سوورەتا النساء

زڤرین بۆ سەرەکیێ
هەژمارا ئایەتان - 176
1

يٰ٘اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوْا رَبَّكُمُ الَّذِيْ خَلَقَكُمْ مِّنْ نَّفْسٍ وَّاحِدَةٍ وَّخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيْرًا وَّنِسَآءً وَاتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِيْ تَسَآءَلُوْنَ بِهٖ وَالْاَرْحَامَ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيْبًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى مرۆڤان ژ وى خودایی بترسن يێ هوين ژ نه‌فسه‌كا ب تنێ كو ئاده‌مه‌ -سلاڤ لێ بن- ئافراندين، وجۆتێ وێ كو حه‌ووايه‌ ژێ ئافراندى، ووى ژ وان هه‌ر دووان گه‌له‌ك زه‌لام وگه‌له‌ك ژن ل عه‌ردى به‌لاڤ كرن، وته‌قوا وى خودايى بكه‌ن يێ هنده‌ك ژ هه‌وه‌ ب وى خواستنێ ژ هنده‌كان دكه‌ن، وهشيار بن مرۆڤاينیێ د ناڤبه‌را خۆ دا نه‌بڕن. هندى خودێ‌یه‌ ل سه‌ر هه‌مى كارێن هه‌وه‌ يێ زێره‌ڤانه‌.

2

وَاٰتُوا الْيَتٰمٰ٘ي اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيْثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَاْكُلُوْ٘ا اَمْوَالَهُمْ اِلٰ٘ي اَمْوَالِكُمْ اِنَّهٗ كَانَ حُوْبًا كَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و ئێتيمێن ل بن ده‌ستێ هه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بالغ بوون هوين مالێ وان بده‌نه‌ ڤێ، ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ ديت ئه‌و دێ شێن مالێ خۆ پارێزن، وهوين مالێ وان يێ باش بۆ خۆ نه‌به‌ن، بداننه‌ جهێ مالێ خۆ يێ خراب، وهوين مالێ وان نه‌كه‌نه‌ د ناڤ مالێ خۆ دا؛ دا ب وێ هێجه‌تێ مالێ وان بخۆن. هندى ئه‌وه‌ يێ وێ چه‌ندێ بكه‌ت ئه‌و وى گونه‌هه‌كا مه‌زن كر.

3

وَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا تُقْسِطُوْا فِي الْيَتٰمٰي فَانْكِحُوْا مَا طَابَ لَكُمْ مِّنَ النِّسَآءِ مَثْنٰي وَثُلٰثَ وَرُبٰعَ فَاِنْ خِفْتُمْ اَلَّا تَعْدِلُوْا فَوَاحِدَةً اَوْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ ذٰلِكَ اَدْنٰ٘ي اَلَّا تَعُوْلُوْا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر هوين ترسان دادیێ د ده‌رحه‌قا وان ئێتيمێن كچ دا نه‌كه‌ن يێن ل بن ده‌ستێ هه‌وه‌، كو هوين مارا وان وه‌كى يا ژنێن دى نه‌ده‌نێ، هوين وان بهێلن وماره‌ نه‌كه‌ن، ويا هه‌وه‌ بڤێت ژ ژنێن دى هوين ماره‌ بكه‌ن: دووان يان سییان يان چاران، ژ خۆ ئه‌گه‌ر هوين ترسان دادیێ نه‌كه‌ن هوين ب يه‌كا ب تنێ ڕازى ببن، يان ب ئه‌وان جارییێن د ده‌ست هه‌وه‌ دا. وئه‌ڤه‌ نێزيكتره‌ كو هوين زۆرییێ وته‌عداییێ نه‌كه‌ن.

4

وَاٰتُوا النِّسَآءَ صَدُقٰتِهِنَّ نِحْلَةً فَاِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَكُلُوْهُ هَنِيْٓــًٔا مَّرِيْٓــًٔا

تەفسیرا ساناهی

وهوين مارا ژنان بده‌نێ، دانه‌كا فه‌ره‌ ل سه‌ر هه‌وه‌ ودڤێت يا ب دلێ هه‌وه‌ بت. ڤێجا ئه‌گه‌ر وان -ب دلێ خۆ- تشته‌ك ژێ دا هه‌وه‌، هوين وه‌ربگرن، وبخۆن، چونكى ئه‌و بۆ هه‌وه‌ يێ حه‌لال وپاقژه‌.

5

وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَآءَ اَمْوَالَكُمُ الَّتِيْ جَعَلَ اللّٰهُ لَكُمْ قِيٰمًا وَّارْزُقُوْهُمْ فِيْهَا وَاكْسُوْهُمْ وَقُوْلُوْا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوْفًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين مالێ وان ژن ومێر وزارۆكان ئه‌وێ د بن ده‌ستێ هه‌وه‌ ڤه‌ نه‌ده‌نه‌ڤێ ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ زانى ئه‌و دێ پويچ كه‌ن و د ڕێكێن بێ وج دا خه‌رج كه‌ن، وئه‌ڤ ماله‌يه‌ يێ ژيانا مرۆڤان پێ ب ڕێڤه‌ دچت، وهوين ژ وى مالى ڕزقێ وان بده‌ن ووان ب جلك بێخن، وگۆتنه‌كا باش وقه‌نج بێژنه‌ وان و د گه‌ل وان ب ڕه‌وشت بن.

