ اَنْظِرْنِيْ٘ اِلٰي يَوْمِ يُبْعَثُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئبليسى -ده‌مێ ژ دلۆڤانییا خودێ بێ هيڤى بووى- گۆتێ: تو من حه‌تا ڕۆژا ڕابوونێ بهێله‌؛ دا ئه‌ز بشێم وى دسه‌ردا ببه‌م يێ ئه‌ز بشێمێ ژ دوونده‌ها ئاده‌مى.

15

قَالَ اِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ گۆت: هندى تويى تو ژ وانى يێن من ئه‌جه‌لێ وان پاش ئێخستى حه‌تا پفكرنا يه‌كێ د بۆڕییێ دا، هنگى هه‌مى خودان ڕح دمرن.

16

قَالَ فَبِمَا٘ اَغْوَيْتَنِيْ لَاَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيْمَ

تەفسیرا ساناهی

ئبليسێ له‌عنه‌تى گۆت: پا ژ به‌ر كو ته‌ ئه‌ز دسه‌ردا بريمه‌ ئه‌ز دێ گه‌له‌ك بزاڤێ كه‌م دا دوونده‌ها ئاده‌مى د سه‌ر ڕێكا ته‌ يا ڕاست دا ببه‌م، وئه‌ز دێ وان ژ وێ ئيسلاما ته‌ خوڕستییا وان ل سه‌ر داى پاشڤه‌ لێ ده‌م.

17

ثُمَّ لَاٰتِيَنَّهُمْ مِّنْۣ بَيْنِ اَيْدِيْهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ اَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَآئِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ اَكْثَرَهُمْ شٰكِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

پاشى ژ هه‌مى لايان ڤه‌ ئه‌ز دێ ئێمه‌ وان؛ دا وان ژ حه‌قییێ پاشڤه‌ لێ بده‌م، وئه‌ز دێ نه‌حه‌قییێ ل به‌ر وان شرين كه‌م، ودێ دلێ وان به‌مه‌ دنيايێ، ودێ گومانێ بۆ وان د ئاخره‌تێ دا چێكه‌م، وتو پترییا دوونده‌ها ئاده‌مى نابينى شوكرا قه‌نجییا ته‌ بكه‌ن.

18

قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُوْمًا مَّدْحُوْرًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَاَمْلَــَٔنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ اَجْمَعِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ گۆته‌ ئبليسى: تو بێ بها وده‌ركرى ژ به‌حه‌شتێ ده‌ركه‌ڤه‌، سويند بت ئه‌ز دێ جه‌هنه‌مێ ژ ته‌ و ژ هه‌چییێ دويكه‌فتنا ته‌ بكه‌ت ژ دوونده‌ها ئاده‌مى تژى كه‌م.

19

وَيٰ٘اٰدَمُ اسْكُنْ اَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُوْنَا مِنَ الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌ى ئاده‌م تو وژنا خۆ حه‌ووا د به‌حشتێ دا ئاكنجى ببن، و ل هه‌چى جهێ هه‌وه‌ بڤێت ژ فێقییێ وێ بخۆن، وهوين نێزيكى ڤێ دارێ (يا كو بۆ وان هاتییه‌ ده‌سنيشانكرن) نه‌بن، ڤێجا ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ وه‌ كر هوين دێ ژ وان زۆرداران بن يێن پێ ل توخويبێن خودێ داناى.

20

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطٰنُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وٗرِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْاٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهٰىكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ اِلَّا٘ اَنْ تَكُوْنَا مَلَكَيْنِ اَوْ تَكُوْنَا مِنَ الْخٰلِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا شه‌يتانى بێ ئه‌مرییا خودێ ئينا سه‌ر دلێ ئاده‌مى وحه‌ووايێ كو ئه‌و ژ وێ دارێ بخۆن يا خودێ ئه‌و ژێ پاشڤه‌ لێ داين؛ دا ئه‌و جهێ ل به‌ر وان هاتییه‌ ڤه‌شارتن ژ عه‌وره‌تێ وان بۆ وان ئاشكه‌را ببت، وبۆ سه‌ردابرن وى گۆته‌ وان: هه‌ما ژ به‌ر هندێ خودايێ هه‌وه‌ هوين ژ خوارنا فێقییێ ڤێ دارێ پاشڤه‌ لێ دان دا هوين ژى نه‌بنه‌ دو فريشته‌، ودا هوين نه‌بنه‌ ژ وان يێن هه‌ر زێندى دمينن.

21

وَقَاسَمَهُمَا٘ اِنِّيْ لَكُمَا لَمِنَ النّٰصِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وشه‌يتانى بۆ ئاده‌مى وحه‌ووايێ سويند ب خودێ خوار كو وى دڤێت شيره‌تێ ل وان بكه‌ت ده‌مێ ژ وان دخوازت كو ئه‌و ژ دارێ بخۆن، ووى دره‌و دكر.

22

فَدَلّٰىهُمَا بِغُرُوْرٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْاٰتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفٰنِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَّرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادٰىهُمَا رَبُّهُمَا٘ اَلَمْ اَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَاَقُلْ لَّكُمَا٘ اِنَّ الشَّيْطٰنَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

ئينا وى ئه‌و هه‌ردو خڕاندن ودسه‌ردابرن، ووان ژ وێ دارێ خوار يا خودێ ئه‌و ژێ پاشڤه‌ لێ داين، ڤێجا ده‌مێ وان ژێ خوارى عه‌وره‌تێ وان ل به‌ر وان ئاشكه‌را بوو، وئه‌و تشتێ خودێ ئه‌و به‌رى هنگى پێ ستاره‌كرين نه‌ما، ڤێجا وان ده‌ست دايێ به‌لگێن به‌حه‌شتێ دانه‌ به‌ر خۆ، وخودايێ وان گازى وان كر: ئه‌رێ ما من هوين ژ خوارنا وێ دارێ نه‌ دابوونه‌ پاش، ومن نه‌گۆتبوو هه‌وه‌: هندى شه‌يتانه‌ دوژمنه‌كێ ئاشكه‌رايه‌ بۆ هه‌وه‌؟ و ژ ڤێ ئايه‌تێ ديار دبت كو دياركرنا عه‌وره‌تى كاره‌كێ مه‌زنه‌، وتشته‌كێ كرێته‌.

23

قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا٘ اَنْفُسَنَا وَاِنْ لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُوْنَنَّ مِنَ الْخٰسِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئاده‌مى وحه‌ووايێ گۆت: خودايێ مه‌ ب خوارنا ژ دارێ مه‌ زۆردارى ل خۆ كر، وئه‌گه‌ر تو ل مه‌ نه‌بۆرى ودلۆڤانییێ ب مه‌ نه‌به‌ى مسوگه‌ر ئه‌م دێ ژ وان بين يێن بار وپشكێن خۆ ل دنيايێ وئاخره‌تێ به‌رزه‌كرين.

24

قَالَ اهْبِطُوْا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْاَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَّمَتَاعٌ اِلٰي حِيْنٍ

تەفسیرا ساناهی

خودايێ مه‌زن گۆته‌ ئاده‌مى وحه‌ووايێ وئبليسى: هوين ژ عه‌سمانى به‌ر ب عه‌ردى ڤه‌ هه‌ڕنه‌ خوارێ، وهنده‌ك ژ هه‌وه‌ بۆ هنده‌كان دێ بنه‌ دوژمن، وجهه‌ك بۆ هه‌وه‌ ل عه‌ردى هه‌يه‌ هوين لێ ئاكنجى ببن وحه‌تا دمرن خۆشییێ لێ ببه‌ن.

25

قَالَ فِيْهَا تَحْيَوْنَ وَفِيْهَا تَمُوْتُوْنَ وَمِنْهَا تُخْرَجُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ گۆته‌ ئاده‌مى وحه‌ووايێ ودوونده‌ها وان: ژينا هه‌وه‌ دێ ل وێرێ بت، ئانه‌كۆ: ژينا خۆ يا دنيايێ هوين ل عه‌ردى دێ بۆرينن، ومرنا هه‌وه‌ ژى دێ ل وێرێ بت، وخودايێ هه‌وه‌ هه‌ر ژ وێرێ دێ هه‌وه‌ ڕاكه‌ته‌ڤه‌، وبۆ ڕۆژا قيامه‌تێ كۆم كه‌ت.

26

يٰبَنِيْ٘ اٰدَمَ قَدْ اَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُّوَارِيْ سَوْاٰتِكُمْ وَرِيْشًا وَلِبَاسُ التَّقْوٰي ذٰلِكَ خَيْرٌ ذٰلِكَ مِنْ اٰيٰتِ اللّٰهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى دوونده‌ها ئاده‌مى ب ڕاستى مه‌ جلكه‌كێ دايه‌ هه‌وه‌ عه‌وره‌تێ هه‌وه‌ ڤه‌شێرت، كو جلكێ فه‌ره‌، وجلكه‌ك بۆ جوانییێ وخه‌ملاندنێ مه‌ يێ دايه‌ هه‌وه‌، وئه‌ڤه‌ يێ خۆشى پێ برنێیه‌. وجلكێ ته‌قوا خودێ كو هوين پێگيرییا ب فه‌رمانێن وى بكه‌ن باشترين جلكه‌ بۆ خودان باوه‌رى. ئه‌وا هه‌ يا خودێ منه‌ت پێ ل هه‌وه‌ كرى ژ نيشانێن خوداينى وته‌وحيد وقه‌نجى ودلۆڤاينییا وى ب به‌نییێن وى؛ بۆ هندێ‌یه‌ دا به‌لكى هوين بيرا خۆ ل ڤان قه‌نجییان بينن، وسوپاسییا خودێ سه‌را بكه‌ن. و د ڤێ چه‌ندێ دا دياركرنا وێ قه‌نجییێ هه‌يه‌ يا خودێ منه‌ت پێ ل به‌نییێن خۆ كرى.

27

يٰبَنِيْ٘ اٰدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطٰنُ كَمَا٘ اَخْرَجَ اَبَوَيْكُمْ مِّنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْاٰتِهِمَا اِنَّهٗ يَرٰىكُمْ هُوَ وَقَبِيْلُهٗ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ اِنَّا جَعَلْنَا الشَّيٰطِيْنَ اَوْلِيَآءَ لِلَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى دوونده‌ها ئاده‌مى بلا شه‌يتان هه‌وه‌ نه‌خاپينت، وگونه‌هێ ل به‌ر هه‌وه‌ شرين نه‌كه‌ت، هه‌ر وه‌كى وى ل به‌ر دايبابێن هه‌وه‌ ئاده‌م وحه‌ووايێ شرينكرى، ڤێجا ژ به‌ر هندێ وى ئه‌و هه‌ردو ژ به‌حه‌شتێ ده‌رێخستن، ئه‌و وان جلكێن خودێ ئه‌و پێ ستاره‌كرين ژ به‌ر وان دكه‌ت؛ دا عه‌وره‌تێ وان نيشا وان بده‌ت. هندى شه‌يتانه‌ ئه‌و ودوونده‌هـ ونفشێ وى هه‌وه‌ دبينن بێى هوين وان ببينن ڤێجا لێ دهشيار بن. هندى ئه‌مين مه‌ شه‌يتان يێن كرينه‌ دۆست وسه‌ركار بۆ وان كافرێن باوه‌رییێ ب ته‌وحيدا خودێ نه‌ئينن، وپێغه‌مبه‌رێن وى ڕاستگۆ نه‌ده‌رێخن، وكارى ب ڕێكا وى نه‌كه‌ن.

28

وَاِذَا فَعَلُوْا فَاحِشَةً قَالُوْا وَجَدْنَا عَلَيْهَا٘ اٰبَآءَنَا وَاللّٰهُ اَمَرَنَا بِهَا قُلْ اِنَّ اللّٰهَ لَا يَاْمُرُ بِالْفَحْشَآءِ اَتَقُوْلُوْنَ عَلَي اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر كافران كاره‌كێ كرێت كر هێجه‌تا خۆ دكه‌نه‌ ئه‌و كو وان ئه‌ڤ چه‌نده‌ يا ژ بابێن خۆ گرتى، وكو خودێ فه‌رمان ب ڤێ چه‌ندێ يا ل وان كرى. تو بێژه‌ وان: هندى خودێ‌یه‌ فه‌رمانێ ب كارێن كرێت وخراب ل به‌نییێن خۆ ناكه‌ت، ئه‌رێ -گه‌لى بوتپه‌رێسان- تشتێ هوين نه‌زانن ژ دره‌و وبێ به‌ختى هوين ژ كيسێ خودێ دبێژن؟

29

قُلْ اَمَرَ رَبِّيْ بِالْقِسْطِ وَاَقِيْمُوْا وُجُوْهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَّادْعُوْهُ مُخْلِصِيْنَ لَهُ الدِّيْنَ كَمَا بَدَاَكُمْ تَعُوْدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو بێژه‌ وان: خودايێ من فه‌رمان ب دادییێ كرییه‌، وفه‌رمان ل هه‌وه‌ كرییه‌ كو هوين عيباده‌تى ل هه‌ر جهه‌كێ هه‌بت و ب تايبه‌تى ل مزگه‌فتان بۆ وى ب تنێ بكه‌ن، وكو هوين دوعا وگازییان ب دله‌كێ صافى ژ وى ب تنێ بكه‌ن، وكو هوين باوه‌رییێ ب ڕابوونا پشتى مرنێ بينن. ووه‌كى وى هوين ژ چوننه‌يێ داين وه‌سا ئه‌و دشێت جاره‌كا دى ژينێ بده‌ته‌ هه‌وه‌.

30

فَرِيْقًا هَدٰي وَفَرِيْقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلٰلَةُ اِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيٰطِيْنَ اَوْلِيَآءَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَيَحْسَبُوْنَ اَنَّهُمْ مُّهْتَدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ به‌نییێن خۆ كرنه‌ دو ده‌سته‌ك: به‌رێ ده‌سته‌كه‌كێ دا ڕێكا ڕاست، وده‌سته‌كه‌كێ به‌رزه‌بوونا ژ ڕێكا ڕاست ل سه‌ر فه‌ر بوو؛ چونكى وان شه‌يتان بۆ خۆ ژبلى خودێ كربوونه‌ سه‌ركار، ڤێجا وان ژ نه‌زانين گوهدارییا وان شه‌يتانان دكر ووان هزر دكر كو ئه‌و يێن ل سه‌ر ڕێكا ڕاست.

31

يٰبَنِيْ٘ اٰدَمَ خُذُوْا زِيْنَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَّكُلُوْا وَاشْرَبُوْا وَلَا تُسْرِفُوْا اِنَّهٗ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى دوونده‌ها ئاده‌مى هوين ل ده‌مێ كرنا هه‌ر نڤێژه‌كێ ب وى كاروكۆكى بن يێ شريعه‌تى فه‌رمان پێ ل هه‌وه‌ كرى، كو جلكه‌ك بت عه‌وره‌تێ هه‌وه‌ بڤه‌شێرت ويێ پاك وبژوين بت، و ژ تشتێ پاقژ يێ خودێ دايه‌ هه‌وه‌ هوين بخۆن وڤه‌خۆن، و د وێ چه‌ندێ دا دناڤنجى بن وپێ ل توخويبان نه‌دانن. هندى خودێ‌یه‌ حه‌ز ژ وان ناكه‌ت يێن ده‌ست به‌ردان وزێده‌گاڤییێ د خوارن وڤه‌خوارن وكارێن دى دا دكه‌ن.

32

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِيْنَةَ اللّٰهِ الَّتِيْ٘ اَخْرَجَ لِعِبَادِهٖ وَالطَّيِّبٰتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَّوْمَ الْقِيٰمَةِ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: ئه‌رێ كێ ئه‌و جلكێ باش يێ خودێ كرییه‌ خه‌مل بۆ هه‌وه‌ ل سه‌ر هه‌وه‌ حه‌رام كرییه‌؟ وكێ خۆشى پێ برنا ب ڕزقێ حه‌لال يێ خودێ داى حه‌رام كرییه‌؟ تو بێژه‌ وان: هندى ئه‌و جلك وخوارن وڤه‌خوارنێن پاقژن يێن خودێ حه‌لال كرين د ژينا دنيايێ دا بۆ وانه‌ يێن باوه‌رى ئيناى وخه‌لكێ دى ژى پشكدارییا وان تێدا دكه‌ن، و ل ڕۆژا قيامه‌تێ بۆ وان ب تنێ نه‌. وه‌كى ڤێ به‌رفره‌هكرنێ خودێ ئايه‌تان بۆ وى ملله‌تى به‌رفره‌هـ دكه‌ت يێ بزانت چ بۆ دئێته‌ گۆتن، وتێ بگه‌هت.

33

قُلْ اِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْاِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَاَنْ تُشْرِكُوْا بِاللّٰهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهٖ سُلْطٰنًا وَّاَنْ تَقُوْلُوْا عَلَي اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو بێژه‌ وان: خودێ كارێن كرێت يێن حه‌رام كرين، چ دئاشكه‌را بن، چ دڤه‌شارتى، ووى گونه‌هـ هه‌مى يێن حه‌رام كرين، وگونه‌ها ژ هه‌مییان مه‌زنتر ئه‌وه‌ مرۆڤ زۆردارییێ ل خه‌لكى بكه‌ت، هندى ئه‌ڤ كاره‌يه‌ يێ دويره‌ ژ حه‌قییێ، ووى حه‌رام كرییه‌ كو هوين ژبلى خودێ په‌رستنا تشته‌كى بكه‌ن يێ وى چو هێجه‌ت وده‌ليل پێ نه‌ئيناينه‌ خوارێ، ئه‌وێ ڤى كارى بكه‌ت وى چو هێجه‌ت نينن، ووى حه‌رام كرییه‌ كو هوين ژ دره‌و وبێ به‌ختى وى تشتى ل سه‌ر ناڤێ خودێ بێژن يێ وى نه‌گۆتى، وه‌كى پالڤه‌دانا كوڕه‌كى بۆ وى، وحه‌رامكرنا هنده‌ك جلك وخوارنێن حه‌لال.

34

وَلِكُلِّ اُمَّةٍ اَجَلٌ فَاِذَا جَآءَ اَجَلُهُمْ لَا يَسْتَاْخِرُوْنَ سَاعَةً وَّلَا يَسْتَقْدِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌ر كۆمه‌كا ل سه‌ر كوفرا ب خودێ ونه‌باوه‌رى ئينانا ب پێغه‌مبه‌رێن وى كۆم ببن ده‌مه‌ك هه‌يه‌ كو عه‌زاب تێدا ب سه‌ر وان دا بێت، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌م هات يێ خودێ بۆ تێبرنا وان داناى ده‌ليڤه‌يه‌كێ نه‌ ئه‌و ژێ دئێنه‌ پاشخستن، ونه‌ پێشخستن.

35

يٰبَنِيْ٘ اٰدَمَ اِمَّا يَاْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِّنْكُمْ يَقُصُّوْنَ عَلَيْكُمْ اٰيٰتِيْ فَمَنِ اتَّقٰي وَاَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى دوونده‌ها ئاده‌مى ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌رێن من ژ ملله‌تێن هه‌وه‌ بۆ هه‌وه‌ هاتن، ئايه‌تێن كيتابا من بۆ هه‌وه‌ بخوينن، ووان ده‌ليلان بۆ هه‌وه‌ بێژن يێن ڕاستییا وێ يا ئه‌و بۆ هه‌وه‌ پێ هاتين ئاشكه‌را بكه‌ن هوين گوهدارییا وان بكه‌ن، ئێدى هه‌چییێ خۆ ژ غه‌زه‌با من بپارێزت وكارێ خۆ چاك بكه‌ت ل ڕۆژا قيامه‌تێ چو ترسا ژ عه‌زابا خودێ ل سه‌ر وى نينه‌، وئه‌و ل سه‌ر وێ بارا ژ دنيايێ نه‌گه‌هشتییێ ب خه‌م ناكه‌ڤت.

36

وَالَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَاسْتَكْبَرُوْا عَنْهَا٘ اُولٰٓئِكَ اَصْحٰبُ النَّارِ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و كافرێن دره‌و ب ده‌ليلێن ته‌وحيدا خودێ كرى، وخۆ د سه‌ر ڕا ديتى، ئه‌ون خه‌لكێ ئاگرى هه‌ر دێ تێدا مينن، وچو جاران ئه‌و ژێ ده‌رناكه‌ڤن.

37

فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰي عَلَي اللّٰهِ كَذِبًا اَوْ كَذَّبَ بِاٰيٰتِهٖ اُولٰٓئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيْبُهُمْ مِّنَ الْكِتٰبِ حَتّٰ٘ي اِذَا جَآءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوْ٘ا اَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ قَالُوْا ضَلُّوْا عَنَّا وَشَهِدُوْا عَلٰ٘ي اَنْفُسِهِمْ اَنَّهُمْ كَانُوْا كٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

كه‌س ژ وى زۆردارتر نينه‌ يێ دره‌وان ل سه‌ر ناڤێ خودێ بكه‌ت، يان دره‌وێ ب وان ئايه‌تێن وى بكه‌ت يێن وى ئيناينه‌ خوارێ، ئه‌وان ئه‌و بارا عه‌زابێ يا كو د له‌وحێ پاراستى دا بۆ وان هاتییه‌ نڤيسين دێ گه‌هتێ، حه‌تا ئه‌گه‌ر ملياكه‌تێ مرنێ وهاريكارێن وى هاتن دا ڕحا وان بستينن دێ بێژنێ: كانێ ئه‌و هه‌ڤپشكێن هه‌وه‌ ژبلى خودێ په‌رستن بۆ دكر دا هه‌وه‌ ژ ڤى حالـى ڕزگار؟ وان گۆت: وان ئه‌م هێلاين، ووان هنگى ئيعتيراف كر ئه‌و د دنيايێ دا دكافر بوون.

38

قَالَ ادْخُلُوْا فِيْ٘ اُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِّنَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا دَخَلَتْ اُمَّةٌ لَّعَنَتْ اُخْتَهَا حَتّٰ٘ي اِذَا ادَّارَكُوْا فِيْهَا جَمِيْعًا قَالَتْ اُخْرٰىهُمْ لِاُوْلٰىهُمْ رَبَّنَا هٰ٘ؤُلَآءِ اَضَلُّوْنَا فَاٰتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَّلٰكِنْ لَّا تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودايێ مه‌زن گۆته‌ ڤان بوتپه‌رێسێن بێ به‌خت: هوين د گه‌ل كۆمێن كافرێن وه‌كى خۆ ژ ئه‌جنه‌ ومرۆڤێن به‌رى هه‌وه‌ چووين هه‌ڕنه‌ د ئاگرى دا، هه‌ر جاره‌كا كۆمه‌ك ژ ملله‌ته‌كى چوو د ئاگرى دا له‌عنه‌تێ ل كۆما وه‌كى خۆ دكه‌ت يا ئه‌و ب چاڤلێكرنا وێ دسه‌ردا چووى، حه‌تا ئه‌گه‌ر يێن به‌راهییێ ويێن دويماهییێ ژ خه‌لكێ ملله‌تێ كافر هه‌مى د ئاگرى دا گه‌هشتنه‌ يه‌ك، يێن دويماهییێ ئه‌وێن د دنيايێ دا چاڤ ل مه‌زنێن خۆ دكر دبێژن: خودايێ مه‌ ئه‌وێن هه‌نه‌ يێن به‌رێ مه‌ ژ حه‌قییێ وه‌رگێڕاى، ڤێجا تو عه‌زابه‌كا دوقاتى ژ ئاگرى بده‌ وان، خودێ گۆت: بۆ هه‌مییان دوقاتییه‌، يه‌عنى: بۆ هه‌وه‌ وبۆ وان عه‌زابه‌كا دوقاتى ژ ئاگرى هه‌يه‌، به‌لێ هوين -ئه‌ى دويكه‌فتییان- نزانن كانێ چ عه‌زاب ونه‌خۆشى بۆ هه‌وه‌ هه‌يه‌.