6

وَابْتَلُوا الْيَتٰمٰي حَتّٰ٘ي اِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَاِنْ اٰنَسْتُمْ مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوْ٘ا اِلَيْهِمْ اَمْوَالَهُمْ وَلَا تَاْكُلُوْهَا٘ اِسْرَافًا وَّبِدَارًا اَنْ يَّكْبَرُوْا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيْرًا فَلْيَاْكُلْ بِالْمَعْرُوْفِ فَاِذَا دَفَعْتُمْ اِلَيْهِمْ اَمْوَالَهُمْ فَاَشْهِدُوْا عَلَيْهِمْ وَكَفٰي بِاللّٰهِ حَسِيْبًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين وان ئێتيمێن ل بن ده‌ستێ خۆ بجه‌ڕبينن دا بزانن كانێ ئه‌و دێ شێن ته‌صه‌رفێ د مالێ خۆ دا كه‌ن، حه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌و گه‌هشتنه‌ ژیێ بالغبوونێ، وهه‌وه‌ ديت ئه‌و د ديندارن، ودێ شێن مالێ خۆ پارێزن، هوين مالێ وان بده‌نه‌ ڤێ، وهوين ته‌عداییێ لێ نه‌كه‌ن كو مالێ وان د ڕێكێن بێ مفا دا خه‌رج بكه‌ن؛ دا زوى مالێ وان بخۆن هێشتا ئه‌و مه‌زن نه‌بووين و ژ هه‌وه‌ وه‌رنه‌گرتى. وهه‌چییێ ژ هه‌وه‌ يێ ده‌وله‌مه‌ند بت بلا خۆ ژ مالێ وان بده‌ته‌ پاش، وچويێ ژێ نه‌خۆت، وهه‌چییێ هه‌ژار بت بلا هندى هه‌وجه‌يییا خۆ ل ده‌مێ پێتڤى بخۆت. ڤێجا ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ زانى كو ئه‌و پشتى بالغبوونێ دێ شێن مالێ خۆ پارێزن، هوين مالێ وان ب ئاماده‌بوونا شاهدان بده‌نه‌ ڤێ؛ دا مالێ وان ب دورستى بگه‌هتێ، ودا ئه‌و حاشاتیێ نه‌كه‌ن كو مالێ وان نه‌گه‌هشتیێ. وتێرا هه‌وه‌ هه‌يه‌ كو خودێ شاهده‌ ل سه‌ر هه‌وه‌، وئه‌و حسێبێ ل سه‌ر كارێ هه‌وه‌ دێ د گه‌ل هه‌وه‌ كه‌ت.

7

لِلرِّجَالِ نَصِيْبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَالْاَقْرَبُوْنَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيْبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَالْاَقْرَبُوْنَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ اَوْ كَثُرَ نَصِيْبًا مَّفْرُوْضًا

تەفسیرا ساناهی

بۆ مێران -د بچويك بن يان د مه‌زن بن- باره‌ك د وى مالى دا هه‌يه‌ يێ دايباب ومرۆڤێن نێزيك ل پشت خۆ دهێلن، چ يێ كێم بت چ گه‌له‌ك بت، ژ هنده‌ك بارێن ئاشكه‌را وده‌سنيشانكرى يێن خودێ بۆ وان داناين، ووه‌كى وێ باره‌ك بۆ ژنان ژى هه‌يه‌.

8

وَاِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ اُولُوا الْقُرْبٰي وَالْيَتٰمٰي وَالْمَسٰكِيْنُ فَارْزُقُوْهُمْ مِّنْهُ وَقُوْلُوْا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوْفًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر مرۆڤێن مرى يێن نێزيك ژ وان يێن كو چو بار بۆ وان د ميراتى دا نه‌هه‌ين، يان ئێتيمێن بابێن وان مرين وهێشتا ئه‌و دنه‌بالغ، يان هه‌ژارێن بێ مال، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤه‌ ل ده‌مێ لێكڤه‌كرنا ميراتى ئاماده‌ بوون، يا باشه‌ هوين هنده‌كێ ژ مالى به‌رى لێكڤه‌كرنا ميراتى ل سه‌ر ميراتگران بده‌نه‌ وان، وهوين گۆتنه‌كا قه‌نج وخوشخۆك بێژنه‌ وان.

9

وَلْيَخْشَ الَّذِيْنَ لَوْ تَرَكُوْا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعٰفًا خَافُوْا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللّٰهَ وَلْيَقُوْلُوْا قَوْلًا سَدِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن ئه‌گه‌ر مرن وهنده‌ك زارۆكێن بچويك ولاواز ل پشت خۆ هێلان ترسان زۆردارى ل وان بێته‌كرن يان مافێ وان بێته‌ به‌رزه‌كرن، ئه‌و بلا بترسن وته‌قوایا خودێ د ده‌ر حه‌قا وان ئێتيمان دا بكه‌ن يێن ل بن ده‌ستێن وان وئێتيمێن دى ژى، وه‌سا كو مالێ وان بپارێزن، وباش په‌روه‌رده ‌كه‌ن، ونه‌خۆشییێ ژێ بده‌نه‌ پاش، وگۆتنه‌كا د جهێ خۆ دا ويا باش بێژنێ.

10

اِنَّ الَّذِيْنَ يَاْكُلُوْنَ اَمْوَالَ الْيَتٰمٰي ظُلْمًا اِنَّمَا يَاْكُلُوْنَ فِيْ بُطُوْنِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن ته‌عداییێ ل مالێ ئێتيمان دكه‌ن، وبێ حه‌ق دخۆن، هه‌ما ئه‌و وى تشتى د زكێن خۆ دا دخۆن يێ دبته‌ ئه‌گه‌را چوونا د ئاگرى دا، وئه‌و دێ چنه‌ د ئاگرى دا ودێ تام كه‌نه‌ گه‌رما وى.

11

يُوْصِيْكُمُ اللّٰهُ فِيْ٘ اَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ فَاِنْ كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَاِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِاَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ اِنْ كَانَ لَهٗ وَلَدٌ فَاِنْ لَّمْ يَكُنْ لَّهٗ وَلَدٌ وَّوَرِثَهٗ٘ اَبَوٰهُ فَلِاُمِّهِ الثُّلُثُ فَاِنْ كَانَ لَهٗ٘ اِخْوَةٌ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ مِنْۣ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُّوْصِيْ بِهَا٘ اَوْ دَيْنٍ اٰبَآؤُكُمْ وَاَبْنَآؤُكُمْ لَا تَدْرُوْنَ اَيُّهُمْ اَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيْضَةً مِّنَ اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ د ده‌ر حه‌قا عه‌يالێ هه‌وه‌ دا شيره‌تێ وفه‌رمانێ ل هه‌وه‌ دكه‌ت: ئه‌گه‌ر يه‌ك ژ هه‌وه‌ مر وهنده‌ك زارۆ هێلان: يێن نێر ويێن مێ، ميراتێ وى هه‌مى بۆ وانه‌: بارا يێ نێر هندى بارا دو مێيانه‌، ئه‌گه‌ر ژبلى وان چو ميراتگره‌كێ دى نه‌بت. وئه‌گه‌ر وى كچ ب تنێ ل دويڤ خۆ هێلابن ژ دو كچان وپێهه‌ل دو سێيه‌كا مالێ وى هێلاى بۆ وانه‌، وئه‌گه‌ر كچه‌كا ب تنێ هێلا بت نيڤا مالى بۆ وییه‌. وبۆ دايبابێن مرى هه‌ر يه‌كى شه‌شێك هه‌يه‌، ئه‌گه‌ر وى زارۆ هه‌بن: چ كچ بن چ كوڕ، يه‌ك بت يان پتر. وئه‌گه‌ر ئه‌و مرى يێ بێ عه‌يال بت ودايبابێن وى بۆنه‌ ميراتگرێن وى بۆ دايكا وى سێيه‌كه‌ ومالێ مايى بۆ بابێ وییه‌، وئه‌گه‌ر ئه‌وێ مرى دو خويشك وبرا يان پتر هه‌بن، بۆ دايكا وى شه‌شێكه‌، ومالێ دى بۆ بابییه‌ وچو بۆ خويشك وبرا نينه‌. ئه‌ڤ لێكڤه‌كرنا ميراتى هنگییه‌ پشتى شيره‌تا مرى ئه‌وا ل دۆرێن سێيه‌كێ وى شيره‌ت پێ كرى، يان ئه‌و قه‌رێ ل سه‌ر وى دئێته‌دان. بابێن هه‌وه‌ وكوڕێن هه‌وه‌ يێن ميرات بۆ هاتییه‌ دان هوين نزانن كانێ كى ژ وان مفايێ وى بۆ هه‌وه‌ د دنيايێ وئاخره‌تێ دا نێزيكتره‌، ڤێجا هوين يه‌ك ژ وان ب سه‌ر يه‌كێ دى نه‌ئێخن. ئه‌ڤه‌ يا كو من شيره‌ت پێ ل هه‌وه‌ كرى ژ لايێ خودێ ڤه‌ ل سه‌ر هه‌وه‌ يا هاتییه‌ فه‌ركرن. هندى خودێ‌یه‌ ب چێكرییێن خۆ يێ پڕزانايه‌، د وى شريعه‌تى دا يێ وى بۆ وان داناى يێ كاربنه‌جهه‌.

12

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ اَزْوَاجُكُمْ اِنْ لَّمْ يَكُنْ لَّهُنَّ وَلَدٌ فَاِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْۣ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُّوْصِيْنَ بِهَا٘ اَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ اِنْ لَّمْ يَكُنْ لَّكُمْ وَلَدٌ فَاِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِّنْۣ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوْصُوْنَ بِهَا٘ اَوْ دَيْنٍ وَاِنْ كَانَ رَجُلٌ يُّوْرَثُ كَلٰلَةً اَوِ امْرَاَةٌ وَّلَهٗ٘ اَخٌ اَوْ اُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ فَاِنْ كَانُوْ٘ا اَكْثَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَهُمْ شُرَكَآءُ فِي الثُّلُثِ مِنْۣ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُّوْصٰي بِهَا٘ اَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّ وَصِيَّةً مِّنَ اللّٰهِ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ونيڤا وى مالى يێ ژنێن هه‌وه‌ -گه‌لى زه‌لامان- پشتى مرنا خۆ ل دويڤ خۆ دهێلن بۆ هه‌وه‌يه‌ ئه‌گه‌ر وان چو كوڕ يان كچ نه‌بن، وئه‌گه‌ر وان زارۆيه‌ك هه‌بت چارێك ژ وى مالێ وان هێلايى بۆ هه‌وه‌يه‌، پشتى هوين شيره‌تا وان يا دورست ب جهـ دئينن، يان وى قه‌رێ ل سه‌ر وان هوين دده‌ن. وچاريه‌كا وى مالێ هوين -گه‌لى زه‌لامان- دهێلن بۆ ژنێن هه‌وه‌نه‌ ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ چو كوڕ يان كچ نه‌بن نه‌ ژ وان ونه‌ ژ هنده‌كێن دى، وئه‌گه‌ر هه‌وه‌ كوڕه‌ك يان كچه‌ك هه‌بت هه‌شتێك بۆ وانه‌، چارێكێ يان هه‌شتێكێ دێ د ناڤبه‌را وان دا لێكڤه‌كه‌ن، ڤێجا ئه‌گه‌ر ژنه‌كا ب تنێ بت ئه‌ڤه‌ دێ ميراتێ وێ بت، پشتى ئه‌و شيره‌تێن دورست يێن هه‌وه‌ كرين دئێنه‌ ب جهـ ئينان، يان ئه‌و قه‌رێ ل سه‌ر هه‌وه‌ دئێته‌دان. وئه‌گه‌ر زه‌لامه‌ك يان ژنه‌ك مر ووى يان وێ دايباب وزارۆك نه‌بن، ووى يان وێ برايه‌ك يان خويشكه‌كا ژ دايكێ هه‌بت بۆ هه‌ر يه‌ك ژ وان شه‌شێكه‌. وئه‌گه‌ر برا يان خويشكێن وى يێن دايكێ ژ يه‌كێ پتر بن ئه‌و د سێيه‌كێ دا د پشكدارن هه‌مى وه‌كى يه‌ك چو جودايى د ناڤبه‌را ژن ومێران دا نينه‌، وئه‌ڤه‌ يا خودێ بۆ برا وخويشكێن ژ دايێ نڤيسى ئه‌و دێ هنگى وه‌رگرن پشتى ده‌ينێن مرى دئێنه‌دان، وشيره‌تا وى دئێته‌ ب جهـ ئينان ئه‌گه‌ر شيره‌ته‌كا وه‌سا كربت يا زيانا ميراتگران تێدا نه‌بت. خودايێ هه‌وه‌ ب ڤێ چه‌ندێ شيره‌ت ل هه‌وه‌ كرییه‌ شيره‌ته‌كا بۆ هه‌وه‌ ب مفا. وخودێ ب وى تشتێ مفايێ خه‌لكى تێدا يێ پڕزانايه‌، ويێ ئارامه‌ له‌زێ د جزادانا وان دا ناكه‌ت.

13

تِلْكَ حُدُوْدُ اللّٰهِ وَمَنْ يُّطِعِ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ يُدْخِلْهُ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا وَذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ ئه‌حكامێن خودايى يێن وى د ده‌رحه‌قا ئێتيم وژن وميراتى دا داناين، شريعه‌تێن وينه‌ يێن هندێ دگه‌هينن كو ئه‌و ژ نك خودايێ پڕزانا وكاربنه‌جهن. وهه‌چییێ گوهدارییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بكه‌ت د وى تشتى دا يێ وى بۆ به‌نیێن خۆ داناى ژ ڤان ئه‌حكامان ويێن دى، خودێ دێ وى كه‌ته‌ د وان به‌حه‌شتان دا يێن داروبار وقه‌سرێن وان د زۆر، ڕويبارێن ئاڤ شرين د بن دا دچن، وئه‌و د ڤێ خۆشییێ دا هه‌ر وهه‌ر دێ مينن، ژێ ده‌رناكه‌ڤن، وئه‌وه‌ خێر وئيفله‌حا مه‌زن.