39

وَقَالَتْ اُوْلٰىهُمْ لِاُخْرٰىهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوْقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌زنان گۆته‌ دويكه‌فتییێن خۆ: ئه‌م وهوين د عه‌زابێ دا وه‌كى يه‌كين هوين ژ مه‌ دچێتر نينن، خودێ گۆته‌ وان هه‌مییان: ژ به‌ر وان گونه‌هێن هه‌وه‌ ب ده‌ست خۆ ڤه‌ ئيناين هوين تام بكه‌نه‌ عه‌زابێ. ئانه‌كۆ: عه‌زابا جه‌هنه‌مێ.

40

اِنَّ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَاسْتَكْبَرُوْا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ اَبْوَابُ السَّمَآءِ وَلَا يَدْخُلُوْنَ الْجَنَّةَ حَتّٰي يَلِجَ الْجَمَلُ فِيْ سَمِّ الْخِيَاطِ وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌و كافرن يێن دره‌و ب وان ئايه‌تێن مه‌ كرى يێن ته‌وحيدا مه‌ ئاشكه‌را دكه‌ن، و ژ دفن بلندى وخۆمه‌زنكرن كار ب شريعه‌تێ مه‌ نه‌كرى، ده‌رگه‌هێن عه‌سمانى بۆ كارێن وان ده‌مێ ئه‌و دساخ وبۆ ڕحێن وان ده‌مێ دمرن نائێنه‌ ڤه‌كرن، ونابت ئه‌ڤ كافره‌ بچنه‌ د به‌حه‌شتێ دا حه‌تا حێشتر د كونا ده‌رزيكێ ڕا بچت، وئه‌ڤه‌ تشته‌كێ موسته‌حيله‌. ووه‌كى ڤى جزاى ئه‌م دده‌ينه‌ وان يێن تاوانێن وان بووينه‌ گه‌له‌ك، وسه‌رداچوونا وان زێده‌ بووى.

41

لَهُمْ مِّنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَّمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ كافره‌ هه‌روهه‌ر دێ د ئاگرى دا بن، جهه‌كێ ڕائێخستى ژ جه‌هنه‌مێ بۆ وان هه‌يه‌، و ل هنداڤى وان په‌ردێن ب سه‌رداداى هه‌نه‌. و ب عه‌زابه‌كا وه‌كى ڤێ دژوار خودێ وان زۆرداران عه‌زاب دده‌ت يێن ب كوفرێ ونه‌گوهدارییێ پێ ل توخويبێن وى داناى.

42

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا٘ اُولٰٓئِكَ اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيْهَا خٰلِدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و ل دويڤ شيانا خۆ كارێن چاك كرين -خودێ وى بارى ل نه‌فسه‌كێ ناكه‌ت يێ نه‌شێتێ- ئه‌و به‌حه‌شتينه‌، هه‌روهه‌ر دێ تێدا بن وقه‌ت ژێ ده‌رناكه‌ڤن.

43

وَنَزَعْنَا مَا فِيْ صُدُوْرِهِمْ مِّنْ غِلٍّ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهِمُ الْاَنْهٰرُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِيْ هَدٰىنَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا٘ اَنْ هَدٰىنَا اللّٰهُ لَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُوْدُوْ٘ا اَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ اُوْرِثْتُمُوْهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخودێ ئه‌و كه‌رب ونه‌ڤيانا د دلێ خه‌لكێ به‌حه‌شتێ دا هه‌ى ئينا ده‌رێ، و ژ تمامییا وێ قه‌نجییا د گه‌ل وان هاتییه‌ كرن ئه‌و د به‌حه‌شتێ دانه‌ ڕويبار د بن وان ڕا دچن. وده‌مێ به‌حه‌شتى چووينه‌ به‌حه‌شتێ گۆتن: سوپاسى بۆ وى خودايى بت يێ به‌رێ مه‌ دايه‌ وى كارێ چاك يێ ئه‌م گه‌هاندينه‌ ڤێ قه‌نجییێ يا ئه‌م تێدا، ونه‌دبوو كو به‌رێ مه‌ بۆ ڕێكا ڕاست بێته‌ دان ئه‌گه‌ر نه‌ خودێ با به‌رێ مه‌ دايه‌ ڤێ ڕێكێ، وئه‌م ل سه‌ر موكم كرين، ب ڕاستى پێغه‌مبه‌رێن خودايێ مه‌ ب حه‌قییێ هاتبوون ده‌مێ وان مزگينى دايه‌ وان يێن گوهدارییێ دكه‌ن وگه‌ف ل وان كرى يێن گوهدارى نه‌كرى، وبۆ قه‌درگرتن گازى وان هاته‌كرن: كو ئه‌و به‌حه‌شتا هه‌ خودێ ب ڕه‌حما خۆ و ژ به‌ر وێ باوه‌رى وكارێ چاك يێ هه‌وه‌ كرى دا هه‌وه‌ وهوين لێ كرنه‌ ميراتگر.

44

وَنَادٰ٘ي اَصْحٰبُ الْجَنَّةِ اَصْحٰبَ النَّارِ اَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُّمْ مَّا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُوْا نَعَمْ فَاَذَّنَ مُؤَذِّنٌۣ بَيْنَهُمْ اَنْ لَّعْنَةُ اللّٰهِ عَلَي الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخه‌لكێ به‌حه‌شتێ -پشتى چووينه‌ تێدا- گازى خه‌لكێ ئاگرى كر وگۆتن: هندى ئه‌مين مه‌ ئه‌و ڕاست ديت يا خودێ ل سه‌ر ئه‌زمانێ پێغه‌مبه‌رێن خۆ سۆز پێ دايه‌ مه‌، ئه‌رێ هه‌وه‌ ژى ئه‌و ڕاست ديت يا خودێ ل سه‌ر ئه‌زمانێن پێغه‌مبه‌رێن هه‌وه‌ سۆز پێ دايه‌ هه‌وه‌؟ ڤێجا خه‌لكێ ئاگرى به‌رسڤا وان دا وگۆت: به‌لێ ئه‌وا خودايێ مه‌ سۆز پێ دايه‌ مه‌ مه‌ ديت. ئينا بانگهلدێره‌كى د ناڤ خه‌لكێ به‌حه‌شتێ وخه‌لكێ جه‌هنه‌مێ دا كره‌ گازى: كو له‌عنه‌تا خودێ ل وان زۆرداران بت يێن پێ ل توخويبێن خودێ داناى، وكافرى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى كرى.

45

الَّذِيْنَ يَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَيَبْغُوْنَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ كٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ كافره‌ بوون يێن به‌رێ خه‌لكى ژ ڕێكا خودێ يا ڕاست وه‌ردگێڕا، ودڤێا ڕێك يا خوار بت، دا كه‌س ڤێ نه‌كه‌ڤت، وئه‌و ب ئاخره‌تێ -وتشتێ لێ هه‌ى- دكافرن.

46

وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَي الْاَعْرَافِ رِجَالٌ يَّعْرِفُوْنَ كُلًّاۣ بِسِيْمٰىهُمْ وَنَادَوْا اَصْحٰبَ الْجَنَّةِ اَنْ سَلٰمٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوْهَا وَهُمْ يَطْمَعُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و د ناڤبه‌را خه‌لكێ به‌حه‌شتێ وخه‌لكێ جه‌هنه‌مێ دا په‌رژانه‌كێ مه‌زن يێ كو دبێژنێ: (ئه‌عراف) هه‌يه‌، و ل سه‌ر ڤى په‌رژانى هنده‌ك زه‌لام هه‌نه‌ خه‌لكێ به‌حه‌شتێ وخه‌لكێ جه‌هنه‌مێ ب نيشانان دناسن، وه‌كى سپياتییا ڕوییێ به‌حه‌شتییان، وڕه‌شاتییا ڕوییێ جه‌هنه‌مییان، وئه‌ڤ زه‌لامه‌ ئه‌ون يێن باشى وخرابییێن وان هندى يه‌ك لێ هاتين ئه‌و چاڤه‌ڕییى ڕه‌حما خودێنه‌. وزه‌لامێن ئه‌عرافێ ب سلاڤكرن ڤه‌ گازى خه‌لكێ به‌حه‌شتێ دكه‌ن ودبێژنێ: سلاڤ ل هه‌وه‌ بن، وخه‌لكێ ئه‌عرافێ هێشتا نه‌چووينه‌ به‌حه‌شتێ ووان هيڤى هه‌يه‌ بچنێ.

47

وَاِذَا صُرِفَتْ اَبْصَارُهُمْ تِلْقَآءَ اَصْحٰبِ النَّارِ قَالُوْا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر به‌رێ خه‌لكێ ئه‌عرافێ ب لايێ خه‌لكێ جه‌هنه‌مێ ڤه‌ هاته‌ دان دبێژن: خودايێ مه‌ تو مه‌ نه‌كه‌ د گه‌ل ملله‌تێ ب شركێ وكوفرا خۆ زۆردارى كرى.

48

وَنَادٰ٘ي اَصْحٰبُ الْاَعْرَافِ رِجَالًا يَّعْرِفُوْنَهُمْ بِسِيْمٰىهُمْ قَالُوْا مَا٘ اَغْنٰي عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخه‌لكێ ئه‌عرافێ گازيكره‌ هنده‌ك زه‌لامان ژ سه‌رۆكێن كافران يێن د ئاگرى دا، ب هنده‌ك نيشانێن تايبه‌ت وان ئه‌و دناسين، گۆتنێ: ئه‌و مال وزه‌لامێن هه‌وه‌ د دنيايێ دا ل دۆر خۆ كۆم دكرن چو مفا نه‌گه‌هانده‌ هه‌وه‌، ودفن بلندى وخۆمه‌زنكرنا هه‌وه‌ ژى كو هه‌وه‌ باوه‌رى وحه‌قى قه‌بويل نه‌كرى چو مفا نه‌گه‌هانده‌ هه‌وه‌.

49

اَهٰ٘ؤُلَآءِ الَّذِيْنَ اَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللّٰهُ بِرَحْمَةٍ اُدْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا٘ اَنْتُمْ تَحْزَنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ئه‌ڤ لاواز وهه‌ژارێن به‌حه‌شتى ئه‌ون يێن هه‌وه‌ د دنيايێ دا سويند دخوار كو خودێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ دلۆڤانییێ پێ نابه‌ت، ووان نابه‌ته‌ به‌حه‌شتێ؟ گه‌لى خه‌لكێ ئه‌عرافێ هه‌ڕنه‌ به‌حه‌شتێ گونه‌هێن هه‌وه‌ هاتنه‌ ژێبرن، چو ترسا ژ عه‌زابا خودێ ل سه‌ر هه‌وه‌ نينه‌، وهوين ل سه‌ر وێ بارا ل دنيايێ نه‌گه‌هشتییه‌ هه‌وه‌ ب خه‌م ناكه‌ڤن.

50

وَنَادٰ٘ي اَصْحٰبُ النَّارِ اَصْحٰبَ الْجَنَّةِ اَنْ اَفِيْضُوْا عَلَيْنَا مِنَ الْمَآءِ اَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ قَالُوْ٘ا اِنَّ اللّٰهَ حَرَّمَهُمَا عَلَي الْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخه‌لكێ ئاگرى هاوارێن خۆ گه‌هاندنه‌ خه‌لكێ به‌حه‌شتێ و ژێ خواست كو ئه‌و هنده‌ك ئاڤێ، يان ڕزقێ خودێ دايه‌ وان ژ خوارنێ ب سه‌ر وان دا به‌رده‌ن، ئينا وان به‌رسڤ دا كو خودێ خوارن وڤه‌خوارن ل سه‌ر وان يێن كوفر ب ته‌وحيدا وى كرى، ودره‌و ب پێغه‌مبه‌رێن وى كرى حه‌رام كرییه‌.

51

الَّذِيْنَ اتَّخَذُوْا دِيْنَهُمْ لَهْوًا وَّلَعِبًا وَّغَرَّتْهُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسٰىهُمْ كَمَا نَسُوْا لِقَآءَ يَوْمِهِمْ هٰذَا وَمَا كَانُوْا بِاٰيٰتِنَا يَجْحَدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن خودێ ل ئاخره‌تێ ژ قه‌نجییێ بێ بار كرين ئه‌ون يێن وى دينێ خودێ يێ وى فه‌رمان ل وان كرى كو ل دويڤ بچن بۆ خۆ كرییه‌ تڕانه‌ ويارى، وژينا دنيايێ ئه‌و خاپاندن و ژ كرنا بۆ ئاخره‌تێ موژيل كرن، ڤێجا ل ڕۆژا قيامه‌تێ خودێ دێ وان ژ بيركه‌ت وهێلته‌ د عه‌زابا نه‌خۆش دا، وه‌كى وان كرن بۆ ديدارا خۆ يا ئه‌ڤرۆ هێلاى، و ژ به‌ر كو ئه‌و كوفرێ ب ئايه‌تێن خودێ دكه‌ن.

52

وَلَقَدْ جِئْنٰهُمْ بِكِتٰبٍ فَصَّلْنٰهُ عَلٰي عِلْمٍ هُدًي وَّرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاستى ئه‌و قورئانا مه‌ بۆ ته‌ ئينايه‌ خوارێ، مه‌ بۆ كافران ئينا، مه‌ ئه‌و بۆ وان ئاشكه‌راكر، زانينه‌كا مه‌زن تێدا هه‌يه‌، ڕێنيشانده‌ر ودلۆڤانییه‌ بۆ وى ملله‌تێ باوه‌رییێ ب خودێ دئينت وكارى ب شريعه‌تێ وى دكه‌ت.

53

هَلْ يَنْظُرُوْنَ اِلَّا تَاْوِيْلَهٗ يَوْمَ يَاْتِيْ تَاْوِيْلُهٗ يَقُوْلُ الَّذِيْنَ نَسُوْهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَّنَا مِنْ شُفَعَآءَ فَيَشْفَعُوْا لَنَا٘ اَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِيْ كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوْ٘ا اَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كَانُوْا يَفْتَرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ كافر چاڤه‌ڕێیى تشته‌كێ دى دكه‌ن ژبلى وێ يا د قورئانێ دا ژڤان بۆ وان پێ هاتییه‌ دان كو ل دويماهییێ عه‌زاب دێ ب سه‌ر وان دا ئێت؟ ڕۆژا دويماهییا مه‌سه‌لێ ژ حسێبێ وجزادانێ وعه‌زابێ ل ئاخره‌تێ دئێت ئه‌و كافرێن قورئان هێلاى و د دنيايێ دا كافرى پێ كرى دبێژن: ب ڕاستى نوكه‌ بۆ مه‌ ديار بوو كو پێغه‌مبه‌رێن خودايێ مه‌ ب حه‌قییێ هاتبوون، وكو وان شيره‌ت ل مه‌ كربوو، ئه‌رێ ڤێجا هنده‌ك هه‌ڤال ومه‌هده‌رچى دێ بۆ مه‌ هه‌بن، كو مه‌هده‌رێ بۆ مه‌ ل نك خودايێ مه‌ بكه‌ن، يان ئه‌م بۆ دنيايێ بێينه‌ زڤڕاندن دا وى كارى تێدا بكه‌ين يێ خودێ پێ ژ مه‌ ڕازى ببت؟ ب ڕاستى وان زيان گه‌هانده‌ خۆ كو خۆ برییه‌ ئاگرى وهه‌ر تێدا ماين، وئه‌و تشتێ وان ژبلى خودێ په‌رستن بۆ دكر و د دنيايێ دا ژ دره‌و بۆ خۆ دگۆت ژ تشتێ شه‌يتانى ژڤان پێ ددا وان نه‌ما و ل وان به‌رزه‌بوو.

54

اِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ الَّذِيْ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضَ فِيْ سِتَّةِ اَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوٰي عَلَي الْعَرْشِ يُغْشِي الَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهٗ حَثِيْثًا وَّالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُوْمَ مُسَخَّرٰتٍۣ بِاَمْرِهٖ اَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْاَمْرُ تَبٰرَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى خودايێ هه‌وه‌يه‌ ئه‌و خودايه‌ يێ عه‌سمان وعه‌رد ژ چوننه‌يێ د شه‌ش ڕۆژان دا ئافراندين، پاشى ئستيوا ل سه‌ر عه‌رشى كر، ئانه‌كۆ: ل سه‌ر بلند بوو و ب سه‌ركه‌فت، بلندبوونه‌كا بابه‌تى مه‌زنییا وى بت، ئه‌و شه‌ڤێ ب سه‌ر ڕۆژێ دا دئينت، حه‌تا د ناڤ دا دپێچت وڕۆناهییا وێ دبه‌ت، وڕۆژێ ب سه‌ر شه‌ڤێ دا دئينت ڤێجا تارییا وێ دبه‌ت، وهه‌ر يه‌ك ژ وان هه‌رده‌م ب له‌ز ب دويڤ يا دى دا دئێت، وئه‌وه‌ يێ ڕۆژ وهه‌يڤ وستێر ئافراندين وئێخستينه‌ بن فه‌رمانا خۆ وه‌كى وى دڤێت ئه‌و وان ب ڕێڤه‌دبه‌ت، وئه‌و ژ ئايه‌تێن وى يێن مه‌زنن. نێ ئافراندن هه‌مى وفه‌رمان هه‌مى يا وییه‌، وخودێ خودايێ هه‌مى چێكرییان يێ پاك وبلند ومه‌زن بت.

55

اُدْعُوْا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَّخُفْيَةً اِنَّهٗ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوين ئاشكه‌را وڤه‌شارتى ب خۆشكاندن ڤه‌ دوعایێ ژ خودايێ خۆ بكه‌ن، وبلا ئه‌و دوعا يا ب ترس ڤه‌ بت دوير ژ ڕيمه‌تییێ. هندى خودێ‌یه ‌حه‌ز ژ وان ناكه‌ت يێن زێده‌گاڤییێ ل سه‌ر توخويبێن شريعه‌تێ وى دكه‌ن، وزێده‌گاڤییا مه‌زنتر شركا ب خودێ‌یه‌، وه‌كى كرنا دوعايان ژ مرى وصه‌نه‌مان.

56

وَلَا تُفْسِدُوْا فِي الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا وَادْعُوْهُ خَوْفًا وَّطَمَعًا اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَرِيْبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهوين ب چو ڕه‌نگێن خرابییێ خرابكارییێ د عه‌ردى دا نه‌كه‌ن، پشتى خودێ ب هنارتنا پێغه‌مبه‌ران ئه‌و چاككرى و ب عيباده‌تى ئاڤاكرى، وهوين ژ ترسێن عه‌زابا وى دا وپێخه‌مه‌ت وه‌رگرتنا قه‌نجییا وى ب دله‌كێ صافى دوعايان ژ وى بكه‌ن. هندى دلۆڤانییا خودێ‌یه ‌يا نێزيكى قه‌نجيكارانه‌.

57

وَهُوَ الَّذِيْ يُرْسِلُ الرِّيٰحَ بُشْرًاۣ بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهٖ حَتّٰ٘ي اِذَا٘ اَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنٰهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَاَنْزَلْنَا بِهِ الْمَآءَ فَاَخْرَجْنَا بِهٖ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰتِ كَذٰلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتٰي لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وه‌ يێ بايێن هين وخۆش دهنێرت مزگينى كو باران دێ ژێ ئێت، ڤێجا كه‌يفا خه‌لكى ب دلۆڤانییا خودێ دئێت، حه‌تا ده‌مێ با عه‌ورێن ب بارانێ دگران هه‌ل دگرت خودێ وان پێ دهاژۆته‌ وه‌لاته‌كێ مرى، يێ كو زوها بووى، وداروبارێ وى هشك بووى، ڤێجا بارانێ دێ لێ بارينت، وشينكاتى وداروبارى پێ شين دكه‌ت، ڤێجا ئه‌و داروبار جاره‌كا دى دێ زڤڕت بته‌ خودان به‌رهه‌م ژ هه‌مى ڕه‌نگێن به‌رهه‌مى. وه‌كى ئه‌م ڤى وه‌لاتێ مــرى ب بارانــێ ساخ دكــه‌يــن وه‌سا ئه‌م مرییان ژ گۆڕێن وان ده‌ردئێخين وپشتى مرنێ ئه‌م وان زێندى دكه‌ينه‌ ڤه‌؛ دا هوين عيبره‌تان بۆ خۆ ژێ بگرن، وبكه‌نه‌ نيشان ل سه‌ر ته‌وحيدا خودێ وشيانا وى ل سه‌ر زێنديكرنا پشتى مرنێ.

58

وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهٗ بِاِذْنِ رَبِّهٖ وَالَّذِيْ خَبُثَ لَا يَخْرُجُ اِلَّا نَكِدًا كَذٰلِكَ نُصَرِّفُ الْاٰيٰتِ لِقَوْمٍ يَّشْكُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وعه‌ردێ پاقژ ئـه‌گـه‌ر بارانێ لێ كر -ب ئانه‌هییا خودێ- شينكاتییه‌كێ باش وخۆش ده‌ردئێخت، مرۆڤێ خودان باوه‌ر ژى يێ وه‌سايه‌ ئه‌گه‌ر ئايه‌تێن خودێ بۆ هاتن مفاى ژێ دبينت، وژينه‌كا چاك ل نك وى په‌يدا دبت، به‌لێ عه‌ردێ خراب وبێ خێر ژبلى شينكاتییێ بێ خێر وبێ مفا تشته‌ك ژێ ده‌رناكه‌ڤت، وقه‌ت شينكاتییێ باش لێ چێ نابت، مرۆڤێ كافر ژى يێ وه‌سايه‌ مفاى بۆ خۆ ژ ئايه‌تێن خودێ نابينت. وه‌كى ڤێ ئاشكه‌راكرنا جوان ئه‌م هێجه‌ت وده‌ليلان ب گه‌له‌ك ڕه‌نگان دئينين دا حه‌قى بۆ وان مرۆڤان بنه‌جهـ ببت يێن سوپاسییا قه‌نجییێن خودێ دكه‌ن.

59

لَقَدْ اَرْسَلْنَا نُوْحًا اِلٰي قَوْمِهٖ فَقَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ اِنِّيْ٘ اَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

ب ڕاستى مه‌ نووح بۆ ملله‌تێ وى هنارتبوو؛ دا به‌رێ وان بده‌ته‌ ته‌وحيدا خودێ، ئينا وى گۆت: ئه‌ى ملله‌تێ من عه‌بدينییا خودێ، وگوهدارییا وى ب تنێ بكه‌ن، چونكى ژ وى پێڤه‌تر هه‌وه‌ چو خودايێن دى نينن هێژاى په‌رستنێ بن، هندى ئه‌زم ئه‌ز دترسم عه‌زابا ڕۆژه‌كا نه‌خۆشییا وێ يا مه‌زن، كو ڕۆژا قيامه‌تێ‌یه‌، ب سه‌ر هه‌وه‌ دا بێت.