14

وَمَنْ يَّعْصِ اللّٰهَ وَرَسُوْلَهٗ وَيَتَعَدَّ حُدُوْدَهٗ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيْهَا وَلَهٗ عَذَابٌ مُّهِيْنٌ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ گوهدارییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى نه‌كه‌ت، كو باوه‌رییێ ب ئه‌حكامێن وى نه‌ئينت، وپێ ل وى شريعه‌تى بدانت يێ وى بۆ به‌نییێن خۆ داناى چ ب گوهۆڕينێ بت چ ب ڕاوه‌ستاندنا كارى بت پێ، خودێ دێ وى كه‌ته‌ د ئاگرى دا هه‌ر وهه‌ر دێ تێدا مينت، وعه‌زابه‌كا وى ڕه‌زيل بكه‌ت وبشكێنت بۆ وى هه‌يه‌.

15

وَالّٰتِيْ يَاْتِيْنَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِّسَآئِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوْا عَلَيْهِنَّ اَرْبَعَةً مِّنْكُمْ فَاِنْ شَهِدُوْا فَاَمْسِكُوْهُنَّ فِي الْبُيُوْتِ حَتّٰي يَتَوَفّٰىهُنَّ الْمَوْتُ اَوْ يَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن (زنايێ) دكه‌ن ژ ژنێن هه‌وه‌، هوين چار زه‌لامێن عادل ژ موسلمانان ل سه‌ر وان بكه‌نه‌ شاهد، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان شاهده‌يى ب ڤێ كريارێ ل سه‌ر وان دا، هوين وان د مالان دا بگرن حه‌تا ئه‌و دمرن، يان خودێ ڕێكه‌كێ بۆ ڕزگارییا وان ژ وێ چه‌ندێ دبينت.

16

وَالَّذٰنِ يَاْتِيٰنِهَا مِنْكُمْ فَاٰذُوْهُمَا فَاِنْ تَابَا وَاَصْلَحَا فَاَعْرِضُوْا عَنْهُمَا اِنَّ اللّٰهَ كَانَ تَوَّابًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌و هه‌ردو زه‌لامێن ده‌همه‌ن پيسییێ دكه‌ن، هوين وان ب لێدانێ وژێ سلبوونێ وپاشڤه‌برنێ بێشينن، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان ژ وى كارێ خۆ تۆبه‌ كر و ب وان باشییێن ئه‌و دكه‌ن وان چاكى كر، هوين ل خه‌له‌تییا وان ببۆرن. و ژ ڤێ ئايه‌تێ ويا به‌رى وێ ئاشكه‌را دبت كو زه‌لام ئه‌گه‌ر كرێتییێ بكه‌ن دڤێت بێنه‌ ئێشاندن، وژن دڤێت بێنه‌ ئێشاندن وگرتن، ڤێجا گرتن حه‌تا مرنێ‌یه‌، وئێشاندن حه‌تا كرنا چاكییێ وتۆبێ‌یه‌. وئه‌ڤ چه‌نده‌ ل ده‌ستپێكا ئيسلامێ بوو، پاشى ب وى حوكمى هاته‌ نه‌سخه‌كرن يێ خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى داناى، كو به‌ر لێ باراندنه‌ بۆ زه‌لام وژنا بالغ وعاقل، يێن ب نكاحه‌كا دورست ژن ئينابت يان شوى كربت، وجه‌لده‌دان ب سه‌د جه‌لدان، د گه‌ل ده‌رێخستنا ژ جهێ وى ساله‌كێ، بۆ يێن دى. هندى خودێ‌یه‌ پڕته‌وبه‌وه‌رگرێ وان به‌نییێن خۆ يه‌ يێن تۆبه‌ دكه‌ن، ويێ دلۆڤانكاره‌ ب وان.

17

اِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَي اللّٰهِ لِلَّذِيْنَ يَعْمَلُوْنَ السُّوْٓءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ يَتُوْبُوْنَ مِنْ قَرِيْبٍ فَاُولٰٓئِكَ يَتُوْبُ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللّٰهُ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ تۆبا وان قه‌بويل دكه‌ت ئه‌وێن ژ نه‌زانيـن گونه‌هان دكه‌ن، نه‌زانينا كانێ دويماهییا وێ دێ بته‌ چ وكو دێ ئه‌و هێژايى غه‌زه‌با خودێ بت، پاشى به‌رى ئه‌و بمرن ئه‌و ل خودايێ خۆ دزڤڕن، ئه‌و ئه‌ون يێن خودێ تۆبا وان قه‌بويل دكه‌ت. وخودێ ب چێكرییێن خۆ يێ پڕزانا بوويه‌، و دكار وته‌قديرا خۆ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

18

وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِيْنَ يَعْمَلُوْنَ السَّيِّاٰتِ حَتّٰ٘ي اِذَا حَضَرَ اَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ اِنِّيْ تُبْتُ الْــٰٔنَ وَلَا الَّذِيْنَ يَمُوْتُوْنَ وَهُمْ كُفَّارٌ اُولٰٓئِكَ اَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وقه‌بويلكرنا تۆبێ بۆ وان نينه‌ يێن ڕژدییێ ل سه‌ر كرنا گونه‌هان دكه‌ن، وحه‌تا نه‌كه‌ڤنه‌ به‌ر مرنێ ئه‌و ل خودايێ خۆ نازڤڕن، هنگى ژ نوى يه‌ك ژ وان دێ بێژت: نوكه‌ من تۆبه‌يه‌، هه‌ر وه‌سا تۆبا وان ژى قه‌بويل نابت ئه‌وێن دمرن كافر. ئه‌وێن هه‌ يێن ڕژدییێ ل سه‌ر كرنا گونه‌هان كرى حه‌تا مرين، وئه‌وێن مرين كافر، مه‌ عه‌زابه‌كا ب ئێش بۆ وان ئاماده‌كرییه‌.