60

قَالَ الْمَلَاُ مِنْ قَوْمِهٖ٘ اِنَّا لَنَرٰىكَ فِيْ ضَلٰلٍ مُّبِيْنٍ

تەفسیرا ساناهی

مه‌زن وڕێبه‌رێن وان گۆته‌ وى: ئه‌ى نووح ب ڕاستى ئه‌م هزر دكه‌ين كو تو يێ د به‌رزه‌بوونه‌كا ئاشكه‌را دا وتو ژ ڕێكا ڕاست ودورست يێ دويرى.

61

قَالَ يٰقَوْمِ لَيْسَ بِيْ ضَلٰلَةٌ وَّلٰكِنِّيْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

نووحى گۆت: ئه‌ى ملله‌تێ من د چو مه‌سه‌لان دا و ب چو ڕه‌نگان ئه‌ز يێ به‌رزه‌بووى نينم، به‌لێ ئه‌ز پێغه‌مبه‌ره‌كم ژ لايێ خودايێ خۆ وخودايێ هه‌وه‌ خودايێ هه‌مى چێكرییان ڤه‌ هاتيمه‌ هنارتن.

62

اُبَلِّغُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّيْ وَاَنْصَحُ لَكُمْ وَاَعْلَمُ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ز وێ په‌يامێ دگه‌هينمه‌ هه‌وه‌ يا ژ لايێ خودايێ خۆ ئه‌ز پێ هاتيمه‌ هنارتن، وئه‌ز شيره‌تان ل هه‌وه‌ دكه‌م وهه‌وه‌ ژ عه‌زابا خودێ دترسينم ومزگينییێ ب قه‌نجییا وى دده‌مه‌ هه‌وه‌، وئه‌ز وى تشتى ژ شريعه‌تێ وى دزانم يێ هوين نه‌زانن.

63

اَوَعَجِبْتُمْ اَنْ جَآءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰي رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوْا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

يان تشتێ هوين مه‌نده‌هۆش كرين ئه‌و بوو كو خودێ ئه‌و بۆ هه‌وه‌ هنارت يێ بيرا هه‌وه‌ پێ ل وى تشتى بێته‌ڤه‌ يێ خێرا هه‌وه‌ تێدا، ل سه‌ر ئه‌زمانێ زه‌لامه‌كى ژ هه‌وه‌ ب خۆ، هوين وى دناسن ودزانن ئه‌و يێ ڕاستگۆيه‌؛ دا ئه‌و هه‌وه‌ ژ عه‌زابا خودێ بترسينت، ودا هوين ب باوه‌رى ئينانێ خۆ ژ غه‌زه‌با وى بپارێزن، ودا به‌لكى هوين دلۆڤانییا وى ب ده‌ست خۆ ڤه‌ بينن؟

64

فَكَذَّبُوْهُ فَاَنْجَيْنٰهُ وَالَّذِيْنَ مَعَهٗ فِي الْفُلْكِ وَاَغْرَقْنَا الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا اِنَّهُمْ كَانُوْا قَوْمًا عَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا وان نووح دره‌وين ده‌رێخست ڤێجا ئه‌و وهه‌چییێ د گه‌ل وى باوه‌رى ئيناى مه‌ د گه‌مییێ دا ڕزگاركرن، وئه‌و كافرێن دره‌و ب ئايه‌تێن مه‌ كرى مه‌ خه‌ندقاندن. هندى ئه‌و بوون دلێن وان ژ ديتنا حه‌قییێ دكۆره‌ بوون.

65

وَاِلٰي عَادٍ اَخَاهُمْ هُوْدًا قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ اَفَلَا تَتَّقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ بۆ ئويجاخا عادییان برايێ وان هوود هنارتبوو -ده‌مێ وان په‌رستنا صه‌نه‌مان كرى- ڤێجا وى گۆته‌ وان: عه‌بدينییا خودێ ب تنێ بكه‌ن، چونكى ژ وى پـێـڤـه‌تر هـه‌وه‌ چو خودايێن دى نينن هێژاى په‌رستنێ بن، ئه‌رێ ما هوين خۆ ژ عه‌زابا خودێ وغه‌زه‌با وى ناپارێزن؟

66

قَالَ الْمَلَاُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ٘ اِنَّا لَنَرٰىكَ فِيْ سَفَاهَةٍ وَّاِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكٰذِبِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

مه‌زنێن ملله‌تێ هوودى ئه‌وێن كافربووين گۆتن: هندى ئه‌مين ئه‌م دبينين تو ب ڤێ گازییا خۆ كو ژ مه‌ دخوازى ئه‌م خوداوه‌ندێن خۆ بهێلين وپه‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ين مرۆڤه‌كێ عه‌قل سڤكى، وهندى ئه‌مين ئه‌م هزر دكه‌ين تو ژ وان مرۆڤانى يێن دره‌وان ژ كيسێ خودێ دكه‌ن.

67

قَالَ يٰقَوْمِ لَيْسَ بِيْ سَفَاهَةٌ وَّلٰكِنِّيْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوودى گۆت: ئه‌ى ملله‌تێ من چو عه‌قل سڤكى ل نك من نينه‌، به‌لێ ئه‌ز پێغه‌مبه‌ره‌كم بۆ هه‌وه‌ ژ لايێ خودايێ هه‌مى چێكرییان ڤه‌ هاتيم.

68

اُبَلِّغُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّيْ وَاَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ اَمِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ز وێ په‌يامێ دگه‌هينمه‌ هه‌وه‌ يا خودايێ من ئه‌ز پێ هنارتيم، وئه‌ز -د ڤێ گازییا خۆ دا كو به‌رێ هه‌وه‌ دده‌مه‌ ته‌وحيدا خودێ وكرنا ب شريعه‌تێ وى- بۆ هه‌وه‌ شيره‌تكاره‌كم، وئه‌ز ل سه‌ر وه‌حییا خودێ مرۆڤه‌كێ ده‌سپاكم.

69

اَوَعَجِبْتُمْ اَنْ جَآءَكُمْ ذِكْرٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَلٰي رَجُلٍ مِّنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَاذْكُرُوْ٘ا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَآءَ مِنْۣ بَعْدِ قَوْمِ نُوْحٍ وَّزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْۜطَةً فَاذْكُرُوْ٘ا اٰلَآءَ اللّٰهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

يان تشتێ هوين مه‌نده‌هۆش كرين ئه‌و بوو كو خودێ ئه‌و بۆ هه‌وه‌ هنارت يێ بيرا هه‌وه‌ پێ ل وى تشتى بێته‌ڤه‌ يێ خێرا هه‌وه‌ تێدا، ل سه‌ر ئه‌زمانێ زه‌لامه‌كى ژ هه‌وه‌ ب خۆ، هوين وى دناسن ودزانن يێ ڕاستگۆيه‌؛ دا ئه‌و هه‌وه‌ ژ عه‌زابا خودێ بترسينت؟ وهوين وێ قه‌نجییا خودێ بيننه‌ بيرا خۆ كو وى هوين د عه‌ردى دا كرنه‌ جێگرێن خه‌لكێ به‌رى هه‌وه‌ پشتى كو وى ملله‌تێ نووحى براندى، ووى له‌شێن هه‌وه‌ ب هێز ومه‌زن كرن، ڤێجا هوين قه‌نجییێن خودێ يێن گه‌له‌ك بيننه‌ بيرا خۆ؛ دا به‌لكى هوين ب سه‌ركه‌فتنا مه‌زن ل دنيايێ وئاخره‌تێ ب سه‌ركه‌ڤن.

70

قَالُوْ٘ا اَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللّٰهَ وَحْدَهٗ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ اٰبَآؤُنَا فَاْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا٘ اِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

عادییان گۆته‌ هوودى -سلاڤ لێ بن-: ئه‌رێ ته‌ گازى مه‌ كرییه‌ دا ئه‌م په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ين وپه‌رستنا وان صه‌نه‌مان بهێلين يا كو مـه‌ ژ بـابـێـن خۆ بۆ خۆ گرتى؟ پا دێ وێ عه‌زابێ ب سه‌ر مه‌ دا بينه‌ يا تو مه‌ پێ دترسينى ئه‌گه‌ر تو ژ ڕاستگۆيانى.

71

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِّنْ رَّبِّكُمْ رِجْسٌ وَّغَضَبٌ اَتُجَادِلُوْنَنِيْ فِيْ٘ اَسْمَآءٍ سَمَّيْتُمُوْهَا٘ اَنْتُمْ وَاٰبَآؤُكُمْ مَّا نَزَّلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطٰنٍ فَانْتَظِرُوْ٘ا اِنِّيْ مَعَكُمْ مِّنَ الْمُنْتَظِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هوودى گۆته‌ ملله‌تێ خۆ: ب ڕاستى عه‌زاب وغه‌زه‌ب ژ خودايێ هه‌وه‌ ب سه‌ر هه‌وه‌ دا هات، ئه‌رێ هوين د ده‌رحه‌قا ڤان صه‌نه‌مان دا يێن هه‌وه‌ وبابێن هه‌وه‌ ناڤ لێكرين هه‌ڤڕكییێ د گه‌ل من دكه‌ن؟ خودێ چو هێجه‌ت وده‌ليله‌ك پێ نه‌ئينايه‌ خوارێ؛ چونكى ئه‌و يێن هاتينه‌ چێكرن نه‌ چو مفاى دگه‌هينن ونه‌ چو زيانێ، وهه‌ما يێ په‌رستن بۆ بێته‌ كرن خودێ ب تنێ‌یه‌ يێ ئافرانده‌ر، ڤێجا هوين چاڤه‌رێ بن كو عه‌زاب ب سه‌ر هه‌وه‌ دا بێت ئه‌ز ژى د گه‌ل هه‌وه‌ چاڤه‌رێیى هاتنا وێ مه‌، وئه‌ڤه‌ دويماهییا گه‌فلێكرن وترساندنێ‌یه‌.

72

فَاَنْجَيْنٰهُ وَالَّذِيْنَ مَعَهٗ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَمَا كَانُوْا مُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا عه‌زابا خودێ كو هڕه‌بايه‌كێ دژوار بوو ب سه‌ر وان دا هات، وخودێ هوود وئه‌وێن باوه‌رى د گه‌ل دا ئيناى ب دلۆڤانییا خۆ يا مه‌زن ڕزگاركرن، وكافرێن ملله‌تێ وى هه‌مى براندن وپه‌لخاندن، وئه‌و ژ خودان باوه‌ران نه‌بوون چونكى وان كوفرا ب ئايه‌تێن خودێ د گه‌ل هێلانا كرنا چاكییێ پێكڤه‌ ل نك خۆ كۆم كربوو.

73

وَاِلٰي ثَمُوْدَ اَخَاهُمْ صٰلِحًا قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ قَدْ جَآءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ هٰذِهٖ نَاقَةُ اللّٰهِ لَكُمْ اٰيَةً فَذَرُوْهَا تَاْكُلْ فِيْ٘ اَرْضِ اللّٰهِ وَلَا تَمَسُّوْهَا بِسُوْٓءٍ فَيَاْخُذَكُمْ عَذَابٌ اَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ بۆ ئويجاخا ثه‌موودى برايێ وان صالح هنارتبوو -ده‌مێ وان په‌رستنا صه‌نه‌مان كرى- ئينا صالحى گۆته‌ وان: ئه‌ى ملله‌تێ من عه‌بدينییا خودێ ب تنێ بكه‌ن؛ چونكى ژ وى پێڤه‌تر هه‌وه‌ چو خودايێن دى نينن هێژاى په‌رستنێ بن، ب ڕاستى ئه‌ز ب نيشانه‌كا ئاشكه‌را ڤه‌ ل سه‌ر ڕاستییا گۆتنا خۆ بۆ هه‌وه‌ هاتيمه‌، كو من ل به‌رچاڤێن هه‌وه‌ دوعا ژ خودێ كر، ئينا وى ژ كه‌ڤرى حێشتره‌كا مه‌زن ئيناده‌ر وه‌كى هه‌وه‌ ڤياى، ڤێجا هوين وێ بهێلن دا ئه‌و ل عه‌ردێ خودێ بچه‌رت، وچو خرابى ونه‌خۆشییێ نه‌گه‌هيننێ، كو عه‌زابه‌كا ب ئێش بگه‌هته‌ هه‌وه‌.

74

وَاذْكُرُوْ٘ا اِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَآءَ مِنْۣ بَعْدِ عَادٍ وَّبَوَّاَكُمْ فِي الْاَرْضِ تَتَّخِذُوْنَ مِنْ سُهُوْلِهَا قُصُوْرًا وَّتَنْحِتُوْنَ الْجِبَالَ بُيُوْتًا فَاذْكُرُوْ٘ا اٰلَآءَ اللّٰهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْاَرْضِ مُفْسِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهوين قه‌نجییا خودێ بيننه‌ بيرا خۆ، كو وى پشتى ئويجاخا عادییان هوين ل عه‌ردى كرنه‌ جێگر، ووى هوين ل عه‌ردێ باش ئاكنجيكرن، ڤێجا هوين ل جهێن ڕاست ژ وى عه‌ردى قه‌سرێن مه‌زن ئاڤادكه‌ن، وهوين د چيايێن وى دا هنده‌ك خانییێن دى دكۆلن، ڤێجا هوين قه‌نجییێن خودێ ل سه‌ر خۆ بيننه‌ بيرا خۆ، و ب خرابكارى د عه‌ردى دا نه‌گه‌ڕن.

75

قَالَ الْمَلَاُ الَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ لِلَّذِيْنَ اسْتُضْعِفُوْا لِمَنْ اٰمَنَ مِنْهُمْ اَتَعْلَمُوْنَ اَنَّ صٰلِحًا مُّرْسَلٌ مِّنْ رَّبِّهٖ قَالُوْ٘ا اِنَّا بِمَا٘ اُرْسِلَ بِهٖ مُؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ووان ڕێبه‌ر ومه‌زنێن خۆ دفن بلند دكرن -ژ ملله‌تێ صالحى- بۆ كێمكرن گۆته‌ خودان باوه‌رێن بێ ده‌سهه‌لات: ئه‌رێ هوين دزانن كو خودێ صالـح بۆ مه‌ هنارتییه‌؟ خودان باوه‌ران گۆت: ئه‌م باوه‌رییێ ب وێ دئينين يا ئه‌و پێ هاتییه‌ هنارتن، وئه‌م دويكه‌فتنا شريعه‌تێ وى دكه‌ين.

76

قَالَ الَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْ٘ا اِنَّا بِالَّذِيْ٘ اٰمَنْتُمْ بِهٖ كٰفِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن خۆ مه‌زنكرى گۆتن: ئه‌م ب وێ يا هه‌وه‌ باوه‌رى پێ ئيناى ودويچوونا وێ كرى ژ پێغه‌مبه‌رينییا صالحى دكافرين.

77

فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَعَتَوْا عَنْ اَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُوْا يٰصٰلِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا٘ اِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا -سڤككرن بۆ وێ گه‌فا صالحى ل وان كرى- وان حێشتر ڤه‌كوشت، وخۆ ژ فه‌رمانا خودايێ خۆ مه‌زنتر لێكر، وبۆ تڕانه‌ پێكرن وان گۆت: ئه‌ى صالح وێ عه‌زابێ ب سه‌ر مه‌ دا بينه‌ يا تو مه‌ پێ دترسينى، ئه‌گه‌ر تو ژ پێغه‌مبه‌رێن خودێ‌يى.

78

فَاَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَاَصْبَحُوْا فِيْ دَارِهِمْ جٰثِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا ڤه‌له‌رزينه‌كا وه‌سا دژوار ب وان كه‌فت يێن باوه‌رى نه‌ئيناى دلێن وان ژ به‌ر هاتنه‌ ده‌ر، ڤێجا ئه‌و د باژێرێ وان دا هاتنه‌ براندن، وكه‌فتنه‌ سه‌ر چۆك وڕوییان، وكه‌سه‌ك ژ وان قورتال نه‌بوو.

79

فَتَوَلّٰي عَنْهُمْ وَقَالَ يٰقَوْمِ لَقَدْ اَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّيْ وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلٰكِنْ لَّا تُحِبُّوْنَ النّٰصِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا صالحى پشت دا ملله‌تێ خۆ -ده‌مێ وان حێشتر ڤه‌كوشتى وعه‌زاب ب سه‌ر دا هاتى- وگۆته‌ وان: ئه‌ى ملله‌تێ من ب ڕاستى من ئه‌و په‌يام گه‌هانده‌ هه‌وه‌ يا خودايێ من فه‌رمان پێ ل من كرى، وبۆ شيره‌تكرنێ وترساندنێ يا ژ من هاتى من كر، به‌لێ هوين حه‌ز ژ شيره‌تكه‌ران ناكه‌ن، هوين گۆتنێن وان دزڤڕينن، وهه‌وه‌ گوهدارییا هه‌ر شه‌يتانه‌كێ له‌عنه‌تى يێ هه‌ى كر.

80

وَلُوْطًا اِذْ قَالَ لِقَوْمِهٖ٘ اَتَاْتُوْنَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ اَحَدٍ مِّنَ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- به‌حسێ لووطى بكه‌ ده‌مێ وى گۆتییه‌ ملله‌تى خۆ: ئه‌رێ هوين وێ كرێتییا زێده‌ كرێت دكه‌ن؟ كه‌سێ ژ چێكرییان به‌رى هه‌وه‌ ئه‌و نه‌كرییه‌.

81

اِنَّكُمْ لَتَاْتُوْنَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّنْ دُوْنِ النِّسَآءِ بَلْ اَنْتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى هوينن هوين -ژ گڕدارییا خۆ- دچنه‌ نك زه‌لامان، وهوين به‌رێ خۆ ناده‌نه‌ كرێتییا ڤى كارى، وهوين وان ژنێن خودێ بۆ هه‌وه‌ حه‌لالكرين دهێلن، هوين ملله‌ته‌كن هه‌وه‌ زێده‌گاڤى ل سه‌ر توخويبێن خودێ كرییه‌. وكرنا كارێ خراب د گه‌ل زه‌لامان كاره‌ك بوو ملله‌تێ لووطى بۆ جارا يه‌كێ ده‌رێخست بوو، به‌رى وان چو كه‌سان ئه‌ڤ كاره‌ نه‌كرییه‌.

82

وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهٖ٘ اِلَّا٘ اَنْ قَالُوْ٘ا اَخْرِجُوْهُمْ مِّنْ قَرْيَتِكُمْ اِنَّهُمْ اُنَاسٌ يَّتَطَهَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ لووطى ئه‌ڤ كارێ ملله‌تێ خۆ ب كرێتى دايه‌ به‌ر چاڤێن وان ب تنێ به‌رسڤا وان ئه‌ڤه‌ بوو، هنده‌ك ژ وان گۆته‌ هنده‌كان: لووطى ومرۆڤێن وى ژ وه‌لاتێ خۆ ده‌ربێخن؛ هندى ئه‌وه‌ ويێن دويكه‌فتنا وى دكه‌ن هنده‌ك مرۆڤن خۆ پاقژ دبينن، ووى كارى ناكه‌ن يێ ئه‌م دكه‌ين.

83

فَاَنْجَيْنٰهُ وَاَهْلَهٗ٘ اِلَّا امْرَاَتَهٗ كَانَتْ مِنَ الْغٰبِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا خودێ لووط ومرۆڤێن وى ژ عه‌زابێ ڕزگاركرن ده‌مێ فه‌رمان لێ كرى كو ژ وى باژێرى ده‌ركه‌ڤن، ژنا وى تێ نه‌بت، ئه‌و ژ وان بوو يێن ماينه‌ د عه‌زابا خودێ دا وتێ چووين.

84

وَاَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَّطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخودێ كافرێن ملله‌تێ لووطى عه‌زاب دان كو بارانه‌كا به‌ران ل وان باراند، وباژێرێ وان ده‌رنشيف كر، وسه‌رژێركر، ڤێجا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- به‌رێ خۆ بدێ دويماهییا وان تاوانباران يێن بسته‌يى ل سه‌ر بێ ئه‌مرییا خودێ كرى وپێغه‌مبه‌رێن وى دره‌وين ده‌رێخستين يا چاوا بوويه‌.

85

وَاِلٰي مَدْيَنَ اَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يٰقَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِّنْ اِلٰهٍ غَيْرُهٗ قَدْ جَآءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ فَاَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيْزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ اَشْيَآءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوْا فِي الْاَرْضِ بَعْدَ اِصْلَاحِهَا ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ بۆ ئويجاخا (مه‌ديه‌ن) برايێ وان شوعه‌يب -سلاڤ لێ بن- هنارتبوو، ئينا وى گۆته‌ وان: ئه‌ى ملله‌تێ من عه‌بدينییا خودێ ب تنێ بكه‌ن؛ چونكى ژ وى پێڤه‌تر هه‌وه‌ چو خودايێن دى يێن هێژاى په‌رستنێ نينن، ب ڕاستى نيشانه‌كا ئاشكه‌را ژ خودايێ هه‌وه‌ ل سه‌ر ڕاستییا وێ يا ئه‌ز بۆ هه‌وه‌ پێ هاتيم هاتییه‌، ڤێجا هوين مافێ مرۆڤان ب ڕه‌نگه‌كێ پێكهاتى بده‌نێ وپيڤان وكێشانێ ب تمامى پێك بينن، وهوين چويێ ژ مافێ وان -ب زۆردارى- كێم نه‌كه‌ن، وهوين -ب كوفرێ وزۆردارییێ- خرابكارییێ د عه‌ردى دا نه‌كه‌ن پشتى ئه‌و ب شريعه‌تێن پێغه‌مبه‌رێن به‌رێ -سلاڤ لێ بن- چاك بووى. ئه‌ڤه‌ يا من به‌رێ هه‌وه‌ دايێ د دنيايێ وئاخره‌تێ دا بۆ هه‌وه‌ چێتره‌، ئه‌گه‌ر هوين باوه‌رییێ ب وێ بينن يا ئه‌ز به‌رێ هه‌وه‌ دده‌مێ، وكارى ب شريعه‌تێ خودێ بكه‌ن.

86

وَلَا تَقْعُدُوْا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوْعِدُوْنَ وَتَصُدُّوْنَ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ مَنْ اٰمَنَ بِهٖ وَتَبْغُوْنَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوْ٘ا اِذْ كُنْتُمْ قَلِيْلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوْا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهوين ل سه‌رێن ڕێكان نه‌ڕوينن گه‌فا ب كوشتنێ ل خه‌لكى بكه‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌و مالێ خۆ نه‌ده‌نه‌ هه‌وه‌، وهوين به‌رێ وى ژ ڕێكا خودێ پاشڤه‌ لێ دده‌ن يێ باوه‌رى پێ ئيناى، وچاكى كرى، وهوين دخوازن ڕێكا خودێ يا خوار بت، ووه‌سا وێ وه‌رباده‌ن كو ب كێر دلچوونێن هه‌وه‌ بێت، وهوين خه‌لكى ژێ دده‌نه‌ پاش. وهوين بيرا خۆ ل قه‌نجییا خودێ بيننه‌ ڤه‌ ده‌مێ هژمارا هه‌وه‌ يا كێم ئينا وى هوين زێده‌كرن، ڤێجا هوين سه‌رفه‌راز بوون و ب هێزكه‌فتن، وبه‌رێ خۆ بده‌نێ كانێ دويماهییا خرابكاران د عه‌ردى دا يا چاوا بوو، و چ تێچوون ونه‌مان هاته‌ سه‌رێ وان؟

87

وَاِنْ كَانَ طَآئِفَةٌ مِّنْكُمْ اٰمَنُوْا بِالَّذِيْ٘ اُرْسِلْتُ بِهٖ وَطَآئِفَةٌ لَّمْ يُؤْمِنُوْا فَاصْبِرُوْا حَتّٰي يَحْكُمَ اللّٰهُ بَيْنَنَا وَهُوَ خَيْرُ الْحٰكِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر ده‌سته‌كه‌كێ ژ هه‌وه‌ باوه‌رى ب وێ ئينا يا خودێ ئه‌ز پێ هنارتيم، وده‌سته‌كه‌كێ باوه‌رى پێ نه‌ئينا، ئێدى هوين ئه‌ى دره‌وپێكه‌ر چاڤه‌ڕییى حوكمێ خودێ بن يێ كو دێ ڤه‌بڕێ ئێخته‌ ناڤبه‌را مه‌ ده‌مێ ئه‌و عه‌زابا وى ب سه‌ر هه‌وه‌ دا دئێت يا وى هوين پێ ترساندين. وخودێ چێترينێ حوكمدارانه‌ د ناڤبه‌را به‌نییێن خۆ دا.

88

قَالَ الْمَلَاُ الَّذِيْنَ اسْتَكْبَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ لَنُخْرِجَنَّكَ يٰشُعَيْبُ وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا٘ اَوْ لَتَعُوْدُنَّ فِيْ مِلَّتِنَا قَالَ اَوَلَوْ كُنَّا كٰرِهِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وان ڕێبه‌ر ومه‌زنێن خۆ ژ باوه‌رى ئينانێ مه‌زنتر ديتى ژ ملله‌تێ شوعه‌يبى گۆتن: ئه‌ى شوعه‌يب سويند بت ئه‌م ته‌ وهه‌چییى د گه‌ل ته‌ باوه‌رى ئيناى ژ گوندێ خۆ ده‌ربێخين، يان ژى هوين دێ ل دينێ مه‌ زڤڕن، شوعه‌يبى ب مه‌نده‌هۆشى ڤه‌ گۆت: ئه‌رێ ئه‌م دويكه‌فتنا هه‌وه‌ د دينێ هه‌وه‌ يێ پويچ دا بكه‌ين، ئه‌گه‌ر خۆ مه‌ نه‌ڤێت ژى ژ به‌ر كو ئه‌م دزانين ئه‌و دينه‌كێ پويچه‌؟

89

قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَي اللّٰهِ كَذِبًا اِنْ عُدْنَا فِيْ مِلَّتِكُمْ بَعْدَ اِذْ نَجّٰىنَا اللّٰهُ مِنْهَا وَمَا يَكُوْنُ لَنَا٘ اَنْ نَّعُوْدَ فِيْهَا٘ اِلَّا٘ اَنْ يَّشَآءَ اللّٰهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا عَلَي اللّٰهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَاَنْتَ خَيْرُ الْفٰتِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وبه‌رده‌وامى پێ دان بۆ گۆتنا خۆ شوعه‌يبى گۆته‌ ملله‌تێ خۆ: ب ڕاستى ئه‌گه‌ر ئه‌م ل دينێ هه‌وه‌ زڤڕينه‌ ڤه‌ پشتى كو خودێ ئه‌م ژێ ڕزگاركرين ئه‌و مه‌ دره‌و ل سه‌ر ناڤێ خودێ كر، وبۆ مه‌ نابت كو ژبلى دينێ خودايێ خۆ ئه‌م خۆ ڤه‌گوهێزينه‌ سه‌ر دينه‌كێ دى وه‌سا تێ نه‌بت كو خودايێ مه‌ حه‌ز بكه‌ت، خودايێ مه‌ ب زانين هه‌ر تشته‌ك ڤه‌گرتییه‌، وئه‌و وى تشتى دزانت يێ بۆ به‌نییێن وى يێ باش بت، مه‌ خۆ ب هيڤییا خودايێ خۆ ب تنێ ڤه‌ هێلايه‌، كو به‌رێ مه‌ بده‌ته‌ هيدايه‌تێ ومه‌ ب سه‌ر بێخت، خودايێ مه‌ تو ب حه‌قییێ حوكمى د ناڤبه‌را مه‌ وملله‌تێ مه‌ دا بكه‌، وتو چێترينێ حوكمدارانى.

90

وَقَالَ الْمَلَاُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا مِنْ قَوْمِهٖ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا اِنَّكُمْ اِذًا لَّخٰسِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومرۆڤێن مه‌زن وڕێبه‌ر يێن ژ سه‌رڕه‌قى وزێده‌گاڤى ته‌وحيد قه‌بويل نه‌كرى ودره‌و پێ كرى، وه‌ك ترساندن بۆ خه‌لكى ژ دويكه‌فتنا شوعه‌يبى گۆتن: ئه‌گه‌ر هوين ب دويڤ شوعه‌يبى بكه‌ڤن، ب ڕاستى هوين هنگى دتێچووينه‌.

91

فَاَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَاَصْبَحُوْا فِيْ دَارِهِمْ جٰثِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا ڤه‌له‌رزينه‌كا دژوار ب ملله‌تێ شوعه‌يبى كه‌فت، ڤێجا ئه‌و دخانییێن خۆ دا كه‌فتن ومرن.

92

الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا شُعَيْبًا كَاَنْ لَّمْ يَغْنَوْا فِيْهَا اَلَّذِيْنَ كَذَّبُوْا شُعَيْبًا كَانُوْا هُمُ الْخٰسِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن شووعه‌يب دره‌وين ده‌رێخستى هه‌ر وه‌كى ئه‌و د وه‌لاتێ خۆ دا ئاكنجى نه‌بووين، وخۆشى تێدا نه‌برين؛ چونكى بێ بنيات مان، وچو شوينوارێن وان نه‌مان، وزيان وتێچوون د دنيايێ وئاخره‌تێ دا گه‌هشته‌ وان.

93

فَتَوَلّٰي عَنْهُمْ وَقَالَ يٰقَوْمِ لَقَدْ اَبْلَغْتُكُمْ رِسٰلٰتِ رَبِّيْ وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ اٰسٰي عَلٰي قَوْمٍ كٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا شوعه‌يبى ده‌مێ پشت ڕاست بووى كو عه‌زاب دێ ب سه‌ر وان دا ئێت پشت دا وان وگۆت: ئه‌ى ملله‌تێ من ب ڕاستى من په‌يامێن خودايێ خۆ گه‌هاندنه‌ هه‌وه‌، ومن شيره‌ت ل هه‌وه‌ كر كو هوين بێنه‌ د دينێ خودێ دا ووێ بهێلن يا هوين دكه‌ن، به‌لێ هه‌وه‌ گوهدارى نه‌كر، ڤێجا چاوا ئه‌ز ل سه‌ر وى ملله‌تى كوڤاندار ببم يێ كافرى ب يه‌كينییا خودێ كرى ودره‌و ب پێغه‌مبه‌رێن وى كرى؟

94

وَمَا٘ اَرْسَلْنَا فِيْ قَرْيَةٍ مِّنْ نَّبِيٍّ اِلَّا٘ اَخَذْنَا٘ اَهْلَهَا بِالْبَاْسَآءِ وَالضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ چو پێغه‌مبه‌ره‌ك ل گونده‌كى نه‌هنارتییه‌ به‌رێ وان بده‌ته‌ په‌رستنا خودێ، ووان ژ بوتپه‌رێسییا وان بده‌ته‌ پاش، وملله‌تێ وى ئه‌و دره‌وين ده‌رێخست بت، بێى كو مه‌ ئه‌و ب ته‌نگاڤییێ ونه‌خۆشییێ نه‌گرت بن، ڤێجا مه‌ نه‌خۆشى هاڤێته‌ له‌شێن وان، وهه‌ژارى كره‌ د ناڤ مالێ وان دا؛ دا به‌لكى ئه‌و ل خودايێ خۆ بزڤڕن، وخۆ بۆ وى بشكێنن، وڤه‌گه‌ڕيێنه‌ حه‌قییێ.

95

ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتّٰي عَفَوْا وَّقَالُوْا قَدْ مَسَّ اٰبَآءَنَا الضَّرَّآءُ وَالسَّرَّآءُ فَاَخَذْنٰهُمْ بَغْتَةً وَّهُمْ لَا يَشْعُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

پاشى مه‌ ل جهێ نه‌خۆشییێ جاره‌كا دى خۆشى دا وان، ڤێجا له‌شێن وان ساخله‌م بوون، ومالێ وان به‌رفره‌ه بوو؛ پاشڤه‌هێلان بۆ وان، ودا به‌لكى ئه‌و سوپاسییێ بكه‌ن، ڤێجا ئه‌ڤێ هه‌مییێ چو مفا نه‌گه‌هانده‌ وان، ووان چو وج بۆ خۆ ژێ نه‌گرت وده‌ست ژ كارێ خۆ ڤه‌نه‌كێشا، ووان گۆت: ئه‌ڤه‌ حالێ زه‌مانییه‌ د گه‌ل خه‌لكى، ڕۆژه‌كا خۆشه‌ ويه‌ك يا نه‌خۆشه‌، وئه‌ڤه‌ به‌راهییێ ب سه‌رێ بابێن مه‌ ژى هاتبوو، ئينا ژ نشكه‌كێ ڤه‌ مه‌ ئه‌و ب عه‌زابێ گرتن وئه‌و دته‌نا، وان هزرا تێچوونێ نه‌دكر.

96

وَلَوْ اَنَّ اَهْلَ الْقُرٰ٘ي اٰمَنُوْا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكٰتٍ مِّنَ السَّمَآءِ وَالْاَرْضِ وَلٰكِنْ كَذَّبُوْا فَاَخَذْنٰهُمْ بِمَا كَانُوْا يَكْسِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر خه‌لكێ وان گوندان باوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رێن خۆ ئينابا ودويكه‌فتنا وان كربا وخۆ ژ وێ دويركربا يا خودێ ئه‌و ژێ داينه‌ پاش، خودێ ده‌رگه‌هێن خێرێ ژ هه‌مى لايان ڤه‌ بۆ وان دا ڤه‌كه‌ت، به‌لێ وان دره‌و پێ كر، ئينا خودێ عه‌زابه‌كا ئه‌و پێ تێ بچن دا وان؛ ژ به‌ر كوفر ونه‌گوهدارییا وان.

97

اَفَاَمِنَ اَهْلُ الْقُرٰ٘ي اَنْ يَّاْتِيَهُمْ بَاْسُنَا بَيَاتًا وَّهُمْ نَآئِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ خه‌لكێ گوندان هزر دكه‌ن كو ئه‌و دپشت ڕاستن ژ عه‌زابا خودێ، كو ب شه‌ڤ د سه‌ر وان دا بێت وئه‌و دنڤستى؟

98

اَوَاَمِنَ اَهْلُ الْقُرٰ٘ي اَنْ يَّاْتِيَهُمْ بَاْسُنَا ضُحًي وَّهُمْ يَلْعَبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ وخه‌لكێ گوندان پشت ڕاست بووينه‌ كو عه‌زابا خودێ ل ده‌مێ تێشته‌گه‌هێ بگه‌هته‌ وان، ده‌مێ ئه‌و د بێ ئاگه‌هـ و ب كارێ خۆ يێ دنيايێ ڤه‌ دمژويل؟ وخودايێ مه‌زن ب تايبه‌تى به‌حسێ ڤان هه‌ردو ده‌مان كر؛ چونكى مرۆڤ تێدا پتر ژ هه‌ر ده‌مه‌كێ دى يێ بێ ئاگه‌هه‌، ڤێجا هاتنا عه‌زابێ ل وان هه‌ردو ده‌مان يا ب سه‌همتر ودژوارتره‌.

99

اَفَاَمِنُوْا مَكْرَ اللّٰهِ فَلَا يَاْمَنُ مَكْرَ اللّٰهِ اِلَّا الْقَوْمُ الْخٰسِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ڤێجا خه‌لكێ گوندێن دره‌وپێكه‌ر پشت ڕاست بووينه‌ ژ ڤێ ڤه‌هێلان و ل دويڤ به‌ردانا خودێ بۆ وان كو قه‌نجى د گه‌ل وان كرى؛ دا پتر پێ دسه‌ردا بچن وه‌ك عقووبه‌ بۆ وان ژ به‌ر فێلبازییا وان؟ ئێدى ژ ملله‌تێ تێچووى پێڤه‌تر كه‌س ژ دويڤ به‌ردانا خودێ پشت ڕاست نابت.

100

اَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِيْنَ يَرِثُوْنَ الْاَرْضَ مِنْۣ بَعْدِ اَهْلِهَا٘ اَنْ لَّوْ نَشَآءُ اَصَبْنٰهُمْ بِذُنُوْبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلٰي قُلُوْبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ وما بۆ وان ئاشكه‌را نه‌بوويه‌ ئه‌وێن ل وى جهى ئاكنجى بووين يێ خه‌لكێ وى يێ به‌رێ ژ به‌ر گونه‌هێن وان هاتينه‌ تێبرن، ڤێجا ئه‌و ژى ل ڕێكا وان چووين، كو ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت ئه‌م دێ وان ژى وه‌كى يێن به‌رى وان ژ به‌ر گونه‌هێن وان گرين، وخه‌تمێ ل سه‌ر دلێن وان ده‌ين، ڤێجا حه‌قى تێ ناچت، ووان گوهـ ل چو شيره‌ته‌كێ وبيرئينانه‌كێ نابت؟

101

تِلْكَ الْقُرٰي نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ اَنْۣبَآئِهَا وَلَقَدْ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنٰتِ فَمَا كَانُوْا لِيُؤْمِنُوْا بِمَا كَذَّبُوْا مِنْ قَبْلُ كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللّٰهُ عَلٰي قُلُوْبِ الْكٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و گوندێن به‌حسێ وان بۆرى، كو گوندێن ملله‌تێ نووحى وهوودى وصالحى ولووطى وشوعه‌يبى بوون، ئه‌م ژ ده‌نگ وباسێن وان ويێن پێغه‌مبه‌رێن خودێ يێن مه‌ بۆ وان هنارتين هندێ بۆ ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- دبێژين كو زۆردار پێ بێنه‌ پاشڤه‌لێدان وخه‌لك وجێ بۆ خۆ ژێ وه‌ربگرن. و ب ڕاستى پێغه‌مبه‌رێن مه‌ ب نيشانێن ئاشكه‌را بۆ خه‌لكێ وان گوندان هاتبوون، به‌لێ نه‌بووبوو كو ژ به‌ر سه‌رداچوون ودره‌وپێكرنا وان ب حه‌قییێ ئه‌و باوه‌رییێ ب وێ بينن يا پێغه‌مبه‌ر بۆ وان پێ هاتين، ووه‌كى خه‌تملێدانا خودێ ل سه‌ر دلێ ڤان كافرێن به‌حسێ وان هاتییه‌كرن وه‌سا خودێ خه‌تمێ ل سه‌ر دلێ وان ژى دده‌ت يێن كافرییێ ب موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- دكه‌ن.

102

وَمَا وَجَدْنَا لِاَكْثَرِهِمْ مِّنْ عَهْدٍ وَاِنْ وَّجَدْنَا٘ اَكْثَرَهُمْ لَفٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ نه‌ديت كو پترییا ملله‌تێن بۆرین ده‌سپاكى ووه‌فادارى هه‌بت، وهه‌ما مه‌ ديت پترییا وان ژ گوهدارى وفه‌رمانا خودێ دده‌ركه‌فتينه‌.

103

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْۣ بَعْدِهِمْ مُّوْسٰي بِاٰيٰتِنَا٘ اِلٰي فِرْعَوْنَ وَمَلَا۠ئِهٖ فَظَلَمُوْا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

پاشى پشتى وان پێغه‌مبه‌رێن به‌حسێ وان بۆرى مه‌ مووسايێ كوڕێ عيمرانى ب نيشانێن خۆ يێن په‌رده‌دڕ وئاشكه‌را ڤه‌ بۆ فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى هنارت، ئينا وان ژ زۆردارى وسه‌رڕه‌قییا خۆ دره‌و وكوفر پێ كر، ڤێجا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- به‌رێ خۆ بدێ كانێ مه‌ چ ب سه‌رێ وان ئينا ومه‌ ئه‌و هه‌مى ل به‌ر چاڤێن مووساى وملله‌تێ وى د ئاڤێ دا خه‌ندقاندن؟ وئه‌ڤه‌يه‌ دويماهییا خرابكاران.

104

وَقَالَ مُوْسٰي يٰفِرْعَوْنُ اِنِّيْ رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومووساى ب دان وستاندن ڤه‌ گۆته‌ فيرعه‌ونى: هندى ئه‌زم ئه‌ز پێغه‌مبه‌ره‌كم ژ لايێ خودێ خودايێ هه‌مى چێكرییان ڤه‌ هاتيمه‌ هنارتن.

105

حَقِيْقٌ عَلٰ٘ي اَنْ لَّا٘ اَقُوْلَ عَلَي اللّٰهِ اِلَّا الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِّنْ رَّبِّكُمْ فَاَرْسِلْ مَعِيَ بَنِيْ٘ اِسْرَآءِيْلَ

تەفسیرا ساناهی

هێژايه‌ كو ژ حه‌قییێ پێڤه‌تر ئه‌ز چو گۆتنه‌كا دى ل سه‌ر ناڤێ خودێ نه‌بێژم، وهه‌ژى منه‌ كو ئه‌ز پێگيرییێ پێ بكه‌م، ب ڕاستى ئه‌ز ب هێجه‌ت ونيشانه‌كا ئاشكه‌را ڤه‌ ل سه‌ر ڕاستییا گۆتنا خۆ ژ لايێ خودايێ هه‌وه‌ ڤه‌ بۆ هه‌وه‌ هاتيمه‌، ڤێجا تو -ئه‌ى فيرعه‌ون- ئيسرائيلییان ژ ئێخسيرى وكۆله‌تییا خۆ به‌رده‌، وڕێكا وان بكه‌ دا په‌رستنا خودێ بكه‌ن.

106

قَالَ اِنْ كُنْتَ جِئْتَ بِاٰيَةٍ فَاْتِ بِهَا٘ اِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰدِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

فيرعه‌ونى گۆته‌ مووساى: ئه‌گه‌ر تو ب ئايه‌ته‌كێ هاتبى وه‌كى تو دبێژى پا كانێ وێ بينه‌، و ل نك من ئاماده‌ بكه‌؛ دا ڕاستییا ته‌ بۆ من ئاشكه‌را ببت، ئه‌گه‌ر ڕاسته‌ كو تو پێغه‌مبه‌رێ خودايێ هه‌مى چێكرییانى.

107

فَاَلْقٰي عَصَاهُ فَاِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُّبِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

ئينا مووساى گۆپالێ خۆ هاڤێت، ڤێجا ئه‌و د گاڤێ دا بۆ شه‌هماره‌كێ ئاشكه‌را.

108

وَّنَزَعَ يَدَهٗ فَاِذَا هِيَ بَيْضَآءُ لِلنّٰظِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ووى گاڤا ده‌ستێ خۆ ژ به‌ريكا خۆ يان ژ بن كه‌فشێ خۆ ئيناده‌رێ، ئه‌و د گاڤێ دا وه‌كى شيرى سپى دبوو بێى نه‌ساخییه‌ك لێ هه‌بت، وگاڤا ده‌ستێ زڤڕاندباڤه‌ وه‌كى به‌رێ لێ دهات.

109

قَالَ الْمَلَاُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ اِنَّ هٰذَا لَسٰحِرٌ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

مرۆڤێن مه‌زن ژ ملله‌تێ فيرعه‌ونى گۆتن: هندى مووسايه‌ سێره‌به‌نده‌كه‌ ب فه‌ند وفيلێن خۆ چاڤێن خه‌لكى دسحرينت، حه‌تا وه‌ ل وان دكه‌ت كو ئه‌و هزر بكه‌ن گۆپال ماره‌، وتشتى دگوهۆڕت، وزانينا وى ب سێره‌به‌ندییێ يا به‌رفره‌هه‌.

110

يُّرِيْدُ اَنْ يُّخْرِجَكُمْ مِّنْ اَرْضِكُمْ فَمَاذَا تَاْمُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وى دڤێت هه‌وه‌ هه‌مییان ژ عه‌ردێ هه‌وه‌ ده‌ربێخت، فيرعه‌ونى گۆت: ڤێجا هوين چ دبێژن گه‌لى مه‌زنان ئه‌ز چ بكه‌م؟

111

قَالُوْ٘ا اَرْجِهْ وَاَخَاهُ وَاَرْسِلْ فِي الْمَدَآئِنِ حٰشِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وان گۆت: تو مووساى وبرايێ وى هاروونى بهێله‌، وهنده‌ك له‌شكه‌ران فرێكه‌ باژێرێن (مصرێ).

112

يَاْتُوْكَ بِكُلِّ سٰحِرٍ عَلِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

دا ئه‌و هه‌مى سێره‌به‌ندێن خودان زانينا به‌رفره‌ه ب سێره‌به‌ندییێ بۆ ته‌ كۆم بكه‌ن.

113

وَجَآءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ قَالُوْ٘ا اِنَّ لَنَا لَاَجْرًا اِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغٰلِبِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وسێره‌به‌ند هاتنه‌ نك فيرعه‌ونى وگۆتن: ئه‌رێ ئه‌گه‌ر ئه‌م شياينه‌ مووساى خه‌لاته‌كى وماله‌كى دێ ده‌يه‌ مه‌؟

114

قَالَ نَعَمْ وَاِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

فيرعه‌ونى گۆت: به‌لێ ئه‌گه‌ر هوين شيانه‌ وى كرێ‌یه‌كا باش بۆ هه‌وه‌ هه‌يه‌ وهوين دێ ژ وان بن يێن نێزيكى من.

115

قَالُوْا يٰمُوْسٰ٘ي اِمَّا٘ اَنْ تُلْقِيَ وَاِمَّا٘ اَنْ نَّكُوْنَ نَحْنُ الْمُلْقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

سێره‌به‌ندێن فيرعه‌ونى ب خۆمه‌زنكرن ڤه‌ گۆته‌ مووساى: ئه‌ى مووسا بۆ خۆ هلبژيره‌ يان تو گۆپالێ خۆ به‌رێ بهاڤێژه‌ يان ئه‌م دێ به‌رى ته‌ هاڤێژين.

116

قَالَ اَلْقُوْا فَلَمَّا٘ اَلْقَوْا سَحَرُوْ٘ا اَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوْهُمْ وَجَآءُوْ بِسِحْرٍ عَظِيْمٍ

تەفسیرا ساناهی

مووساى گۆته‌ سێره‌به‌ندان: هوين بهاڤێژن، ڤێجا ده‌مێ وان كنف وگۆپالێن خۆ هاڤێتين وان سێره‌به‌ندى ل چاڤێن مرۆڤان كر، ووان وه‌ هزركر كو تشتێ ئه‌و دبينن ڕاستییه‌، وئه‌و ب خۆ خه‌يال بوو، ووان مرۆڤ باش ترساندن، ووان سێره‌به‌ندییه‌كا ب هێز ومه‌زن ئينا.