19

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا يَحِلُّ لَكُمْ اَنْ تَرِثُوا النِّسَآءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوْهُنَّ لِتَذْهَبُوْا بِبَعْضِ مَا٘ اٰتَيْتُمُوْهُنَّ اِلَّا٘ اَنْ يَّاْتِيْنَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوْهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِ فَاِنْ كَرِهْتُمُوْهُنَّ فَعَسٰ٘ي اَنْ تَكْرَهُوْا شَيْــًٔا وَّيَجْعَلَ اللّٰهُ فِيْهِ خَيْرًا كَثِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى گه‌لى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى بۆ هه‌وه‌ يا دورست نينه‌ هوين ژنبابێن خۆ بكه‌نه‌ پشكه‌ك ژ وى ميراتێ بابێن هه‌وه‌ هێلاى، وه‌كى هه‌وه‌ دڤێت هوين د گه‌ل بكه‌ن ب كوته‌كى ل خۆ ماره‌ بكه‌ن، يان نه‌هێلن ئه‌و شوى بكه‌ن، يان ل وان ماره‌ بكه‌ن يێن هه‌وه‌ دڤێن، وبۆ هه‌وه‌ دورست نينه‌ هوين ژ نه‌ڤيان زيانێ بگه‌هيننه‌ ژنێن خۆ؛ دا ئه‌و بۆ هه‌وه‌ ته‌نازولێ ژ هنده‌كێ ژ وى مالى بكه‌ن يێ هه‌وه‌ دايێ وه‌ك مه‌هر يان ديارى، هنگى تێ نه‌بت ئه‌گه‌ر وان كرێتییه‌كا ئاشكه‌را وه‌كى ده‌همه‌ن پيسییێ كر، وێ گاڤێ هه‌وه‌ مافێ هه‌ى هوين وان به‌رنه‌ده‌ن حه‌تا ئه‌و وى مالى ل هه‌وه‌ نه‌زڤڕينن يێ هه‌وه‌ دايێ. وهه‌ڤالينییا هه‌وه‌ د گه‌ل ژنێن هه‌وه‌ بلا يا ب قه‌درگرتن وڤيان بت، وهوين مافێن وان بده‌نێ. وئه‌گه‌ر هه‌وه‌ ئه‌و نه‌ڤيان ژ به‌ر ئه‌گه‌ره‌كا دنيايێ هوين صه‌برێ بكێشن؛ چونكى دبت تشته‌ك هه‌بت هه‌وه‌ نه‌ڤێت وئه‌و ب خۆ خێره‌كا گه‌له‌ك تێدا هه‌بت.

20

وَاِنْ اَرَدْتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَّاٰتَيْتُمْ اِحْدٰىهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَاْخُذُوْا مِنْهُ شَيْــًٔا اَتَاْخُذُوْنَهٗ بُهْتَانًا وَّاِثْمًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر هه‌وه‌ ڤيا ژنه‌كێ ل جهێ يه‌كا دى بينن، وهه‌وه‌ ماله‌كێ مه‌زن وه‌ك مه‌هر دابته‌ وێ يا هه‌وه‌ دڤێت به‌رده‌ن، هوين چويێ ژێ ڕانه‌كه‌ن، ئه‌رێ ژ دره‌و وبێ به‌ختییه‌كا ئاشكه‌را هوين دێ وى ڕاكه‌ن؟

21

وَكَيْفَ تَاْخُذُوْنَهٗ وَقَدْ اَفْضٰي بَعْضُكُمْ اِلٰي بَعْضٍ وَّاَخَذْنَ مِنْكُمْ مِّيْثَاقًا غَلِيْظًا

تەفسیرا ساناهی

وچاوا دێ بۆ هه‌وه‌ دورست بت هوين وى مالـى ژێ بستينن يێ هه‌وه‌ ب مه‌هر دايه‌ وان، وهه‌ر يه‌ك ژ هه‌وه‌ خۆشى ب يێ دى برییه‌، ووان په‌يمانه‌كا موكم ژ هه‌وه‌ وه‌رگرتییه‌ كو هوين وان ب قه‌نجى بگرن يان خوشخۆك به‌رده‌ن.

22

وَلَا تَنْكِحُوْا مَا نَكَحَ اٰبَآؤُكُمْ مِّنَ النِّسَآءِ اِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ اِنَّهٗ كَانَ فَاحِشَةً وَّمَقْتًا وَسَآءَ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين وان ژنان ماره‌ نه‌كه‌ن يێن بابێن هه‌وه‌ ماره‌كرين، ئه‌و تێ نه‌بت يا ل ده‌مێ جاهليه‌تێ بۆرى ئه‌وێ چو لۆمه‌ ل سه‌ر هه‌وه‌ نينه‌. هندى ماره‌كرنا ژنبابانه‌ ژ لايێ نه‌ڤسییان ڤه‌ كاره‌كێ كرێت وپيسه‌، وخودێ حه‌ز ژ وى ناكه‌ت يێ وێ چه‌ندێ بكه‌ت، وئه‌و چ كار وكه‌سبه‌كێ خراب بوو هه‌وه‌ ل جاهليه‌تا خۆ دكر.