117

وَاَوْحَيْنَا٘ اِلٰي مُوْسٰ٘ي اَنْ اَلْقِ عَصَاكَ فَاِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَاْفِكُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ل وى جهێ مه‌زن خودێ ئه‌و وه‌حى بۆ به‌نییێ خۆ وپێغه‌مبه‌رێ خۆ مووساى هنارت يا كو حه‌قى ونه‌حه‌قى پێ ژێك جودا بووى، وى فه‌رمان لێ كر كو ئه‌و وى تشتێ د ده‌ستێ خۆ يێ ڕاستێ دا كو گۆپالێ وى بوو بهاڤێژت، ئينا وى ئه‌و هاڤێت و د گاڤێ دا وى ئه‌و تشتێ وان هاڤێتى دا خه‌لكى وه‌ تێ بگه‌هينن كو ئه‌و حه‌قییه‌ هه‌مى داعويرا.

118

فَوَقَعَ الْحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا بۆ هه‌ر كه‌سه‌كێ ئاماده‌ ئاشكه‌را بوو كو مووسا يێ حه‌قه‌ وكو ئه‌و پێغه‌مبه‌رێ خودێ‌یه ‌وبه‌رێ خه‌لكى دده‌ته‌ حه‌قییێ، وئه‌و دره‌وا وان دكر پويچ بوو.

119

فَغُلِبُوْا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوْا صٰغِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا سێره‌به‌ند هه‌مى ل جهێ لێ كۆمبووين هاتنه‌ شكاندن، وفيرعه‌ون وملله‌تێ خۆ شكه‌ستى وڕه‌زيل ڤه‌گه‌ڕيان.

120

وَاُلْقِيَ السَّحَرَةُ سٰجِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وسێره‌به‌ندان ده‌مێ شيانا خودێ يا مه‌زن ديتى خۆ بۆ خودێ چه‌ماند وچوونه‌ سوجدێ.

121

قَالُوْ٘ا اٰمَنَّا بِرَبِّ الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گۆتن: مه‌ باوه‌رى ب خودايێ هه‌مى چێكرییان ئينا.

122

رَبِّ مُوْسٰي وَهٰرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودايێ مووساى وهاروونی‌.

123

قَالَ فِرْعَوْنُ اٰمَنْتُمْ بِهٖ قَبْلَ اَنْ اٰذَنَ لَكُمْ اِنَّ هٰذَا لَمَكْرٌ مَّكَرْتُمُوْهُ فِي الْمَدِيْنَةِ لِتُخْرِجُوْا مِنْهَا٘ اَهْلَهَا فَسَوْفَ تَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

فيرعه‌ونى گۆته‌ سێره‌به‌ندان: هه‌وه‌ باوه‌رى ب وى ئينا به‌رى ئه‌ز ده‌ستويریێ بده‌مه‌ هه‌وه‌ كو هوين باوه‌ریێ بينن؟ هندى باوه‌رى ئينانا هه‌وه‌يه‌ فێلبازییه‌كه‌ هه‌وه‌ ومووساى كرى؛ دا هوين خه‌لكێ باژێرێ خۆ ده‌ربێخنه‌ ده‌شتێ، ودا هوين خێر وخێراتێن وى بۆ خۆ ب تنێ ببه‌ن، ڤێجا هوين پاشى دێ زانن كانێ چ عه‌زاب ونه‌خۆشى دێ ب سه‌رێ هه‌وه‌ ئێت.

124

لَاُقَطِّعَنَّ اَيْدِيَكُمْ وَاَرْجُلَكُمْ مِّنْ خِلَافٍ ثُمَّ لَاُصَلِّبَنَّكُمْ اَجْمَعِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

سويند بت ئه‌ز ده‌ست وپییێن هه‌وه‌ ژێك جودا ببڕم: ده‌ستێ ڕاستێ د گه‌ل پییێ چه‌پێ، يان ده‌ستێ چه‌پێ د گه‌ل پییێ ڕاستێ، پاشى سويند بت ئه‌ز دێ هه‌وه‌ هه‌مییان ب قورمێن دارقه‌سپان ڤه‌ هلاويسم.

125

قَالُوْ٘ا اِنَّا٘ اِلٰي رَبِّنَا مُنْقَلِبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وان گۆته‌ فيرعه‌ونى: بۆ مه‌ مسوگه‌ر بوو كو هندى ئه‌مين ئه‌م دێ زڤڕينه‌ نك خودێ، وكو عه‌زابا وى ژ يا ته‌ دژوارتره‌، ڤێجا ئه‌م ئه‌ڤرۆ دێ صه‌برێ ل سه‌ر عه‌زابا ته‌ كێشين؛ دا ل ڕۆژا قيامه‌تێ ژ عه‌زابا خودێ ڕزگار ببين.

126

وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا٘ اِلَّا٘ اَنْ اٰمَنَّا بِاٰيٰتِ رَبِّنَا لَمَّا جَآءَتْنَا رَبَّنَا٘ اَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَّتَوَفَّنَا مُسْلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌ما ته‌ كه‌رب ژ مه‌ ڤه‌نابت ژ به‌ر تشته‌كى ب تنێ نه‌بت ژ به‌ر هندێ كو مه‌ باوه‌رى ئينايه‌ ومه‌ ڕاستگۆيى ب نيشان وئايه‌تێن خودايێ خۆ يێن مووسا پێ هاتى كرییه‌، ونه‌ تو ونه‌ كه‌سێ دى ژبلى خودێ خودانێ عه‌رد وعه‌سمانان نه‌شێت هنده‌ك نيشانێن وه‌كى وان بينت، خودايێ مه‌ تو بێهن فره‌هییه‌كا مه‌زن ب سه‌ر مه‌ دا به‌رده‌ ومه‌ موكم بكه‌، ومه‌ بمرينه‌ پێگير ب فه‌رمانا ته‌ ودويكه‌فتى بۆ پێغه‌مبه‌رێ ته‌.

127

وَقَالَ الْمَلَاُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ اَتَذَرُ مُوْسٰي وَقَوْمَهٗ لِيُفْسِدُوْا فِي الْاَرْضِ وَيَذَرَكَ وَاٰلِهَتَكَ قَالَ سَنُقَتِّلُ اَبْنَآءَهُمْ وَنَسْتَحْيٖ نِسَآءَهُمْ وَاِنَّا فَوْقَهُمْ قٰهِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وڕێبه‌ر ومه‌زنان ژ ملله‌تێ فيرعه‌ونى گۆته‌ فيرعه‌ونى: ئه‌رێ تو دێ مووساى وملله‌تێ وى ژ ئسرائيلییان هێلى دا ئه‌و خه‌لكى ل عه‌ردێ (مصرێ) دسه‌ردا ببه‌ن حه‌تا ئه‌و دينێ خۆ بگوهۆڕن وعه‌بدينییا خودايێ ب تنێ بكه‌ن، وعه‌بدينییا ته‌ ويا خوداوه‌ندێن ته‌ بهێلن؟ فيرعه‌ونى گۆت: ئه‌م دێ كوڕێن ئسرائيلییان كوژين وژنێن وان بۆ خزمه‌تكارییێ هێلينه‌ زێندى، وهندى ئه‌مين ئه‌م ب ملكى وده‌سهه‌لاتێ د سه‌ر وان ڕاينه‌.

128

قَالَ مُوْسٰي لِقَوْمِهِ اسْتَعِيْنُوْا بِاللّٰهِ وَاصْبِرُوْا اِنَّ الْاَرْضَ لِلّٰهِ يُوْرِثُهَا مَنْ يَّشَآءُ مِنْ عِبَادِهٖ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

مووساى گۆته‌ ملله‌تێ خۆ -ژ ئسرائيلییان-: هوين داخوازا هاريكارییێ ژ خودێ دژى فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى بكه‌ن، وبێهنا خۆ ل سه‌ر وێ نه‌خۆشییا ژ فيرعه‌ونى گه‌هشتییه‌ هه‌وه‌ وعه‌يالێ هه‌وه‌ فره‌هـ بكه‌ن. هندى عه‌رده‌ هه‌مى بۆ خودێ‌یه ‌يێ وى بڤێت ژ به‌نییێن خۆ ب ميراتگرى ئه‌و لێ ددانت، ودويماهییا باش بۆ وییه‌ يێ ته‌قوا خودێ بكه‌ت وپێگيرییێ ب فه‌رمانێن وى بكه‌ت.

129

قَالُوْ٘ا اُوْذِيْنَا مِنْ قَبْلِ اَنْ تَاْتِيَنَا وَمِنْۣ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا قَالَ عَسٰي رَبُّكُمْ اَنْ يُّهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْاَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ملله‌تێ مووساى -ژ ئسرائيلیان- گۆته‌ پێغه‌مبه‌رێ خۆ مووساى: به‌رى تۆ بۆ مه‌ بێى وپشتى تو بۆ مه‌ هاتى ژى ئه‌م ب كوشتنا كوڕێن مه‌ وهێلانا ژنان دهاتينه‌ ئێشاندن، مووساى گۆته‌ وان: به‌لكى خودايێ هه‌وه‌ نه‌يارێ هه‌وه‌ فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى تێ ببه‌ت، وپشتى تێبرنا وان هه‌وه‌ ب جێگرى ل عه‌ردێ وان بدانت، ڤێجا به‌رێ خۆ بده‌ته‌ هه‌وه‌ كانێ هوين دێ چاوا كارى كه‌ن، كانێ دێ شوكرا وى كه‌ن يان دێ كافر بن؟

130

وَلَقَدْ اَخَذْنَا٘ اٰلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِيْنَ وَنَقْصٍ مِّنَ الثَّمَرٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاستى مه‌ فيرعه‌ون وملله‌تێ وى ب كولپ وخه‌لايێ، و ب كێمكرنا به‌رهه‌مێ فێقى وده‌رامه‌تێ وان جه‌رباندن؛ دا به‌لكى ئه‌و بيرا خۆ بينن، وخۆ ژ سه‌رداچوونێ بده‌نه‌ پاش، و ل خودايێ خۆ بزڤڕنه‌ڤه‌.

131

فَاِذَا جَآءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوْا لَنَا هٰذِهٖ وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَّطَّيَّرُوْا بِمُوْسٰي وَمَنْ مَّعَهٗ اَلَا٘ اِنَّمَا طٰٓئِرُهُمْ عِنْدَ اللّٰهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر ڕزق وبه‌رفره‌هییه‌ك گه‌هشتبا فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى ئه‌و دا بێژن: ئه‌ڤه‌ بۆ مه‌يه‌ ژ به‌ر كو ئه‌م دهه‌ژينه‌، وئه‌گه‌ر كولپ وهشكاتى ب سه‌ر وان دا هاتبا دا كه‌نه‌ ژ بێ ئيفله‌حییا مووساى وئه‌وێن د گه‌ل وى دا ودا بێژن: ئه‌ڤه‌ ژ به‌ر وان گه‌هشته‌ مه‌. نێ ئه‌وا ب سه‌رێ وان دئێت ژ كولپ وخه‌لايێ ب قه‌ده‌را خودێ‌یه‌، و ژ به‌ر كوفر وگونه‌هێن وانه‌، به‌لێ پترییا ملله‌تێ فيرعه‌ونى ڤێ چه‌ندێ نزانن.

132

وَقَالُوْا مَهْمَا تَاْتِنَا بِهٖ مِنْ اٰيَةٍ لِّتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وملله‌تێ فيرعه‌ونى گۆته‌ مووساى: هه‌چى نيشان وئايه‌تا تو بۆ مه‌ بينى، دا به‌رێ مه‌ پێ ژ دينێ فيرعه‌ونى وه‌رگێڕى، ئه‌م گوهدارییا ته‌ ناكه‌ين وباوه‌رییێ ب ته‌ نائينين.

133

فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوْفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ اٰيٰتٍ مُّفَصَّلٰتٍ فَاسْتَكْبَرُوْا وَكَانُوْا قَوْمًا مُّجْرِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا مه‌ له‌هیه‌كا مه‌زن ل وان ڕاكر فێقى وده‌رامه‌تێ وان پويچ كر، ومه‌ كولى ب سه‌ر وان دا هنارت، ڤێجا وى چاندییێ وان وتشتێ وان هه‌مى خوار، ومه‌ ئه‌و سپيهێن كو شينكاتى وحه‌يوانه‌تێ وان دكوژن ب سه‌ر وان دا به‌ردان، ومه‌ به‌ق ب سه‌ر وان دا هنارتن ڤێجا تژى ئامان وسه‌ر جهێن وان بوون، وخوين ژى مه‌ ب سه‌ر وان دا هنارت ڤێجا بير وڕويبارێن وان بوونه‌ خوين، ووان ئاڤا ب كێر ڤه‌خوارنێ بێت نه‌ديت، ئه‌ڤه‌ هنه‌ده‌ك ئايه‌تن ژ ئايه‌تێن خودێ ژبلى وى كه‌س نه‌شێت وان بينت، دژێك جودانه‌، و د گه‌ل ڤێ هه‌مییێ ملله‌تێ فيرعه‌ونى خۆ دفن بلندكر، وباوه‌رى ب خودێ نه‌ئينا، وئه‌و ملله‌ته‌ك بوون وان ئه‌و كار دكر يێ خودێ ئه‌و ژێ ددانه‌ پاش ژ گونه‌هـ وسه‌رداچوونێ.

134

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوْا يٰمُوْسَي ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِيْ٘ اِسْرَآءِيْلَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ عه‌زاب ب سه‌ر فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى دا هاتى وان هه‌وارا خۆ گه‌هانده‌ مووساى وگۆتن: ئه‌ى مووسا دوعایێ ژ خودايێ خۆ بكه‌ ب وێ په‌يمانا وى دايه‌ ته‌ كو ئه‌گه‌ر مه‌ تۆبه‌كر ئه‌و عه‌زابێ ژ سه‌ر مه‌ ڕاكه‌ت، ئه‌گه‌ر تو وێ عه‌زابێ ژ سه‌ر مه‌ ڕاكه‌ى يا ئه‌م تێدا سويند بت ئه‌م دێ باوه‌رییێ ب وێ ئينين يا تو پێ هاتى، ودێ دويچوونا وێ كه‌ين يا تو ژ مه‌ دخوازى، وئه‌م دێ ئسرائيلییان د گه‌ل ته‌ به‌رده‌ين، وئه‌م ڕێ ل وان ناگرين كو ئه‌و بچنه‌ وى جهێ وان بڤێت.

135

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ اِلٰ٘ي اَجَلٍ هُمْ بٰلِغُوْهُ اِذَا هُمْ يَنْكُثُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ده‌مێ خودێ ئه‌و عه‌زاب ژ سه‌ر وان ڕاكرى حه‌تا ده‌مه‌كێ ئه‌و هه‌ر دێ گه‌هنێ ودێ تێدا ئێنه‌ عه‌زابدان، وئه‌و ڤه‌هێلان وڕاكرنا به‌روه‌خت يا عه‌زابێ مفاى ناگه‌هينته‌ وان، هنگى ئه‌و ل په‌يمانا خۆ يا وان دايه‌ خودايێ خۆ ومووساى لێڤه‌دبن، ودميننه‌ ل سه‌ر كوفر وسه‌رداچوونا خۆ.

136

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَاَغْرَقْنٰهُمْ فِي الْيَمِّ بِاَنَّهُمْ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَكَانُوْا عَنْهَا غٰفِلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا گاڤا ئه‌و ده‌م هاتى يێ بۆ تێبرنا وان هاتییه‌ ده‌سنيشانكرن مه‌ تۆل ل وان ڤه‌كر، وغه‌زه‌ب داڕێته‌ سه‌ر، وئه‌و د ده‌ريايێ دا خه‌ندقاندن؛ ژ به‌ر دره‌وپێكرنا وان ب وان ئايه‌تێن ل سه‌ر ده‌ستێ مووساى په‌يدا بووين، وئه‌و ژ ڤان موعجزه‌يان دبێ ئاگه‌هـ بوون.

137

وَاَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِيْنَ كَانُوْا يُسْتَضْعَفُوْنَ مَشَارِقَ الْاَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِيْ بٰرَكْنَا فِيْهَا وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنٰي عَلٰي بَنِيْ٘ اِسْرَآءِيْلَ بِمَا صَبَرُوْا وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهٗ وَمَا كَانُوْا يَعْرِشُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و ئسرائيلییێن ب خزمه‌تكارییێ دهاتنه‌ ڕه‌زيلكرن مه‌ ل ڕۆژهه‌لات وڕۆژئاڤايا عه‌ردى (كو وه‌لاتێ شامێ‌يه‌) كرنه‌ جێگر، ل وى عه‌ردێ مه‌ به‌ره‌كه‌ت كرییه‌ تێدا، كو ڕويبار وفێقى وده‌رامه‌تێ وێ مشه‌ كرى، وپه‌يڤا خودايێ ته‌ يا باش ل سه‌ر ئسرائيلیان پێكهات كو وان ل عه‌ردى بكه‌ته‌ خودان ده‌سهه‌لات؛ ژ به‌ر صه‌بركێشانا وان ل سه‌ر نه‌خۆشییا ژ فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى گه‌هشتییێ، وهه‌ر تشته‌كێ فيرعه‌ونى وملله‌تێ وى چێ كرى، وتشتێ وان ئاڤا كرى مه‌ خرابكر وپه‌لـخاند.

138

وَجٰوَزْنَا بِبَنِيْ٘ اِسْرَآءِيْلَ الْبَحْرَ فَاَتَوْا عَلٰي قَوْمٍ يَّعْكُفُوْنَ عَلٰ٘ي اَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُوْا يٰمُوْسَي اجْعَلْ لَّنَا٘ اِلٰهًا كَمَا لَهُمْ اٰلِهَةٌ قَالَ اِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ ئسرائيلى ژ ده‌ريايێ ده‌رباس كرن، ئينا ئه‌و د به‌ر ملله‌ته‌كى ڕا بۆرين وان صه‌نه‌م دپه‌رێسين و ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دبه‌رده‌وام بوون، ئسرائيلیان گۆت: ئه‌ى مووسا بۆ مه‌ ژى صه‌نه‌مه‌كى چێكه‌ دا بۆ خۆ بكه‌ينه‌ خوداوه‌ند، وه‌كى كا چاوا ڤى ملله‌تى هنده‌ك صه‌نه‌م هه‌نه‌ عيباده‌تى بۆ دكه‌ن، مووساى گۆته‌ وان: ئه‌ى ملله‌تۆ هندى هوينن هوين مه‌زنییا خودێ نزانن، وهوين نزانن كو په‌رستن ب تنێ بۆ خودێ‌یه‌.

139

اِنَّ هٰ٘ؤُلَآءِ مُتَبَّرٌ مَّا هُمْ فِيْهِ وَبٰطِلٌ مَّا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ڤه‌نه‌ يێن ل دۆر ڤان صه‌نه‌مان شركا ئه‌و دكه‌ن دێ پويچ بت، وهندى ئه‌و كاره‌ يێ ئه‌و دكه‌ن كو په‌رستنا وان صه‌نه‌مانه‌ يێن كو عه‌زابا خودێ ژ وان پاشڤه‌ لێ ناده‌ن ئه‌گه‌ر ب سه‌ر وان دا هات، كاره‌كێ پويچ وخراب بوويه‌.

140

قَالَ اَغَيْرَ اللّٰهِ اَبْغِيْكُمْ اِلٰهًا وَّهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَي الْعٰلَمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

مووساى گۆته‌ ملله‌تێ خۆ: ئه‌رێ ژبلى خودێ ما ئه‌ز دێ داخوازا خودايه‌كێ دى بۆ هه‌وه‌ كه‌م كو هوين وى بپه‌رێسن، وخودێ‌یه ‌يێ هوين ئافراندين، ووى هوين ب سه‌ر هه‌مى خه‌لكێ ده‌مێ هه‌وه‌ ئێخستينه‌ ب هلبژارتنا گه‌له‌ك پێغه‌مبه‌ران ژ ناڤ هه‌وه‌، وتێبرنا دوژمنێ هه‌وه‌، و ب دانا ئايه‌تێن تايبه‌ت بۆ هه‌وه‌؟

141

وَاِذْ اَنْجَيْنٰكُمْ مِّنْ اٰلِ فِرْعَوْنَ يَسُوْمُوْنَكُمْ سُوْٓءَ الْعَذَابِ يُقَتِّلُوْنَ اَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُوْنَ نِسَآءَكُمْ وَفِيْ ذٰلِكُمْ بَلَآءٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ عَظِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وهوين -گه‌لى ئسرائيلیان- قه‌نجییێن مه‌ ل بيرا خۆ بينن ده‌مێ مه‌ هوين ژ ده‌ستێ فيرعه‌ونى ودويكه‌فتییێن وى ڕزگاركرين، و ژ وێ ڕه‌زيلییا هوين تێدا كو وان كوڕين هه‌وه‌ دكوشتن وژنێن هه‌وه‌ بۆ خزمه‌تێ زێندى دهێلان، ووان كرێتترين ونه‌خۆشترين عه‌زاب ددا به‌ر هه‌وه‌، پاشى وى هوين ڕزگاركرن، ئه‌ڤه‌ جه‌رباندنه‌ك بوو ژ خودێ بۆ هه‌وه‌ وقه‌نجییه‌كا مه‌زن بوو.

142

وَوٰعَدْنَا مُوْسٰي ثَلٰثِيْنَ لَيْلَةً وَّاَتْمَمْنٰهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيْقَاتُ رَبِّهٖ٘ اَرْبَعِيْنَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوْسٰي لِاَخِيْهِ هٰرُوْنَ اخْلُفْنِيْ فِيْ قَوْمِيْ وَاَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيْلَ الْمُفْسِدِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخودێ ژڤان ب سيهـ شه‌ڤان دا مووساى كو ئه‌و د گه‌ل خودايێ خۆ باخڤت، پاشى وى ده‌هـ شه‌ڤێن دى ل وى ده‌مى زێده‌كرن، ئينا ئه‌و ژڤانێ خودێ بۆ مووساى داناى ب جهـ هات وبوو چل شه‌ڤ. ومووساى گۆته‌ برايێ خۆ هاروونى -ده‌مێ وى ڤياى بچت د گه‌ل خودايێ خۆ باخڤت-: تو جێگرێ من به‌ د ناڤ ملله‌تێ من دا حه‌تا ئه‌ز بزڤڕمه‌ ڤه‌، وبه‌رێ وان بده‌ گوهدارى وپه‌رستنا خودێ، وتو دويكه‌فتنا ڕێكا وان نه‌كه‌ يێن خرابكارییێ د عه‌ردى دا دكه‌ن.

143

وَلَمَّا جَآءَ مُوْسٰي لِمِيْقَاتِنَا وَكَلَّمَهٗ رَبُّهٗ قَالَ رَبِّ اَرِنِيْ٘ اَنْظُرْ اِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرٰىنِيْ وَلٰكِنِ انْظُرْ اِلَي الْجَبَلِ فَاِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهٗ فَسَوْفَ تَرٰىنِيْ فَلَمَّا تَجَلّٰي رَبُّهٗ لِلْجَبَلِ جَعَلَهٗ دَكًّا وَّخَرَّ مُوْسٰي صَعِقًا فَلَمَّا٘ اَفَاقَ قَالَ سُبْحٰنَكَ تُبْتُ اِلَيْكَ وَاَنَا اَوَّلُ الْمُؤْمِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ مووسا ل ژڤانێ ده‌سنيشانكرى هاتى كو پشتى شه‌ڤا چلێ بوو، وخودايێ وى ب وه‌حى وفه‌رمانا خۆ د گه‌ل وى ئاخفتى، وى دلێ خۆ برێ كو خودێ ببينت ئينا وى به‌رێخۆدان ژێ خواست، خودێ گۆته‌ وى: تو من نابينى، ئانه‌كۆ د دنيايێ دا تو نه‌شێى من ببينى، به‌لێ به‌رێ خۆ بده‌ چياى، ڤێجا ئه‌گه‌ر من بلند خۆ نيشا دا ووى خۆ ل جهێ خۆ گرت تو دێ من بينى، ئينا ده‌مێ خودايێ وى خۆ بلند نيشا چياى داى وى چيا ب عه‌ردى ڤه‌ ڕاست كر، ومووسا دلگرتى بوو وكه‌فت، وده‌مێ ئه‌و ژ دلگرتنێ هشياربووى وى گۆت: پاكى و پيرۆزى بۆ ته‌ بت ئه‌ى خودا، هندى ئه‌زم من تۆبه‌يه‌ كو پسيارا ديتنا ته‌ د ڤێ دنيايێ دا بكه‌مه‌ڤه‌، وئه‌ز يه‌كه‌مين خودان باوه‌رم ب ته‌ ژ ملله‌تێ خۆ.

144

قَالَ يٰمُوْسٰ٘ي اِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَي النَّاسِ بِرِسٰلٰتِيْ وَبِكَلَامِيْ فَخُذْ مَا٘ اٰتَيْتُكَ وَكُنْ مِّنَ الشّٰكِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودێ گۆت: ئه‌ى مووسا من ب په‌يامێن خۆ بۆ وان مرۆڤێن تو بۆ هنارتى تو ل ناڤ مرۆڤان يێ هلبژارتى و ب ئاخفتنا خۆ يا ئێكسه‌ر د گه‌ل ته‌، ڤێجا تو وێ فه‌رمانا من دايه‌ ته‌ بگره‌، وكارى پێ بكه‌، وببه‌ ژ وان يێن شوكرا خودێ دكه‌ن ژ به‌ر په‌ياما خۆ يا وى دايه‌ ته‌، وكو ب تايبه‌تى د گه‌ل ته‌ ئاخفتى.

145

وَكَتَبْنَا لَهٗ فِي الْاَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً وَّتَفْصِيْلًا لِّكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَّاْمُرْ قَوْمَكَ يَاْخُذُوْا بِاَحْسَنِهَا سَاُورِيْكُمْ دَارَ الْفٰسِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ بۆ مووساى د ته‌وراتێ دا ژ هه‌ر تشته‌كێ ئه‌و هه‌وجه‌ ببتێ ژ ئه‌حكامێن دينى نڤيسيبوو، شيره‌ت بۆ مفا ژێ وه‌رگرتنێ وبه‌رفره‌هكرن بۆ مه‌سه‌لا حه‌لالى وحه‌رامى وفه‌رمان وسه‌رهاتى وبير وباوه‌ر وتشتێ نه‌به‌رچاڤ، خودێ گۆته‌ وى: ڤێجا تو وێ ب هێز بگره‌، ئانه‌كۆ ته‌وراتێ ب مجدى بگره‌، وفه‌رمانێ ل ملله‌تێ خۆ بكه‌ كو كارى ب وێ بكه‌ن يا خودێ تێدا گۆتى؛ چونكى هه‌چییێ شريكان بۆ خودێ بدانت ئه‌ز ل ئاخره‌تێ جهێ سه‌رداچوويان دێ نيشا وى ده‌م، كو ئه‌و ئاگره‌ يێ خودێ ئاماده‌كرى بۆ وان دوژمنێن خۆ يێن ژ ڕێكا وى ده‌ركه‌فتين.

146

سَاَصْرِفُ عَنْ اٰيٰتِيَ الَّذِيْنَ يَتَكَبَّرُوْنَ فِي الْاَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَاِنْ يَّرَوْا كُلَّ اٰيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوْا بِهَا وَاِنْ يَّرَوْا سَبِيْلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوْهُ سَبِيْلًا وَاِنْ يَّرَوْا سَبِيْلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوْهُ سَبِيْلًا ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَكَانُوْا عَنْهَا غٰفِلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ز دێ دلێن وان كه‌سان ژ تێگه‌هشتنا ئايه‌تێن مه‌زنى وشريعه‌تێ خۆ وه‌رگێڕم ئه‌وێن خۆ د سه‌ر گوهدارییا من ڕا دبينن، وبێ حه‌ق خۆ ل سه‌ر سه‌رێ خه‌لكى مه‌زن دكه‌ن، ڤێجا ژ دفن بلندییا خۆ دويكه‌فتنا چو پێغه‌مبه‌ران ناكه‌ن وگوهدارییا وان ناكه‌ن، وئه‌گه‌ر ئه‌ڤ دفن بلنده‌ هه‌ر ئايه‌ته‌كا هه‌بت ببينن ژى باوه‌رییێ پێ نائينن؛ ژ به‌ر پشتدان ودوژمناتییا وان بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى، وئه‌گه‌ر ئه‌و ڕێكا چاكییێ ببينن بۆ خۆ ناكه‌نه‌ ڕێك، وئه‌گه‌ر ئه‌و ڕێكا سه‌رداچوونێ ببينن، ئانه‌كۆ كوفرێ، ئه‌و دێ وێ بۆ خۆ كه‌نه‌ ڕێك ودين؛ ئه‌ڤه‌ ژ به‌ر كو وان دره‌و ب ئايه‌تێن خودێ كرییه‌، وئه‌و ژ هزركرن وبه‌رێخۆدانا د ڤان ئايه‌تان دا دبێ ئاگه‌هن.

147

وَالَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَلِقَآءِ الْاٰخِرَةِ حَبِطَتْ اَعْمَالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ اِلَّا مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن دره‌و ب ئايه‌تێن خودێ و ب ديدارا وى ل ئاخره‌تێ كرى كريارێن وان پويچ بوون؛ چونكى شه‌رتێ وه‌رگرتنا كارى تێدا نه‌مايه‌، كو باوه‌رییا ب خودێ وجزادانا وییه‌، و ل ئاخره‌تێ ئه‌و ب وى كارێ وان د دنيايێ دا دكر ژ كوفرێ وگونه‌هان دێ ئێنه‌ جزادان، كو هه‌رمانا د ئاگرى دايه‌.

148

وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوْسٰي مِنْۣ بَعْدِهٖ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَّهٗ خُوَارٌ اَلَمْ يَرَوْا اَنَّهٗ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيْهِمْ سَبِيْلًا اِتَّخَذُوْهُ وَكَانُوْا ظٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وپشتى مووساى ملله‌تێ خۆ هێلاى وچووى دا د گه‌ل خودايێ خۆ باخڤت ملله‌تێ وى ڕابوون ژ زێـڕێ خۆ په‌يكه‌رێ گۆلكه‌كا بێ رح وخودان ده‌نگ بۆ خۆ چێكر، ئه‌رێ ما وان نه‌دزانى كو ئه‌و د گه‌ل وان نائاخڤت، وبه‌رێ وان ناده‌تێ خێرێ؟ وان ئه‌و كر يا كرى ژ ڤى كارێ كرێت، وئه‌و دزۆردار بوون بۆ خۆ كو تشت نه‌دانايه‌ جهێ وى يێ دورست.

149

وَلَمَّا سُقِطَ فِيْ٘ اَيْدِيْهِمْ وَرَاَوْا اَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوْا قَالُوْا لَئِنْ لَّمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُوْنَنَّ مِنَ الْخٰسِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ ئه‌وێن -ژبلى خودێ- په‌رستنا گۆلكێ كرى په‌شێمان بووين پشتى مووسا زڤڕییه‌ نك وان، ووان ديتى كو وان ڕێكا دورست ل به‌ر خۆ به‌رزه‌ كر، و ژ دينێ خودێ ده‌ركه‌فتن، وان ده‌ست دا داخوازا گونه‌هـ ژێبرنێ وباوه‌رى ئينانا ب خودێ، وگۆتن: ئه‌گه‌ر خودايێ مه‌ دلۆڤانییێ ب مه‌ نه‌به‌ت وتۆبا مه‌ قه‌بويل نه‌كه‌ت، وگونه‌هێن مه‌ نه‌ڤه‌شێرت، مسوگه‌ر ئه‌م دێ ژ تێچوويان بين يێن كارێ وان پويچ بووى.

150

وَلَمَّا رَجَعَ مُوْسٰ٘ي اِلٰي قَوْمِهٖ غَضْبَانَ اَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُوْنِيْ مِنْۣ بَعْدِيْ اَعَجِلْتُمْ اَمْرَ رَبِّكُمْ وَاَلْقَي الْاَلْوَاحَ وَاَخَذَ بِرَاْسِ اَخِيْهِ يَجُرُّهٗ٘ اِلَيْهِ قَالَ ابْنَ اُمَّ اِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُوْنِيْ وَكَادُوْا يَقْتُلُوْنَنِيْ فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْاَعْدَآءَ وَلَا تَجْعَلْنِيْ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰلِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ مووسا زڤڕییه‌ نك ملله‌تێ خۆ عێجز وغه‌مگين؛ چونكى خودێ پێ دابوو زانين كو ملله‌تێ وى يێ دسه‌ردا چووى، وسامرى ئه‌و يێن ژ ڕێكا دورست ده‌رێخستين، مووساى گۆت: پيسه‌ جێگرى بوو پشتى من هه‌وه‌ كرى، ئه‌رێ هه‌وه‌ له‌ز ل فه‌رمانا خودايێ خۆ كر؟ ئانه‌كۆ: هه‌وه‌ له‌ز ل زڤڕينا من كر يا كو خودێ ده‌مێ وێ ده‌سنيشان كرى؟ ومووساى ژ كه‌ربێن ملله‌تێ خۆ يێ گۆلكپه‌رێس وبرايێ خۆ هاروونى دا ده‌پێن ته‌وراتێ هاڤێتن، وسه‌رێ برايێ خۆ گرت وڕاكێشا، هاروونى گۆتىَ: كوڕێ دايكا من هندى ملله‌ت بوو بێ هێزى بۆ خۆ د من ڕا ديت وئه‌ز حسێب كرم مرۆڤه‌كێ لاواز ونێزيك بوو ئه‌و من بكوژن، ڤێجا تو ب ڤى كارێ تو د گه‌ل من دكه‌ى كه‌يفا دوژمنان نه‌ئينه‌، وتو ل ده‌مێ كه‌ربا خۆ من نه‌كه‌ د گه‌ل وى ملله‌تى يێ پـێـگـيرى ب فه‌رمانا ته‌ نه‌كرى وگۆلك په‌رێسى.

151

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِيْ وَلِاَخِيْ وَاَدْخِلْنَا فِيْ رَحْمَتِكَ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرّٰحِمِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

مووساى ده‌مێ ديتى كو برايێ وى هێجه‌تا خۆ هه‌يه‌، وكو وى ته‌خسيرى نه‌كربوو د كارێ خۆ دا، گۆت: خودايێ من تو گونه‌ها كه‌رب ڤه‌بوونا من بۆ من ژێ ببه‌، ووێ بۆ برايێ من ژێ ببه‌ يا به‌رى نوكه‌ د ناڤبه‌را وى وئسرائيلییان دا چێبووى، وتو دلۆڤانییا خۆ يا به‌رفره‌هـ ب سه‌ر مه‌ دا بينه‌، هندى تويى تو ب مه‌ دلۆڤانترى ژ هه‌مى دلۆڤانكاران.

152

اِنَّ الَّذِيْنَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِّنْ رَّبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن گولك بۆ خۆ كرییه‌ خودا، غه‌زه‌به‌كا دژوار ژ خودايێ وان وشه‌رمزارییا د ژينا دنيايێ دا دێ گه‌هتێ؛ ژ به‌ر كوفرا وان ب خودايێ وان، وكا مه‌ چ ل ڤان كر وه‌سا دێ ل وان دره‌وپێكه‌ران ژى كه‌ين يێن ژ نك خۆ تشتان ل دينێ خودێ زێده‌ دكه‌ن.

153

وَالَّذِيْنَ عَمِلُوا السَّيِّاٰتِ ثُمَّ تَابُوْا مِنْۣ بَعْدِهَا وَاٰمَنُوْ٘ا اِنَّ رَبَّكَ مِنْۣ بَعْدِهَا لَغَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن خرابى كرين ژ كوفرێ وگونه‌هان، پاشى پشتى هنگى ل باوه‌رییێ وكارێ چاك زڤڕين، هندى خودايێ ته‌يه‌ پشتى تۆبا دورست گونه‌هـ ژێبرێ كريارێن وانه‌ شه‌رما وان نابه‌ت، يێ پڕدلۆڤانكاره‌ ب وان.

154

وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُّوْسَي الْغَضَبُ اَخَذَ الْاَلْوَاحَ وَفِيْ نُسْخَتِهَا هُدًي وَّرَحْمَةٌ لِّلَّذِيْنَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ كه‌ربا مووساى داهاتى، ده‌پ ژ عه‌ردى هلگرتن پشتى كو هاڤێتين، وئاشكه‌راكرنا حه‌قییێ ودلۆڤانى بۆ وان يێن ژ خودێ وعه‌زابا وى دترسن د وان ده‌پێن ته‌وراتێ دا هه‌بوويه‌.

155

وَاخْتَارَ مُوْسٰي قَوْمَهٗ سَبْعِيْنَ رَجُلًا لِّمِيْقَاتِنَا فَلَمَّا٘ اَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ اَهْلَكْتَهُمْ مِّنْ قَبْلُ وَاِيَّايَ اَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَآءُ مِنَّا اِنْ هِيَ اِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَآءُ وَتَهْدِيْ مَنْ تَشَآءُ اَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَاَنْتَ خَيْرُ الْغٰفِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومووساى حه‌فتێ زه‌لام ژ باشێن ملله‌تێ خۆ هلبژارتن، و د گه‌ل وان ده‌ركه‌فته‌ طوورێ (سينائێ) بۆ وى ده‌م وژڤانى يێ خودێ دايه‌ وى كو ئه‌و تێدا بچته‌ ديدارا وى بۆ تۆبه‌كرنێ ژ وى كارێ بێ فامێن ئسرائيلییان كرى ده‌مێ گۆلك په‌رێسى، ڤێجا گاڤا ئه‌و هاتينه‌ وى جهى وان زه‌لامێن ئسرائيلییان گۆت: ئه‌ى مووسا ئه‌م باوه‌رییێ ب ته‌ نائينين حه‌تا ئه‌م خودێ ب چاڤ نه‌بينين، تو د گه‌ل وى ئاخفتى، ڤێجا وى نيشا مه‌ بده‌، ئينا ڤه‌له‌رزينا دژوار ئه‌و هه‌مى گرتن ومرن، ئينا مووسا ڕابووڤه‌ ودوعا ژ خودێ كرن وگۆت: خودايێ من ئه‌ز دێ چ بێژمه‌ ئسرائيلییان ئه‌گه‌ر ئه‌ز زڤڕيمه‌ نك وان، وته‌ باشێن وان هه‌مى مراندن؟ ئه‌گه‌ر ته‌ ڤيابا به‌رى نوكه‌ تو دا وان هه‌مییان ومن ژى د گه‌ل دا مرينى، وئه‌ڤه‌ ل سه‌ر من يا ب ساناهيتر بوو، ئه‌رێ تو دێ مه‌ تێ به‌ى ژ به‌ر وى كارێ بێ فامێن مه‌ كرى؟ ئه‌ڤ كارێ ملله‌تێ من كرى ده‌مێ گۆلك په‌رێسى هه‌ما جه‌رباندنه‌ك بۆ ته‌ ئه‌و پێ جه‌رباندين، يێ ته‌ بڤێت ژ به‌نییێن خۆ تو وى پێ به‌رزه‌ دكه‌ى، ويێ ته‌ بڤێت تو وى پێ دئينيه‌ ســـــه‌ر ڕێ، تو سه‌ركار وپشته‌ڤانێ مه‌يى، ڤێجا تو گونه‌هێن مه‌ ژێ ببه‌، ودلۆڤانییێ ب مه‌ ببه‌، و توچێتـرينێ وانى يێن لێبۆرينێ دكه‌ن، وگونه‌هان ڤه‌دشێرن.

156

وَاكْتُبْ لَنَا فِيْ هٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَّفِي الْاٰخِرَةِ اِنَّا هُدْنَا٘ اِلَيْكَ قَالَ عَذَابِيْ٘ اُصِيْبُ بِهٖ مَنْ اَشَآءُ وَرَحْمَتِيْ وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَاَكْتُبُهَا لِلَّذِيْنَ يَتَّقُوْنَ وَيُؤْتُوْنَ الزَّكٰوةَ وَالَّذِيْنَ هُمْ بِاٰيٰتِنَا يُؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو مه‌ بكه‌ ژ وان يێن ته‌ كريارێن چاك د دنيايێ وئاخره‌تێ دا بۆ نڤيسين، هندى ئه‌مين ئه‌م ب په‌شێمانى وتۆبه‌كرن ڤه‌ ل ته‌ زڤڕين، خودێ گۆته‌ مووساى: عه‌زابا خۆ ئه‌ز دێ ده‌مه‌ به‌ر وى يێ من بڤێت ژ چێكرییێن خۆ، وه‌كى من دايه‌ به‌ر ئه‌وێن هه‌ ژ ملله‌تێ ته‌، ودلۆڤانییا من چێكرى هه‌مى ڤه‌گرتينه‌، ڤێجا ئه‌ز دێ وێ بۆ وان نڤيسم يێن ژ خودێ وعه‌زابا وى دترسن، وفه‌رمانێن وى ب جهـ دئينن وخۆ ژ بێ ئه‌مرییا وى دده‌نه‌ پاش، وئه‌وێن باوه‌رییێ ب ته‌وحيدێ وده‌ليلێن وێ دئينن.

157

اَلَّذِيْنَ يَتَّبِعُوْنَ الرَّسُوْلَ النَّبِيَّ الْاُمِّيَّ الَّذِيْ يَجِدُوْنَهٗ مَكْتُوْبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرٰىةِ وَالْاِنْجِيْلِ يَاْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوْفِ وَيَنْهٰىهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبٰتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبٰٓئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ اِصْرَهُمْ وَالْاَغْلٰلَ الَّتِيْ كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا بِهٖ وَعَزَّرُوْهُ وَنَصَرُوْهُ وَاتَّبَعُوا النُّوْرَ الَّذِيْ٘ اُنْزِلَ مَعَهٗ٘ اُولٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤێ دلۆڤانییێ ئه‌ز دێ بۆ وان نڤيسم يێن ژ خودێ دترسن وخۆ ژ بێ ئه‌مرییا وى دده‌نه‌ پاش، ودويكه‌فتنا وى پێغه‌مبه‌رێ نه‌خوانده‌ڤا دكه‌ن، كو موحه‌ممه‌ده‌ -سلاڤ لێ بن-، يێ به‌حس وسالۆخه‌تێ وى ل نك خۆ د ته‌وراتێ وئنجيلێ دا نڤيسى دبينن، ئه‌و فه‌رمانێ ب ته‌وحيدێ وهه‌ر باشییه‌كا هه‌بت ل وان دكه‌ت، وبه‌رێ وان ژ شركێ ونه‌گوهدارییێ وهه‌ر تشته‌كێ خراب دده‌ته‌ پاش، وتشتێن پاقژ ژ خوارن وڤه‌خوارن وماره‌كرنێ بۆ وان حه‌لال دكه‌ت، وتشتێن پيس وه‌كى گۆشتێ به‌ڕازى ووان خوارن وڤه‌خوارنێن خودێ ل سه‌ر وان حه‌رامكرين بۆ وان حه‌رام دكه‌ت، ووى بارێ گران يێ كو ل وان هاتییه‌ كرن وه‌كى بڕينا جهێ پيس ژ جلكى وچه‌رمى، وسوژاندنا ده‌سكه‌فتییان، وتۆلڤه‌كرنا ژ وى يێ كوشتن كرى ژ قه‌ستا يان بێ ده‌ستى، ژ سه‌ر وان ڕادكه‌ت، ڤێجا ئه‌وێن باوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رێ نه‌خوانده‌ڤا مـوحــه‌مــمــه‌دى -سلاڤ لێ بن- ئيناى، وبهايێ وى مه‌زن كرى وپشته‌ڤانییا وى كرى، ودويكه‌فتنا وێ قورئانێ كرى يا بۆ وى هاتییه‌ خوارێ، وكار ب سوننه‌تا وى كرى، ئه‌و ئه‌ون يێن ئه‌و سۆز ب ده‌ست خۆ ڤه‌ ئيناى يا خودێ دايه‌ به‌نییێن خۆ يێن خودان باوه‌ر.

158

قُلْ يٰ٘اَيُّهَا النَّاسُ اِنِّيْ رَسُوْلُ اللّٰهِ اِلَيْكُمْ جَمِيْعَا اِۨلَّذِيْ لَهٗ مُلْكُ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ لَا٘ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ يُحْيٖ وَيُمِيْتُ فَاٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهِ النَّبِيِّ الْاُمِّيِّ الَّذِيْ يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمٰتِهٖ وَاتَّبِعُوْهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ هه‌مى مرۆڤان: هندى ئه‌زم ئه‌ز پێغه‌مبه‌رێ خودێ مه‌ بۆ هه‌وه‌ هه‌مییان نه‌كو بۆ هنده‌كان ب تنێ، ئه‌و خودايێ ملكێ عه‌سمانان وعه‌ردى وهه‌ر تشته‌كێ د ناڤ دا يێ وى، نابت خوداينى وپه‌رستن بۆ يه‌كێ دى بت ژبلى وى، يێ خودان شيانه‌ كو چێكرییان بده‌ت وببه‌ت وجاره‌كا دى زێندى بكه‌ت، ڤێجا هوين باوه‌رییێ ب خودێ وته‌وحيدا وى بينن وباوه‌رییێ ب پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- بينن پێغه‌مبه‌رێ نه‌خوانده‌ڤا ئه‌وێ باوه‌رییێ ب خودێ دئينت و ب وێ يا بۆ وى ژ نك خودايێ وى هاتى و ب وێ يا بۆ پێغه‌مبه‌رێن به‌رى وى هاتى، وهوين دويكه‌فتنا ڤى پێغه‌مبه‌رى بكه‌ن، وكارى ب وێ بكه‌ن يا ئه‌و فه‌رمانێ پێ ل هه‌وه‌ دكه‌ت؛ دا به‌لكى به‌رێ هه‌وه‌ بۆ ڕێكا ڕاست بێته‌ دان.

159

وَمِنْ قَوْمِ مُوْسٰ٘ي اُمَّةٌ يَّهْدُوْنَ بِالْحَقِّ وَبِهٖ يَعْدِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ ملله‌تێ مووساى ژ ئسرائيلییان كۆمه‌ك هه‌يه‌ خۆ ل سه‌ر حه‌قییێ دگرن، وبه‌رێ مرۆڤان دده‌نێ، ودادییێ پێ د ناڤبه‌را مرۆڤان دا دكه‌ن.