23

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ اُمَّهٰتُكُمْ وَبَنٰتُكُمْ وَاَخَوٰتُكُمْ وَعَمّٰتُكُمْ وَخٰلٰتُكُمْ وَبَنٰتُ الْاَخِ وَبَنٰتُ الْاُخْتِ وَاُمَّهٰتُكُمُ الّٰتِيْ٘ اَرْضَعْنَكُمْ وَاَخَوٰتُكُمْ مِّنَ الرَّضَاعَةِ وَاُمَّهٰتُ نِسَآئِكُمْ وَرَبَآئِبُكُمُ الّٰتِيْ فِيْ حُجُوْرِكُمْ مِّنْ نِّسَآئِكُمُ الّٰتِيْ دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَاِنْ لَّمْ تَكُوْنُوْا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَآئِلُ اَبْنَآئِكُمُ الَّذِيْنَ مِنْ اَصْلَابِكُمْ وَاَنْ تَجْمَعُوْا بَيْنَ الْاُخْتَيْنِ اِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ ماره‌كرنا دايكێن هه‌وه‌ ل سه‌ر هه‌وه‌ حه‌رامكرییه‌، ودايكا بابێ ودايكا دايكێ ژى دكه‌ڤنه‌ د بن دا، ويا كچێن هه‌وه‌، وكچێن كوڕى ژى دكه‌ڤنه‌ د بن دا، ويا خويشكێن هه‌وه‌ يێن دايبابى بن يان نه‌، ويا مه‌تێن هه‌وه‌: خويشكێن بابێ وباپيرى، ويا خاله‌تێن هه‌وه‌: خويشكێن دايكێ وپيرێ، ويا برازا وخوارزيێن هه‌وه‌، وكچێن وان ژى دكه‌ڤنه‌ د بن دا، ويا دايكێن هه‌وه‌ يێن شير دايه‌ هه‌وه‌، ويا خويشكێن هه‌وه‌ يێن شيرى -وپێغه‌مبه‌رى سلاڤ لێ بن دياركرییه‌ كو ب دانا شيرى ئه‌و حه‌رام دبن يێن ب نه‌سه‌بێ حه‌رام دبن- ويا خه‌سوییێن هه‌وه‌، ڤێجا چ هوين چووبنه‌ نك كچێن وان يان نه‌، ويا نه‌ڤسیێن هه‌وه‌ ئه‌وێن د مالێن هه‌وه‌ دا هاتينه‌ ب خودانكرن، وئه‌وێن نه‌ د مالێن هه‌وه‌ ژى دا هاتينه‌ ب خودانكرن، به‌لێ ب وى شه‌رتى هوين چووبنه‌ نك دايكێن وان، وئه‌گه‌ر هوين نه‌چووبنه‌ نك دايكێن وان وهه‌وه‌ ئه‌و به‌ردابن، يان مربن، هنگى بۆ هه‌وه‌ دورسته‌ هوين وان ماره‌ بكه‌ن، هه‌ر وه‌سا خودێ ل سه‌ر هه‌وه‌ حه‌رامكرییه‌ كو هوين بويكێن خۆ ماره‌ بكه‌ن، ژنێن كوڕێن خۆ يێن ژ هه‌وه‌ ب خۆ بووين يان كوڕێن هه‌وه‌ يێن شيرى بن، وئه‌ڤ حه‌رامبوونه‌ ب هندێ په‌يدا دبت كو كوڕ وێ ژنێ ماره‌ بكه‌ت ئه‌گه‌ر خۆ نه‌چووبته‌ نك ژى، هه‌ر وه‌سا وى ل سه‌ر هه‌وه‌ حه‌رامكرییه‌ هوين دو خويشكێن نه‌سه‌بێ يان يێن شيرى پێكڤه‌ ل نك خۆ كۆم بكه‌ن، ئه‌و تێ نه‌بت يا ل ده‌مێ جاهليه‌تێ بۆرى وچووى. وهه‌ر وه‌سا د سوننه‌تێ دا هاتییه‌ كو چێ نابت ژن د گه‌ل مه‌تا وێ يان د گه‌ل خاله‌تا وێ پێكڤه‌ بێنه‌ كۆمكرن. هندى خودێ‌یه‌ گونه‌هـ ژێبرێ گونه‌هكارانه‌ ئه‌گه‌ر تۆبه‌ بكه‌ن، يێ دلۆڤانكاره‌ ب وان، ئه‌و وى تشتى ژ وان ناخوازت يێ ئه‌و نه‌شێن بكه‌ن.

24

وَّالْمُحْصَنٰتُ مِنَ النِّسَآءِ اِلَّا مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ كِتٰبَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَاُحِلَّ لَكُمْ مَّا وَرَآءَ ذٰلِكُمْ اَنْ تَبْتَغُوْا بِاَمْوَالِكُمْ مُّحْصِنِيْنَ غَيْرَ مُسٰفِحِيْنَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهٖ مِنْهُنَّ فَاٰتُوْهُنَّ اُجُوْرَهُنَّ فَرِيْضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيْمَا تَرٰضَيْتُمْ بِهٖ مِنْۣ بَعْدِ الْفَرِيْضَةِ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وبۆ هه‌وه‌ حه‌رامه‌ هوين ژنێن شويكرى ماره‌ بكه‌ن، ئه‌و تێ نه‌بن يێن د جيهادێ دا دكه‌ڤنه‌ ده‌ستێ هه‌وه‌، ماره‌كرنا وان بۆ هه‌وه‌ يا حه‌لاله‌، پشتى ژڤانه‌كى ئه‌و خۆ دگرن، خودێ ماره‌كرنا ڤان ژنان ل سه‌ر هه‌وه‌ حه‌رامكرییه‌، و ژبلى ڤان ژنان هه‌مى ژنێن دى بۆ هه‌وه‌ دحه‌لالن، كو هوين وان ب مالێ خۆ بخوازن دا خۆ پێ ژ حه‌رامییێ بپارێزن. ڤێجا يا هه‌وه‌ ب ماره‌كرنه‌كا دورست خۆشى پێ بر، هوين مه‌هرا وان يا خودێ بۆ وان ل سه‌ر هه‌وه‌ فه‌ركرى بده‌نێ، وچو گونه‌هـ ل سه‌ر هه‌وه‌ نينه‌ د وى مه‌هرى دا يێ هوين د ناڤبه‌را خۆ دا ل سه‌ر ڕازى دبن، كێم بت يان گه‌له‌ك بت، هندى خودێ‌یه‌ ب كريارێن به‌نییێن خۆ يێ پڕزانا بوويه‌، و د ئه‌حكام وڕێڤه‌برنێ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

25

وَمَنْ لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا اَنْ يَّنْكِحَ الْمُحْصَنٰتِ الْمُؤْمِنٰتِ فَمِنْ مَّا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ مِّنْ فَتَيٰتِكُمُ الْمُؤْمِنٰتِ وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِاِيْمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِّنْۣ بَعْضٍ فَانْكِحُوْهُنَّ بِاِذْنِ اَهْلِهِنَّ وَاٰتُوْهُنَّ اُجُوْرَهُنَّ بِالْمَعْرُوْفِ مُحْصَنٰتٍ غَيْرَ مُسٰفِحٰتٍ وَّلَا مُتَّخِذٰتِ اَخْدَانٍ فَاِذَا٘ اُحْصِنَّ فَاِنْ اَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَي الْمُحْصَنٰتِ مِنَ الْعَذَابِ ذٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَاَنْ تَصْبِرُوْا خَيْرٌ لَّكُمْ وَاللّٰهُ غَفُوْرٌ رَّحِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ پێڤه‌ نه‌ئێت مه‌هرا ژنێن ئازاد وخودان باوه‌ر بده‌ت، بۆ وى هه‌يه‌ هنده‌كێن دى ژ كچێن خودان باوه‌ر يێن به‌نى (جاريه‌) ماره‌ بكه‌ت. وخودێ‌یه‌ ب ڕاستییا باوه‌رییا هه‌وه‌ يێ پڕزانا ، هنده‌ك ژ هه‌وه‌ ژ هنده‌كانه‌، ڤێجا هوين ئه‌وان ب ده‌ستويرییا مرۆڤێن وان ماره‌ بكه‌ن، ومه‌هرا وان يا هوين ل سه‌ر پێك هاتين ب دله‌كێ خۆش بده‌نێ، دا ئه‌و ژ حه‌رامییێ دپاراستى بن، نه‌ كو كرێتییێ ئاشكه‌را بكه‌ن، يان ب دزى ڤه‌ بكه‌ن وببنه‌ خودان دۆست، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان شوى كر پاشى كرێتییه‌ك كر نيڤا وى حه‌ددى يێ كو ل سه‌ر ژنێن ئازاد هه‌ى ل سه‌ر وان هه‌يه‌. ئه‌ڤ ماره‌كرنا وان ژنێن جاريه‌ ب وى ڕه‌نگێ به‌حس ژێ هاتییه‌ كرن بۆ وییه‌ يێ ژ خۆ بترست كو خرابییێ بكه‌ت، ونه‌شێته‌ خۆ، وبێهن فره‌هییا ل سه‌ر نه‌ماره‌كرنا وان د گه‌ل ده‌همه‌ن پاقژییێ چێتر وباشتره‌. وخودێ گونه‌هـ ژێبرێ گونه‌هێن هه‌وه‌يه‌، ويێ دلۆڤانكاره‌ ب هه‌وه‌ له‌و ماره‌كرنا وان بۆ هه‌وه‌ دورست كر ئه‌گه‌ر هوين نه‌شيان ژنێن ئازاد ماره‌ بكه‌ن.