160

وَقَطَّعْنٰهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ اَسْبَاطًا اُمَمًا وَاَوْحَيْنَا٘ اِلٰي مُوْسٰ٘ي اِذِ اسْتَسْقٰىهُ قَوْمُهٗ٘ اَنِ اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْۣبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَاَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰي كُلُوْا مِنْ طَيِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰكُمْ وَمَا ظَلَمُوْنَا وَلٰكِنْ كَانُوْ٘ا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ ملله‌تێ مووساى ژ ئسرائيلیان كرنه‌ دووازده‌ ئويجاخ هندى هژمارا بابكێن وان -ژ كوڕێن يه‌عقووبى- هه‌ر ئويجاخه‌ك ب مه‌زنێ خۆ دهاته‌ ناسين. ووه‌ختێ ملله‌تێ مووساى ل ده‌مێ به‌رزه‌بوونێ تێهنى بووين وداخوازا ئاڤێ ژێ كرى مه‌ وه‌حى بۆ وى هنارت كو: گۆپالێ خۆ ل به‌رى بده‌، ئينا دووازده‌ كانییێن ئاڤێ ژێ زان، وهه‌ر ئويجاخه‌كێ ژ دووازده‌ ئويجاخان كانییا خۆ ناسى، له‌و ب سه‌ر كانییا ئويجاخا دى ڤه‌ نه‌دچوو، ومه‌ عه‌ور ئينانه‌ هنداڤى وان دا سيبه‌رێ ل وان بكه‌ن، ومه‌ گه‌زۆ وگۆشتێ ته‌يران بۆ وان ئينا خوارێ، ومه‌ گۆته‌ وان: ژ تشتێ پاقژێ مه‌ دايه‌ هه‌وه‌ هوين بخۆن، به‌لێ وان ب ڤێ چه‌ندێ نه‌خۆش بوو وژێ بێهن ته‌نگ بوون ودلێ وان ژ ڤێ خوارنێ ڕه‌ش بوو، وگۆتن: ئه‌م نه‌شێين خوارنه‌كێ ب تنێ هه‌ر بخۆين، ووان داخوازا گوهۆڕينا خوارنا باش ب يا نه‌باش كر. ووان ده‌مێ شوكرا خودێ نه‌كرى و ب وى كارى ڕانه‌بووين يێ خودێ ل سه‌ر وان فه‌ركرى وان زۆردارى ل مه‌ نه‌كر، به‌لكى وان زۆردارى ل خۆ ب خۆ كر؛ چونكى وان باشى ژ ده‌ستێ خۆ كر، ووان خۆ به‌رئاتاف كر.

161

وَاِذْ قِيْلَ لَهُمُ اسْكُنُوْا هٰذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوْا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُوْلُوْا حِطَّةٌ وَّادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطِيْٓــٰٔتِكُمْ سَنَزِيْدُ الْمُحْسِنِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- به‌حسێ نه‌گوهدارییا ئسرائيلییان بۆ خودايێ وان وپێغه‌مبه‌رێ وان مووساى -سلاڤ لێ بن- بكه‌، وده‌مێ وان ئه‌و گۆتن گوهاڕتى يا فه‌رمان ب گۆتنا وێ ل وان هاتییه‌ كرن ده‌مێ خودێ گۆتییه‌ وان: هوين ل (به‌يتولمه‌قدسێ) ئاكنجى ببن، و ل چى جهێ هه‌وه‌ بڤێت وچى گاڤا هه‌وه‌ بڤێت ژ فێقى وده‌رامه‌تێ وى بخۆن، وبێژن: گونه‌هێن مه‌ ژ سه‌ر مه‌ ڕاكه‌، وهوين ب خۆ چه‌ماندن ڤه‌ د ده‌رگه‌هى ڕا هه‌ڕن، ئه‌م دێ گونه‌هێن هه‌وه‌ بۆ هه‌وه‌ ژێ به‌ين، وئه‌م هه‌وه‌ پێ ناگرين، وئه‌م خێرا دنيايێ وئاخره‌تێ ل قه‌نجيكاران دێ زێده‌كه‌ين.

162

فَبَدَّلَ الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِيْ قِيْلَ لَهُمْ فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِّنَ السَّمَآءِ بِمَا كَانُوْا يَظْلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا ئه‌وێن كافربووين ژ وان ئه‌و گۆتن گوهاڕت يا خودێ فه‌رمان پێ ل وان كرى، ووان د ده‌رگه‌هى ڕا خۆ ل سه‌ر پاشییێن خۆ خشاند، وگۆتن: دندكه‌ك د مويه‌كى دا، ئينا مه‌ عه‌زابه‌ك ژ عه‌سمانى ب سه‌ر وان دا هنارت، و ژ به‌ر زۆردارى ونه‌گوهدارییا وان مه‌ ئه‌و پێ تێبرن.

163

وَسْــَٔلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِيْ كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ اِذْ يَعْدُوْنَ فِي السَّبْتِ اِذْ تَاْتِيْهِمْ حِيْتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَّيَوْمَ لَا يَسْبِتُوْنَ لَا تَاْتِيْهِمْ كَذٰلِكَ نَبْلُوْهُمْ بِمَا كَانُوْا يَفْسُقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پسيارێ ل دۆر مه‌سه‌لا خه‌لكێ وى گوندێ ل نێزيكى (ده‌ريايا سۆر) ژ ڤان جوهییان بكه‌، ده‌مێ خه‌لكێ وى گوندى ل ڕۆژا شه‌نبییێ زێده‌گاڤى ل سه‌ر وان تشتان يێن خودێ حه‌رامكرين دكرن، ووى فه‌رمان ل وان كربوو كو ئه‌و بهايێ ڕۆژا شه‌نبیێ مه‌زن بكه‌ن وماسییان تێدا نه‌گرن، ڤێجا خودێ ئه‌و جه‌رباندن؛ ب هندێ كو ل ڕۆژا شه‌نبیێ نه‌هنگێن وان مشه‌ دهاتن و ب سه‌ر ئاڤێ دكه‌تن، وده‌مێ ڕۆژا شه‌نبى دچوو نه‌هنگ دچوونه‌ د ده‌ريايێ دا، ووان چو نه‌هنگ نه‌دديتن، ڤێجا وان ژ فێلبازى ل ڕۆژا شه‌نبیێ تۆڕ ل به‌ر ڤه‌ددان ودئێخستنێ، وپشتى هنگى دگرتن. وكانێ چاوا ب ڤى ڕه‌نگێ جه‌رباندنێ يێ مه‌ گۆتى، كو ماسى ل ڕۆژا نێچير تێدا ل سه‌ر هاتییه‌ حه‌رامكرن مه‌ ب سه‌ر ئاڤێ دئێخستن، و ل ڕۆژێن دى ل به‌ر وان ڤه‌دشارتن، وه‌سا ژ به‌ر زێده‌گاڤییا وان وده‌ركه‌فتنا وان ژ بن ئه‌مرێ خودێ ئه‌م وان دجه‌ڕبينن.

164

وَاِذْ قَالَتْ اُمَّةٌ مِّنْهُمْ لِمَ تَعِظُوْنَ قَوْمَا اِۨللّٰهُ مُهْلِكُهُمْ اَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيْدًا قَالُوْا مَعْذِرَةً اِلٰي رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ كۆمه‌كێ ژ وان گۆتییه‌ وێ كۆما دى ئه‌وا شيره‌ت ل وان دكر يێن ل ڕۆژا شه‌نبیێ ته‌عدايى كرى: هوين بۆچى شيره‌تێ ل وى ملله‌تى دكه‌ن يێ كو خودێ ژ به‌ر نه‌گوهدارییا وان دێ وان تێ به‌ت، يان ل ئاخره‌تێ ب عه‌زابه‌كا دژوار دێ وان عه‌زاب ده‌ت؟ وان گۆت: ئه‌م شيره‌تێ ل وان دكه‌ين ووان پاشڤه‌لێدده‌ين دا وان چو هێجه‌ت نه‌مينن، ودا ئه‌م ب وى كارى ڕابين يێ خودێ ل سه‌ر مه‌ فه‌ر كرى كو فه‌رمانا ب باشییێ يه‌ وپاشڤه‌لێدانا ژ خرابییێ‌يه‌، و ژ به‌ر هندێ دا به‌لكى ئه‌و ته‌قوا خودێ بكه‌ن، وژێ بترسن، و ژ گونه‌هـ وته‌عدايییێن خۆ تۆبه‌ بكه‌ن.

165

فَلَمَّا نَسُوْا مَا ذُكِّرُوْا بِهٖ٘ اَنْجَيْنَا الَّذِيْنَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوْٓءِ وَاَخَذْنَا الَّذِيْنَ ظَلَمُوْا بِعَذَابٍۣ بَـِٕيْسٍۣ بِمَا كَانُوْا يَفْسُقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ده‌مێ وێ ده‌سته‌كێ يا كو ل شه‌نبییێ ته‌عدايى كرى ئه‌و تشت ژ بيركرى يێ ده‌سته‌كا دى بيرا وان پێ ئينايه‌ڤه‌، وبه‌رده‌وامى ل سه‌ر ته‌عدايییا خۆ كرى، وگوهدارییا ده‌سته‌كا شيره‌تكار نه‌كرى، خودێ ئه‌وێن پاشڤه‌ لێدانا ژ خرابییێ دكر ڕزگاركرن، وئه‌وێن ل ڕۆژا شه‌نبییێ زۆردارى كرى عه‌زابه‌كا دژوار ب سه‌ر دا هات؛ ژ به‌ر نه‌گوهدارییا وان بۆ ئه‌مرێ خودێ وزێده‌گاڤییا وان كرى.

166

فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَّا نُهُوْا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُوْنُوْا قِرَدَةً خٰسِـِٕيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ده‌مێ وێ ده‌سته‌كێ خۆ نه‌گودار كرى، وپێ ل وێ فه‌رمانا خودێ داناى، خودێ گۆته‌ وان: ببنه‌ مه‌يموينكێن دويركرى وبێ خێر، ڤێجا ئه‌و وه‌ لێ هـاتـن.

167

وَاِذْ تَاَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ اِلٰي يَوْمِ الْقِيٰمَةِ مَنْ يَّسُوْمُهُمْ سُوْٓءَ الْعَذَابِ اِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيْعُ الْعِقَابِ وَاِنَّهٗ لَغَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وتـو به‌حسێ هندێ بكه‌ ده‌مێ كو خودايێ ته‌ ئاشكه‌را دايه‌ زانينێ كو ئه‌و حه‌تا ڕۆژا ڕابوونێ دێ وان ل سه‌ر سه‌رێ جوهییان ڕاكه‌ته‌ڤه‌ يێن خرابترين عه‌زابێ وشه‌رمزارییێ بده‌ته‌ به‌ر وان. هندى خودايێ ته‌يه‌ ب له‌ز وى جزا دده‌ت يێ خۆ هێژاى وى جزايى بكه‌ت، وهندى ئه‌وه‌ گونه‌هـ ژێبر وپڕدلۆڤانكاره‌.

168

وَقَطَّعْنٰهُمْ فِي الْاَرْضِ اُمَمًا مِنْهُمُ الصّٰلِحُوْنَ وَمِنْهُمْ دُوْنَ ذٰلِكَ وَبَلَوْنٰهُمْ بِالْحَسَنٰتِ وَالسَّيِّاٰتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ ئسرائيلى ل عه‌ردى بژاله‌كرن، ژ وان هه‌نه‌ يێن ب مافێن خودێ ويێن به‌نییان ڕادبن، و ژ وان هه‌نه‌ يێن ته‌خسيریێ دكه‌ن وزۆردارییێ ل خۆ دكه‌ن، ومه‌ ئه‌و ب خۆشییێ وبه‌رفره‌هكرنا ڕزقى جه‌رباندن، و ب نه‌خۆشى وته‌نگاڤییان ژى مه‌ ئه‌و جه‌رباندن؛ دا به‌لكى ئه‌و ل خۆ بزڤڕن.

169

فَخَلَفَ مِنْۣ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَّرِثُوا الْكِتٰبَ يَاْخُذُوْنَ عَرَضَ هٰذَا الْاَدْنٰي وَيَقُوْلُوْنَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَاِنْ يَّاْتِهِمْ عَرَضٌ مِّثْلُهٗ يَاْخُذُوْهُ اَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِّيْثَاقُ الْكِتٰبِ اَنْ لَّا يَقُوْلُوْا عَلَي اللّٰهِ اِلَّا الْحَقَّ وَدَرَسُوْا مَا فِيْهِ وَالدَّارُ الْاٰخِرَةُ خَيْرٌ لِّلَّذِيْنَ يَتَّقُوْنَ اَفَلَا تَعْقِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئينا پشتى ڤان هنده‌ك پێگوهۆڕێن خراب هاتن وبوونه‌ ميراتگرێن كيتابێ، ووان كيتاب خواند وتێ گه‌هشتن، و ل دويڤ حوكمێ وێ نه‌چوون، هه‌ر تشته‌كێ ژ په‌رتالێ دنيايێ -ئه‌گه‌ر خۆ يێ بێ خێر ژى بت- بكه‌فته‌ به‌ر سنگێ وان ئه‌و وه‌ردگرن؛ هندى هند ئه‌و دچاڤ برسينه‌ قه‌ت تێر نابن، و د گه‌ل هندێ دبێژن: هندى خودێ‌یه ‌گونه‌هێن مه‌ دێ بۆ مه‌ ژێ به‌ت، هيڤییێن ژ قه‌ستا ژ خودێ دكه‌ن، وئه‌گه‌ر په‌رتاله‌كێ بێ خێر ژ ماله‌كێ حه‌رام بگه‌هته‌ وان ئه‌و وه‌ردگرن وبۆ خۆ حه‌لال دكه‌ن، وخۆ ل سه‌ر وه‌رگرتنا حه‌رامى مجد دكه‌ن، ئه‌رێ ما په‌يمان ژ وان نه‌هاتبوو وه‌رگرتن كو ته‌وراتێ ب جهـ بينن وكارى ب وى تشتى بكه‌ن يێ تێدا هاتى، وكو ئه‌و ژ حه‌قییێ پێڤه‌تر چو تشتى ل سه‌ر ناڤێ خودێ نه‌بێژن، ووان ئه‌و تشتێ د كيتابێ دا هاتى زانى به‌لێ ل به‌ر خۆ به‌رزه‌كر، وكار پێ نه‌كر، وپێگيرى ب وێ په‌يمانا خودێ نه‌كر؟ وئه‌وێن ته‌قوا خودێ دكه‌ن، وپێگيرییێ ب فه‌رمانێن وى دكه‌ن ئاخره‌ت بۆ وان چێتره‌، ئه‌رێ ما ئه‌وێن په‌رتالێن بێ خێر وه‌ردگرن نزانن كو ئه‌و تشتێ ل نك خودێ هه‌ى بۆ ته‌قواداران چێتر‌؟

170

وَالَّذِيْنَ يُمَسِّكُوْنَ بِالْكِتٰبِ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ اِنَّا لَا نُضِيْعُ اَجْرَ الْمُصْلِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن كيتابێ دگرن، وكارى ب وى تشتى دكــه‌ن يێ تێدا هاتى، ونڤێژێ ب دورستى دكه‌ن وپێ ڕادبن، و ژ ده‌مێ وێ ده‌رنائێخن، هندى خودێ‌یه‌ خێرا وان سه‌را ڤان كريارێن وان يێن چاك دێ ده‌تێ، وبه‌رزه‌ ناكه‌ت.

171

وَاِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَاَنَّهٗ ظُلَّةٌ وَّظَنُّوْ٘ا اَنَّهٗ وَاقِعٌۣ بِهِمْ خُذُوْا مَا٘ اٰتَيْنٰكُمْ بِقُوَّةٍ وَّاذْكُرُوْا مَا فِيْهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ مه‌ چيا ڕاكرییه‌ هنداڤى ئسرائيلییان دێ بێژى عه‌وره‌ سيبه‌رێ ل وان دكه‌ت، ووان زانى كو ئه‌و دێ ب سه‌ر وان دا ئێت ئه‌گه‌ر ئه‌و ئه‌حكامێن ته‌وراتێ قه‌بويل نه‌كه‌ن، ومه‌ گۆته‌ وان: ئه‌وا مه‌ دايه‌ هه‌وه‌ هوين ب هێز بگرن، وهوين وان سۆز وپه‌يمانان ل بيرا خۆ بينن يێن مه‌ د كيتابا خۆ دا ژ هه‌وه‌ وه‌رگرتين كو هوين كارى پێ بكه‌ن؛ دا به‌لكى هوين ته‌قوایا خودايێ خۆ بكه‌ن.

172

وَاِذْ اَخَذَ رَبُّكَ مِنْۣ بَنِيْ٘ اٰدَمَ مِنْ ظُهُوْرِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَاَشْهَدَهُمْ عَلٰ٘ي اَنْفُسِهِمْ اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوْا بَلٰي شَهِدْنَا اَنْ تَقُوْلُوْا يَوْمَ الْقِيٰمَةِ اِنَّا كُنَّا عَنْ هٰذَا غٰفِلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ده‌مێ خودايێ ته‌ دوونده‌ها ئاده‌مى ژ پشتێن بابێن وان ئيناينه‌ده‌ر، ووى ئه‌و ل سه‌ر گۆتنا ب ته‌وحيدا خۆ كرينه‌ شاهد و د خوڕستییا وان دا بنه‌جهكرى كو ئه‌و خودايێ وانه‌ وئافرانده‌رێ وانه‌، ئينا وان شاهده‌يى ب وێ چه‌ندێ دا؛ ئه‌ڤه‌ ژ ترسا هندێ دا كو ئه‌و ل ڕۆژا ڕابوونێ حاشاتییا ڤێ چه‌ندێ بكه‌ن، وباوه‌رییێ ب تشته‌كى ژ ڤێ چه‌ندێ نه‌ئينن، و ژ دره‌و بێژن: خودێ چو زانين وهێجه‌ت ب ڤێ چه‌ندێ نه‌دايه‌ مه‌، به‌لكى ئه‌م ژ ڤێ چه‌ندێ دبێ ئاگه‌هين.

173

اَوْ تَقُوْلُوْ٘ا اِنَّمَا٘ اَشْرَكَ اٰبَآؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِّنْۣ بَعْدِهِمْ اَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

يان دا هوين بێژن: هه‌ما بابێن مه‌ به‌رى مه‌ بوتپه‌رێسى كربوو وسۆز شكاندبوو، وئه‌م پشتى وان د بچويك بووين ڤێجا مه‌ چاڤ ل وان كر، ئه‌رێ ڤێجا ما تو دێ مه‌ ب كريارا وان عه‌زاب ده‌ى يێن كارێ خۆ ب هندێ پويچكرى كو شريك د په‌رستنێ دا بۆ خودێ داناين؟

174

وَكَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيٰتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وكانێ چاوا مه‌ ئايه‌ت ئاشكه‌راكرن، ومه‌ تێدا دياركر كانێ مه‌ چ ب سه‌رێ ملله‌تێن به‌رێ ئينايه‌، وه‌سا ئه‌م ئايه‌تان بۆ ملله‌تێ ته‌ ژى به‌رفره‌هـ وئاشكه‌را دكه‌ين؛ ب وێ هيڤییێ كو ئه‌و ژ شركا خۆ لێڤه‌ببن، و ل خودايێ خۆ بزڤڕن.

175

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَاَ الَّذِيْ٘ اٰتَيْنٰهُ اٰيٰتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَاَتْبَعَهُ الشَّيْطٰنُ فَكَانَ مِنَ الْغٰوِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو بۆ ئوممه‌تا خۆ به‌حسێ وى زه‌لامێ ئسرائيلى بكه‌ يێ مه‌ ئايه‌ت وده‌ليلێن خۆ داينێ، ڤێجا وى خۆ فێرى وان كر، پاشى كوفر پێ كر، وئه‌و هاڤێتنه‌ پشت خۆ، ئينا شه‌يتانى ئه‌و ژێرده‌ستى خۆ كر، ڤێجا ئه‌و بوو ژ وان به‌رزه‌بوويێن تێچووى.

176

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنٰهُ بِهَا وَلٰكِنَّهٗ٘ اَخْلَدَ اِلَي الْاَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوٰىهُ فَمَثَلُهٗ كَمَثَلِ الْكَلْبِ اِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ اَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذٰلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر مه‌ ڤيابا كو بهايێ وى بلندكه‌ين ژ به‌ر وان ئايه‌تێن مه‌ داينێ ئه‌م دا وه‌ كه‌ين، به‌لێ وى ده‌ست دا دنيايێ ودويكه‌فتنا دلچوونێن خۆ كر. ڤێجا مه‌ته‌لا ڤى زه‌لامى وه‌كى مه‌ته‌لا صه‌يه‌، ئه‌گه‌ر تو ڕاهێلییێ يان بهێلى هه‌ر دێ حلكه‌حلكێ كه‌ت، ڤێجا ئه‌وێ خۆ ژ ئايه‌تێن خودێ ڤه‌كرى ژى يێ وه‌سايه‌ دێ هه‌ر ل سه‌ر كوفرا خۆ مينت چ تو خۆ پێڤه‌ بوه‌ستينى يان ژى بهێلى، ئه‌ڤ سالۆخه‌ته‌ سالۆخه‌تێ وى ملله‌تییه‌ يێ به‌رى هاتنا ته‌ بو وان يێ ڕێ به‌رزه‌، ڤێجا تو سه‌رهاتى وچيرۆكێن ملله‌تێن به‌رێ ڤه‌گێڕه‌، چونكى د ڤه‌گێڕانا وان دا موعجزه‌يه‌كا مه‌زن هه‌يه‌؛ دا به‌لكى ملله‌تێ ته‌ هزرا خۆ د وێ چه‌ندێ دا بكه‌ن.

177

سَآءَ مَثَلَا اِۨلْقَوْمُ الَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا وَاَنْفُسَهُمْ كَانُوْا يَظْلِمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

پيسه‌ مه‌ته‌له‌ مه‌ته‌لا وى ملله‌تى يێ دره‌و ب ئايه‌ت وده‌ليلێن خودێ كرى، ووان زۆردارى ل خۆ دكر؛ ژ به‌ر دره‌وپێكرنا وان ب ڤان هێجه‌ت وده‌ليلان.

178

مَنْ يَّهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِيْ وَمَنْ يُّضْلِلْ فَاُولٰٓئِكَ هُمُ الْخٰسِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هه‌چییێ خودێ به‌رێ وى بده‌ته‌ باوه‌رى وگوهدارییا خۆ ئه‌و ئه‌وه‌ يێ سه‌رڕاست، وهه‌چییێ ئه‌و شه‌رمزار بكه‌ت وته‌وفيقا وى نه‌ده‌ت ئه‌و ئه‌وه‌ يێ تێچووى وزيانكار، مه‌عنا هيدايه‌ت ودسه‌ردابرن ژ خودێ ب تنێ‌یه‌.

179

وَلَقَدْ ذَرَاْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيْرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ لَهُمْ قُلُوْبٌ لَّا يَفْقَهُوْنَ بِهَا وَلَهُمْ اَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُوْنَ بِهَا وَلَهُمْ اٰذَانٌ لَّا يَسْمَعُوْنَ بِهَا اُولٰٓئِكَ كَالْاَنْعَامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ اُولٰٓئِكَ هُمُ الْغٰفِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاستى مه‌ گه‌له‌ك ژ ئه‌جنه‌ ومرۆڤان بۆ وى ئاگرى چێكرينه‌، وان هنده‌ك دل هه‌نه‌ پێ تێ ناگه‌هن، وهنده‌ك چاڤ هه‌نه‌ ئايه‌ت وده‌ليلێن خودێ پێ نابينن، وهنده‌ك گوهـ هه‌نه‌ گوهدارییا ئايه‌تێن كيتابا خودێ پێ ناكه‌ن، ئه‌وێن هه‌ وه‌كى وان حه‌يوانانه‌ يێن د چو ئاخفتنان نه‌گه‌هن، به‌لكى ئه‌و ژ وان حه‌يوانان به‌رزه‌ترن ژى، ئه‌و ئه‌ون يێن ژ باوه‌رییا ب خودێ وگوهدارییا وى د بێ ئاگه‌هـ.