26

يُرِيْدُ اللّٰهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوْبَ عَلَيْكُمْ وَاللّٰهُ عَلِيْمٌ حَكِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

خودێ ب ڤان شريعه‌تان دڤێت ڕێنيشانێن دينێ هه‌وه‌ يێ ڕاست وشريعه‌تێ خۆ يێ بنه‌جهـ بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را بكه‌ت، وبه‌رێ هه‌وه‌ بده‌ته‌ ڕێكێن وان پێغه‌مبه‌ر وچاكێن به‌رى هه‌وه‌ بۆرين د حه‌لالكرن وحه‌رامكرنێ دا، ووى دڤێت ب زڤڕينا هه‌وه‌ بۆ عيباده‌تان تۆبێ بدانته‌ سه‌ر هه‌وه‌، وئه‌و يێ پڕزانايه‌ ب وى تشتێ كو كارێ به‌نییێن وى چاك دكه‌ت ، و د شريعه‌تێ خۆ دا ئه‌و يێ كاربنه‌جهه‌.

27

وَاللّٰهُ يُرِيْدُ اَنْ يَّتُوْبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيْدُ الَّذِيْنَ يَتَّبِعُوْنَ الشَّهَوٰتِ اَنْ تَمِيْلُوْا مَيْلًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وخودێ دڤێت تۆبێ بدانته‌ سه‌ر هه‌وه‌، و ل خه‌له‌تییێن هه‌وه‌ ببۆرت، وئه‌وێن ل دويڤ خۆشى ودلچونێن خۆ دچن دڤێن كو هوين ب لادانه‌كا مه‌زن ژ دينى لاده‌ن.

28

يُرِيْدُ اللّٰهُ اَنْ يُّخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْاِنْسَانُ ضَعِيْفًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ ب وى شريعه‌تێ وى بۆ هه‌وه‌ داناى تشتێ ب ساناهى بۆ هه‌وه‌ دڤێت، ونه‌ڤێت ل سه‌ر هه‌وه‌ ئاسێ بكه‌ت؛ چونكى هوين لاواز يێن هاتينه‌ ئافراندن.

29

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَاْكُلُوْ٘ا اَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ اِلَّا٘ اَنْ تَكُوْنَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِّنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوْ٘ا اَنْفُسَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى گه‌لى ئه‌وێن د باوه‌رییا خۆ دا ب خودێ و د دويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رى دا -سلاڤ لێ بن- دڕاست، بۆ هه‌وه‌ يا حه‌لال نينه‌ هنده‌ك ژ هه‌وه‌ مالێ هنده‌كان بێ حه‌ق بخۆن، وه‌سا تێ نه‌بت كو ب ڕێكه‌كا شه‌رعى وكه‌سبه‌كا حه‌لال بت و ب ڕازيبوونا هه‌وه‌ بت، وهنده‌ك ژ هه‌وه‌ هنده‌كان نه‌كوژن ڤێجا هوين ب كرنا وى تشتێ خودێ حه‌رامكرى تێ بچن. هندى خودێ‌یه‌ د وان هه‌مى تشتان دا يێن وى فه‌رمان پێ ل هه‌وه‌ كرى وهوين ژێ داينه‌ پاش ب هه‌وه‌ يێ دلۆڤانكار بوويه‌.

30

وَمَنْ يَّفْعَلْ ذٰلِكَ عُدْوَانًا وَّظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيْهِ نَارًا وَكَانَ ذٰلِكَ عَلَي اللّٰهِ يَسِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ ژ ته‌عدايى وپێ لێدانا شريعه‌تى وى تشتى بكه‌ت يێ خودێ هوين ژێ پاشڤه‌لێداين وه‌كى دزییێ وژێستاندنێ وغشێ، خودێ پاشى دێ وى كه‌ته‌ د ئاگرى دا وئـه‌و دێ تام كه‌ته‌ گه‌رما وى، وئه‌و ل سه‌ر خودێ يا ب ساناهى بوويه‌.

31

اِنْ تَجْتَنِبُوْا كَبَآئِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّاٰتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُّدْخَلًا كَرِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌گه‌ر هوين -گه‌لى خودان باوه‌ران- خۆ ژ گونه‌هێن مه‌زن بده‌نه‌ پاش يێن وه‌كى شركا ب خودێ ونه‌گوهدارییا دايبابان وكوشتنا نه‌فسێ بێ حه‌ق وگونه‌هێن دى يێن وه‌كى وان، ئه‌م دێ گونه‌هێن هه‌وه‌ يێن بچويكتر بۆ هه‌وه‌ ژێ به‌ين، ودێ هه‌وه‌ كه‌ينه‌ د جهه‌كێ ب قه‌در وبها دا، كو به‌حه‌شته‌.

32

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللّٰهُ بِهٖ بَعْضَكُمْ عَلٰي بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيْبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوْا وَلِلنِّسَآءِ نَصِيْبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ وَسْــَٔلُوا اللّٰهَ مِنْ فَضْلِهٖ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين خوزییا وى تشتى ڕانه‌هێلن يێ خودێ هنده‌ك ژ هه‌وه‌ پێ ب سه‌ر هنده‌كان ئێخستين، چ د دانا ڕزقى دا بت يان د هه‌ر تشته‌كێ دى يێ وه‌سا دا بت، چونكى خودێ باره‌كا پيڤاى ژ جزاى بۆ زه‌لامان دانايه‌ ل دويڤ كارێ وان، ووى بۆ ژنان ژى باره‌ك دانايه‌ ل دويڤ وى كارێ وان كرى، و ل شوينا كو هوين خوزییان ڕاهێلن هوين داخوازێ ژ خودايێ مه‌رد بكه‌ن ئه‌و ژ سه‌راتى وقه‌نجییا خۆ دێ ده‌ته‌ هه‌وه‌. هندى خودێ‌یه‌ ب هه‌ر تشته‌كى يێ پڕزانا بوويه‌، وئه‌و د لێكڤه‌كرنێ دا ب وى تشتێ به‌رژه‌وه‌ندییا به‌نییێن وى تێدا زاناتره‌.