180

وَلِلّٰهِ الْاَسْمَآءُ الْحُسْنٰي فَادْعُوْهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِيْنَ يُلْحِدُوْنَ فِيْ٘ اَسْمَآئِهٖ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوْا يَعْمَلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وخودێ باشناڤ هه‌نه‌، يێن هندێ دگه‌هينن كو ئه‌و خودانێ مه‌زنییێ‌يه‌، وهه‌مى ناڤێن وى دباشن، ڤێجا تشتێ هه‌وه‌ بڤێت هوين ب باشناڤێن وى داخوازێ ژێ بكه‌ن، وهوين وان بهێلن يێن گوهۆڕينێ دئێخنه‌ ناڤێن، ئه‌و‌ ب وى كارى دێ ئێنه‌ جزادان يێ وان د دنيايێ دا دكر.

181

وَمِمَّنْ خَلَقْنَا٘ اُمَّةٌ يَّهْدُوْنَ بِالْحَقِّ وَبِهٖ يَعْدِلُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

و ژ وان يێن مه‌ ئافراندين كۆمه‌كا باش هه‌يه‌ ب حه‌قییێ دئێنه‌ سه‌ر ڕێ وبه‌رێ مرۆڤان ژى دده‌نێ، وكارى پێ د ناڤبه‌را مرۆڤان دا دكه‌ن، وئه‌ڤه‌ ڕێبه‌رێن سه‌رڕاستن يێن خودێ ب باوه‌رییێ وكارێ چاك قه‌نجى د گه‌ل كرى.

182

وَالَّذِيْنَ كَذَّبُوْا بِاٰيٰتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن دره‌و ب ئايه‌تێن مه‌ كرى، ئه‌م دێ ده‌رگه‌هێن ڕزقى وڕێكێن ژيارێ ل به‌ر وان ڤه‌كه‌ين؛ ل دويڤ به‌ردان بۆ وان دا كو ئه‌و ب وێ بێنه‌ خاپاندن يا د ده‌ستێن وان دا ودا ئه‌و هزر بكه‌ن كو ئه‌و يێن ل سه‌ر ڕێكه‌كا دورست، پاشى ژ نشكه‌كێ ڤه‌ ئه‌م دێ وان ب ڕێكه‌كا ئه‌و پێ نه‌زانن عه‌زاب ده‌ين.

183

وَاُمْلِيْ لَهُمْ اِنَّ كَيْدِيْ مَتِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌ز دێ ل دويڤ وان به‌رده‌م حه‌تا ئه‌و هزر بكه‌ن كو ئێدى ئه‌و نائێنه‌ جزادان، ڤێجا ئه‌و زێده‌تر كافر ببن ودسه‌ردابچن. هندى ل دويڤ به‌ردانا منه‌ بۆ دسه‌ردابرنا وان يا موكمه‌، ئانه‌كۆ: يا ب هێز ودژواره‌.

184

اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوْا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِّنْ جِنَّةٍ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذِيْرٌ مُّبِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ وما وان هزرا خۆ نه‌كرییه‌ وعه‌قلێ خۆ نه‌دايه‌ كارى، ونه‌زانییه‌ كو چو ديناتى ل نك موحه‌ممه‌دى نينه‌؟ وهه‌ما ب تنێ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ يێ هاتى دا وان ب ئاشكه‌رایى ژ عـه‌زابا خودێ بترسينت ئه‌گه‌ر ئه‌و ل سه‌ر كوفرا خۆ بمينن وباوه‌رییێ نه‌ئينن.

185

اَوَلَمْ يَنْظُرُوْا فِيْ مَلَكُوْتِ السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ وَّاَنْ عَسٰ٘ي اَنْ يَّكُوْنَ قَدِ اقْتَرَبَ اَجَلُهُمْ فَبِاَيِّ حَدِيْثٍۣ بَعْدَهٗ يُؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ وما وان خۆ نه‌دايه‌ ملكێ خودێ يێ مه‌زن وده‌سهه‌لاتا وى يا بێ توخويب ل عه‌سمانان وعه‌ردى، وهه‌ر تشته‌كێ خودايێ مه‌زن د ناڤ هه‌ر دووان دا ئافراندى، دا هزرا خۆ د وێ چه‌ندێ دا بكه‌ن ومفايه‌كى بۆ خۆ ژێ وه‌ربگرن، ودا به‌رێ خۆ بده‌نه‌ ده‌مێ مرنا خۆ يا كو دبت يا نێزيك بت وگه‌له‌ك بۆ نه‌ما بت ڤێجا ئه‌و ل سه‌ر كوفرێ بێنه‌ مراندن، وبه‌رێ وان بۆ عه‌زابا خودێ يا دژوار بێته‌ دان؟ ئه‌رێ پشتى ترساندن وهشياركرنا ب قورئانێ ئه‌و دێ باوه‌رییێ ب چ ئينن؟

186

مَنْ يُّضْلِلِ اللّٰهُ فَلَا هَادِيَ لَهٗ وَيَذَرُهُمْ فِيْ طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هه‌چییێ خودێ وى ژ ڕێكا ڕاست به‌رزه‌كه‌ت چو ڕێنيشانده‌ر بۆ وى نابن، وئه‌و دێ وان د كوفرا وان دا حێبه‌تى ودودل هێلت.

187

يَسْــَٔلُوْنَكَ عَنِ السَّاعَةِ اَيَّانَ مُرْسٰىهَا قُلْ اِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّيْ لَا يُجَلِّيْهَا لِوَقْتِهَا٘ اِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ لَا تَاْتِيْكُمْ اِلَّا بَغْتَةً يَسْــَٔلُوْنَكَ كَاَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ اِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللّٰهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د كافرێن مه‌كه‌هێ پسيارا ده‌مێ قيامه‌تێ ژ ته‌ دكه‌ن كانێ ئه‌و كه‌نگییه‌؟ تو بێژه‌ وان: زانينا ده‌مێ ڕابوونێ ل نك خودێ ب تنێ‌یه‌، ژ وى پێڤه‌تر كه‌س ب ده‌مێ ئاشكه‌رابوونا وێ ناكه‌ڤت، زانينا وێ يا گران وبه‌رزه‌يه‌ ل به‌ر خه‌لكێ عه‌سمانان وعه‌ردى، ب خافله‌تى ڤه‌ نه‌بت ئه‌و نائێت، ئه‌و پسيارا وێ ژ ته‌ دكه‌ن هه‌ر وه‌كى تو ل سه‌ر زانينا ده‌مێ وێ يێ مجدى، تو بێژه‌ وان: هه‌ما زانينا وێ هه‌ر يا ل نك خودێ، به‌لێ پترییا مرۆڤان نزانن كو ژ خودێ پێڤه‌تر كـه‌س وێ چه‌ندێ نزانت.

188

قُلْ لَّا٘ اَمْلِكُ لِنَفْسِيْ نَفْعًا وَّلَا ضَرًّا اِلَّا مَا شَآءَ اللّٰهُ وَلَوْ كُنْتُ اَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوْٓءُ اِنْ اَنَا اِلَّا نَذِيْرٌ وَّبَشِيْرٌ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

تو بێژه‌: ژ وێ پێڤه‌تر يا خودێ حه‌ز كرى ئه‌ز نه‌شێم نه‌ چو مفاى بگه‌هينمه‌ خۆ ونه‌ چو زيانێ ژ خۆ پاشڤه‌ لێ بده‌م، وئه‌گه‌ر من تشتێ نه‌به‌رچاڤ زانيبا ئه‌ز دا وان ئه‌گه‌ران ب كارئينم يێن گه‌له‌ك مفا پێ گه‌هشتبا من، وئه‌ز دا خۆ ژ وان ڕێكان ده‌مه‌ پاش يێن خرابى ژێ دگه‌هشته‌ من به‌رى خرابى هاتبا، وهندى ئه‌زم هه‌ما ب تنێ ئه‌ز پێغه‌مبه‌رێ خودێمه‌ وى ئه‌زێ بۆ هه‌وه‌ هنارتيم؛ دا ئه‌ز هه‌وه‌ ژ عه‌زابا وى بترسينم، ومزگينییێ ب قه‌نجییێ بده‌مه‌ وى ملله‌تێ باوه‌رییێ دئينت.

189

هُوَ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ مِّنْ نَّفْسٍ وَّاحِدَةٍ وَّجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ اِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشّٰىهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيْفًا فَمَرَّتْ بِهٖ فَلَمَّا٘ اَثْقَلَتْ دَّعَوَا اللّٰهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ اٰتَيْتَنَا صَالِحًا لَّنَكُوْنَنَّ مِنَ الشّٰكِرِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى مرۆڤان خودێ‌یه ‌هوين ژ نه‌فسه‌كا ب تنێ -كو ئاده‌مه‌- ئافراندين، وجۆتێ وێ -كو حه‌ووايه‌- هه‌ر ژ وێ ئافراند؛ دا صه‌بر وهه‌دارا وى پێ بێت، ڤێجا ده‌مێ ئه‌و چوويه‌ نك -ومه‌به‌ست پێ نفشێ نێر ومێیانه‌ ژ دوونده‌ها ئاده‌مى- وێ ئاڤه‌كا سڤك هلگرت، وئه‌و پێ ڕابوو وڕوينشت وبارێ خۆ هلگرت، حه‌تا گاڤا ده‌مێ بوونێ نێزيك بووى وئه‌و پێ گران بووى ژن ومێران دوعا ژ خودايێ خۆ كر: ئه‌گه‌ر تو مرۆڤه‌كێ دورست وچاك بده‌يه‌ مه‌ سويند بت ئه‌م دێ ژ شوكردارا بين.

190

فَلَمَّا٘ اٰتٰىهُمَا صَالِحًا جَعَلَا لَهٗ شُرَكَآءَ فِيْمَا٘ اٰتٰىهُمَا فَتَعٰلَي اللّٰهُ عَمَّا يُشْرِكُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ده‌مێ خودێ زارۆيه‌كێ چاك دايه‌ ژن ومێران، وان هه‌ڤپشكه‌ك بۆ خودێ د دانا وى زارۆكى دا چێكر، ووان ئه‌و بۆ وى هه‌ڤپشكى كره‌ عه‌بد، ڤێجا يێ پاك وبلند بت خودێ ژ هه‌ر شركه‌كا هه‌بت.

191

اَيُشْرِكُوْنَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْــًٔا وَّهُمْ يُخْلَقُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ئه‌و چێكرییێن خودێ بۆ وى د په‌رستنێ دا دكه‌نه‌ هه‌ڤپشك، وئه‌و چێكرى نه‌شێن تشته‌كى بئافرينن، وئه‌و دئافراندينه‌؟

192

وَلَا يَسْتَطِيْعُوْنَ لَهُمْ نَصْرًا وَّلَا٘ اَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و نه‌شێن پشته‌ڤانییا وان بكه‌ن يێن په‌رستنێ بۆ دكه‌ن يان خرابییێ ژ خۆ ب خۆ بده‌نه‌ پاش، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌شێن تشته‌كى بئافرينن ، ونه‌شێن خرابییێ ژ خـۆ ووان بـده‌نـه‌ پاش، ئه‌رێ چاوا د گه‌ل خودێ ئه‌و ببنه‌ خوداوه‌ند؟

193

وَاِنْ تَدْعُوْهُمْ اِلَي الْهُدٰي لَا يَتَّبِعُوْكُمْ سَوَآءٌ عَلَيْكُمْ اَدَعَوْتُمُوْهُمْ اَمْ اَنْتُمْ صَامِتُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر هوين گازى ڤان صه‌نه‌مان بكه‌ن دا قه‌ستا هيدايه‌تێ بكه‌ن، ئه‌و دويكه‌فتنا هه‌وه‌ ناكه‌ن، وه‌كى يه‌كه‌ هوين گازى وان بكه‌ن يان ژى هوين خۆ بێ ده‌نگ بكه‌ن؛ چونكى وان گوهـ لێ نابت.

194

اِنَّ الَّذِيْنَ تَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ عِبَادٌ اَمْثَالُكُمْ فَادْعُوْهُمْ فَلْيَسْتَجِيْبُوْا لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ صٰدِقِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى بوتپه‌رێسان هندى ئه‌ون يێن هوين ژبلى خودێ دپه‌رێسن ئه‌و ژى وه‌كى هه‌وه‌ ملكێ خودێنه‌، ڤێجا ئه‌گه‌ر هوين ڕاست دبێژن كو ئه‌و هێژاى هندێنه‌ تشته‌ك ژ په‌رستنێ بۆ بێته‌كرن پا دێ گازى بكه‌نێ وبلا ئه‌و د به‌رسڤا هه‌وه‌ بێن.

195

اَلَهُمْ اَرْجُلٌ يَّمْشُوْنَ بِهَا٘ اَمْ لَهُمْ اَيْدٍ يَّبْطِشُوْنَ بِهَا٘ اَمْ لَهُمْ اَعْيُنٌ يُّبْصِرُوْنَ بِهَا٘ اَمْ لَهُمْ اٰذَانٌ يَّسْمَعُوْنَ بِهَا قُلِ ادْعُوْا شُرَكَآءَكُمْ ثُمَّ كِيْدُوْنِ فَلَا تُنْظِرُوْنِ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما وان هنده‌ك پێ هه‌نه‌ ئه‌و پێ ب ڕێڤه‌ بچن و د گه‌ل هه‌وه‌ بێن پێتڤییێن هه‌وه‌ بۆ هه‌وه‌ ب جهـ بينن؟ يان وان هنده‌ك ده‌ست هه‌نه‌ ئه‌و به‌ڕه‌ڤانییێ پێ ژ هه‌وه‌ بكه‌ن؟ يان وان چاڤ هه‌نه‌ ئه‌و وى تشتى پێ ببينن يێ هه‌وه‌ نه‌ديتى ونيشا هه‌وه‌ بده‌ن؟ يان وان گوهـ هه‌نه‌ پێ گوهـ لێ ببن ووى تشتى بۆ هه‌وه‌ بێژن يێ وان گوهـ لێ بووى؟ ڤێجا ماده‌م خوداوه‌ندێن هه‌وه‌ يێن هويــن په‌رستنێ بۆ دكه‌ن تشته‌ك ژ ڤان نينه‌، ئه‌رێ بۆچى هوين په‌رستنێ بۆ وان دكه‌ن ؟ تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بێژه‌ وان: هوين گازى وان خوداوه‌ندێن خۆ بكه‌ن يێن هه‌وه‌ بۆ خودێ د په‌رستنێ دا كرينه‌ هه‌ڤپشك، پاشى هوين پێكڤه‌ پيلانان دژى من بگێڕن دا نه‌خۆشییێ بگه‌هيننه‌ من، ومن پاشڤه‌ نه‌هێلن وخۆ گيرۆ نه‌كه‌ن، هندى ئه‌زم ئه‌ز چو پويته‌يى ب خوداوه‌ندێن هه‌وه‌ ناكه‌م؛ چونكى من يێ خۆ هێلايه‌ ب هيڤییا خودێ ب تنێ ڤه‌.

196

اِنَّ وَلِيِّۦَ اللّٰهُ الَّذِيْ نَزَّلَ الْكِتٰبَ وَهُوَ يَتَوَلَّي الصّٰلِحِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

خودانێ من خودێ‌یه‌، من دپارێزت و ب سه‌ردئێخت، وئه‌وه‌ يێ قورئان ب حه‌قییێ بۆ من ئينايه‌ خوارێ، وئه‌و سه‌ركارییا چاكان دكه‌ت.

197

وَالَّذِيْنَ تَدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِهٖ لَا يَسْتَطِيْعُوْنَ نَصْرَكُمْ وَلَا٘ اَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن هوين ژبلى خودێ گازى دكه‌نێ ژ خوداوه‌ندان نه‌شێن هه‌وه‌ ب سه‌ربێخن، وئه‌و نه‌شێن خۆ ب خۆ ژى ب سه‌ربێخن.

198

وَاِنْ تَدْعُوْهُمْ اِلَي الْهُدٰي لَا يَسْمَعُوْا وَتَرٰىهُمْ يَنْظُرُوْنَ اِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر هوين داخوازا سه‌رڕاستییێ ژ خوداوه‌ندێن خۆ بكه‌ن وان گوهـ ل گازییا هه‌وه‌ نابت، وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- خوداوه‌ندێن ڤان بوتپه‌رێسان ل به‌رانبه‌ر خۆ وه‌سا دبينى وه‌كى وى يێ ته‌ دبينت وئه‌و ب خۆ ته‌ نابينن؛ چونكى ئه‌و د بێ چاڤ وديتنن.

199

خُذِ الْعَفْوَ وَاْمُرْ بِالْعُرْفِ وَاَعْرِضْ عَنِ الْجٰهِلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د -تو وئوممه‌تا خۆ- ڕه‌وشت وكريارێن چاك ژ مرۆڤان قه‌بويل بكه‌، نه‌ كو تشتێ زێده‌ى شيانا وان، وتو فه‌رمانێ ب هه‌ر گۆتنه‌كا باش وكاره‌كێ جوانێ هه‌بت بكه‌، وتو پشت بده‌ هه‌ڤڕكییا د گه‌ل نه‌زان وكێم فامان.

200

وَاِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطٰنِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهٗ سَمِيْعٌ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر كه‌رب ڤه‌بوونه‌ك يان دودلییه‌ك ژ شه‌يتانى بۆ ته‌ چێبوو يان تو پێ حه‌ساى كو وى تو ژ كرنا خێرێ يێ سست كرى يان به‌رێ ته‌ يێ دايه‌ خرابییێ تو هاوارێن خۆ بگه‌هينه‌ خودێ وخۆ ب وى بپارێزه‌، هندى ئه‌وه‌ وى گوهـ ل هه‌مى گۆتنان هه‌يه‌، وئه‌و ب هه‌مى كرياران يێ پڕزانايه‌.

201

اِنَّ الَّذِيْنَ اتَّقَوْا اِذَا مَسَّهُمْ طٰٓئِفٌ مِّنَ الشَّيْطٰنِ تَذَكَّرُوْا فَاِذَا هُمْ مُّبْصِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن ته‌قوا خودێ كرى، ئه‌گه‌ر دودلییه‌ك ژ شه‌يتانى گه‌هشته‌ وان ئه‌و وێ چه‌ندێ ل بيرا خۆ دئينن يا خودێ ل سه‌ر وان فه‌ركرى ژ تۆبێ وگوهدارییا خۆ، ڤێجا هنگى ئه‌و ب چاڤ ڤه‌كرن ڤه‌ خۆ ژ بێ ئه‌مرییا خودێ دده‌نه‌ پاش، ووێ دكه‌ن يا خودێ فه‌رمان پێ كرى، وبێ ئه‌مرییا شه‌يتانى دكه‌ن.

202

وَاِخْوَانُهُمْ يَمُدُّوْنَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وبرايێن شه‌يتانان، وئه‌ڤه‌ ئه‌ون يێن سه‌رداچووین ژ مرۆڤان، شه‌يتانێن ئه‌جنان پتر وان دسه‌ردا دبه‌ن وڕێ به‌رزه‌ دكه‌ن، وشه‌يتانێن ئه‌جنان ته‌خسيرییێ دسه‌رداچوونا شه‌يتانێن مرۆڤان دا ناكه‌ن، وشه‌يتانێن مرۆڤان ژى ته‌خسيرییێ د گوهدارییا وێ گۆتنێ دا ناكه‌ن يا شه‌يتانێن ئه‌جنان بۆ دبێژن.

203

وَاِذَا لَمْ تَاْتِهِمْ بِاٰيَةٍ قَالُوْا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ اِنَّمَا٘ اَتَّبِعُ مَا يُوْحٰ٘ي اِلَيَّ مِنْ رَّبِّيْ هٰذَا بَصَآئِرُ مِنْ رَّبِّكُمْ وَهُدًي وَّرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُّؤْمِنُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر تو ئايه‌ته‌كێ بۆ وان بوتپه‌رێسان نه‌ئينى ئه‌و دێ بێژن: بۆچى تو ژ نك خۆ چێ ناكه‌ى، تو بێژه‌ وان: ئه‌ڤه‌ نه‌كارێ منه‌، وچێ نابت بۆ من ئه‌ز وه‌ بكه‌م؛ چونكى خودێ فه‌رمان يا ل من كرى كو هه‌ما ئه‌ز دويكه‌فتنا وێ بكه‌م يا ب وه‌حى بۆ من ژ نك وى هاتى، كو ئه‌ڤ قورئانه‌يه‌ يا ئه‌ز بۆ هه‌وه‌ دخوينم وئه‌و هێجه‌ت وده‌ليله‌ بۆ هه‌وه‌ ژ نك خودايێ هه‌وه‌، وئه‌و ئاشكه‌راكرنه‌كه‌ به‌رێ خودان باوه‌ران دده‌ته‌ ڕێكا ڕاست، ودلۆڤانییه‌كه‌ خودێ ب به‌نییێن خۆ يێن خودان باوه‌ر دبه‌ت.

204

وَاِذَا قُرِئَ الْقُرْاٰنُ فَاسْتَمِعُوْا لَهٗ وَاَنْصِتُوْا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

وده‌مێ قورئان دئێته‌ خواندن هوين گوهدارییا وێ بكه‌ن وخۆ بێ ده‌نگ بكه‌ن؛ دا به‌لكى هوين تێ بگه‌هن ب وێ هيڤییێ كو خودێ ڕه‌حمێ پێ ب هه‌وه‌ ببه‌ت.

205

وَاذْكُرْ رَّبَّكَ فِيْ نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَّخِيْفَةً وَّدُوْنَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْاٰصَالِ وَلَا تَكُنْ مِّنَ الْغٰفِلِيْنَ

تەفسیرا ساناهی

وتو د دلێ خۆ دا ب خۆشكاندن وترس ڤه‌ خودێ ل بيرا خۆ بينه‌ ڤه‌، و ب ده‌نه‌گه‌كێ د ناڤبه‌را بلندییێ ونزمییێ دا سپێده‌ وئێڤاران دوعایان ژ وى بكه‌، وتو ژ وان نه‌به‌ يێن ژ زكرێ خودێ دبێ ئاگه‌هـ.

206

اِنَّ الَّذِيْنَ عِنْدَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُوْنَ عَنْ عِبَادَتِهٖ وَيُسَبِّحُوْنَهٗ وَلَهٗ يَسْجُدُوْنَ

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن ل نك خودايێ ته‌ ژ ملياكه‌تان خۆ ژ په‌رستنا خودێ بلندتر نابينن، به‌لكى ئه‌و پێگيرییێ ب فه‌رمانێن وى دكه‌ن، و ب شه‌ڤ وڕۆژ ئه‌و وى پاك وپيرۆز دكه‌ن، وئه‌و وى پاقژ دكه‌ن ژ هه‌ر تشته‌كێ نه‌بابه‌تى وى بت، وئه‌و بۆ وى ب تنێ خۆ دچه‌مينن.