33

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدٰنِ وَالْاَقْرَبُوْنَ وَالَّذِيْنَ عَقَدَتْ اَيْمَانُكُمْ فَاٰتُوْهُمْ نَصِيْبَهُمْ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلٰي كُلِّ شَيْءٍ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ بۆ هه‌ر يه‌ك ژ هه‌وه‌ هنده‌ك ميراتگر داناينه‌، ئه‌و وى ميراتێ دايباب ومرۆڤێن نێزيك دهێلن وه‌ردگرن، وئه‌وێن هه‌وه‌ سۆزێن موكم پێڕا به‌ستين كو پشته‌ڤانییا هه‌وه‌ بكه‌ن وهوين باره‌كى ژ ميراتى بده‌نێ، هوين وێ بده‌نێ يا هه‌وه‌ بۆ ده‌سنيشان كرى. وميراتگرییا ب سۆزدانێ ل ده‌ستپێكا ئيسلامێ يا دورست بوو، پاشى ب هاتنه‌ خوارا ئايه‌تێن ميراتى هاته‌ ڕاكرن. هندى خودێ‌یه‌ ب هه‌ر تشته‌كێ هوين دكه‌ن يێ ئاگه‌هدار بوويه‌، وئه‌و دێ هه‌وه‌ سه‌را وى جزاده‌ت.

34

اَلرِّجَالُ قَوّٰمُوْنَ عَلَي النِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ اللّٰهُ بَعْضَهُمْ عَلٰي بَعْضٍ وَّبِمَا٘ اَنْفَقُوْا مِنْ اَمْوَالِهِمْ فَالصّٰلِحٰتُ قٰنِتٰتٌ حٰفِظٰتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّٰهُ وَالّٰتِيْ تَخَافُوْنَ نُشُوْزَهُنَّ فَعِظُوْهُنَّ وَاهْجُرُوْهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوْهُنَّ فَاِنْ اَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوْا عَلَيْهِنَّ سَبِيْلًا اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

زه‌لام ل سه‌ر چاڤدێرى و ب خودانكرنا ژنان دڕابووينه‌، ژ به‌ر وان سالۆخه‌تێن پێ ڕابوون وسه‌راتییێ يێن خودێ داينه‌ وان، و ژ به‌ر وێ مه‌هر ونه‌فه‌قێ يا ئه‌و دده‌نه‌ وان. ڤێجا ئه‌و ژنێن چاك يێن ل سه‌ر ڕێكا ڕاست ژ وان، گوهدارییا خودێ ويا زه‌لامێن خۆ دكه‌ن، و ب پاراستنا خودێ ئه‌و وى تشتى دپارێزن يێ ل به‌ر چاڤێن زه‌لامێن وان ژ وى يێ ئه‌و ل سه‌ر د ده‌سپاك وئه‌مين، وئه‌وێن هوين ژ زيزبوونا وان دترسن، هوين ب ئاخفتنا خۆش شيره‌ت بكه‌ن، ڤێجا ئه‌گه‌ر په‌يڤا باش د گه‌ل وان چو فايده‌ نه‌دا، هوين ل سه‌ر جهان پشتا خۆ بده‌نێ، ونێزيك نه‌بن، وئه‌گه‌ر ڤێ پشتدانێ كار د وان نه‌كر، هوين ب لێدانه‌كا زيان تێدا نه‌بت وان بقوتن، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان گوهدارییا هه‌وه‌ كر هشيار بن زۆردارییێ لێ نه‌كه‌ن، چونكى هندى خودايێ بلندێ مه‌زنه‌ خودانێ وانه‌، وئه‌و دێ تۆلێ ژ وى ڤـه‌كـه‌ت يێ زۆردارییێ ل وان بكه‌ت.

35

وَاِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوْا حَكَمًا مِّنْ اَهْلِهٖ وَحَكَمًا مِّنْ اَهْلِهَا اِنْ يُّرِيْدَا٘ اِصْلَاحًا يُّوَفِّقِ اللّٰهُ بَيْنَهُمَا اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلِيْمًا خَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر هه‌وه‌ -گه‌لى مرۆڤێن ژن ومێران- زانى كو نه‌خۆشى د ناڤبه‌را وان هه‌ر دووان دا هه‌يه‌ ونه‌دويره‌ ببته‌ ئه‌گه‌را ژێكڤه‌بوونا وان، هوين يه‌كێ دادكه‌ر ژ مرۆڤێن زه‌لامى، ويه‌كێ دادكه‌ر ژ مرۆڤێن ژنێ بهنێرنه‌ نك وان؛ دا به‌رێ خۆ بده‌نێ ووێ بكه‌ن يا به‌رژه‌وه‌ندییا وان تێدا، و ب ڕێكا به‌رگه‌ڕيانا هه‌ردو دادكه‌ران كو وان پێك بينن، و ب كارئينانا وان بۆ شێوه‌يه‌كێ باش خودێ د ناڤبه‌را ژن ومێران دا دێ باش كه‌ت. هندى خودێ‌یه‌ يێ پڕزانايه‌، تشته‌ك ژ كارێ به‌نییێن وى ل به‌ر وى به‌رزه‌ نابت، يێ شاره‌زايه‌ ب وى تشتێ د دلێن وان دا.

36

وَاعْبُدُوا اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوْا بِهٖ شَيْــًٔا وَّبِالْوَالِدَيْنِ اِحْسَانًا وَّبِذِي الْقُرْبٰي وَالْيَتٰمٰي وَالْمَسٰكِيْنِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبٰي وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْۣبِ وَابْنِ السَّبِيْلِ وَمَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُوْرَا

تەفسیرا ساناهی

وهوين په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ن وخۆ ب ده‌ست وى ڤه‌ به‌رده‌ن، وچو هه‌ڤپشكان بۆ وى د خوداينی وپه‌رستنێ دا چێ نه‌كه‌ن، وقه‌نجییێ د گه‌ل دايبابێن خۆ بكه‌ن، ومافێن وان ب دورستى بده‌نێ، ومافێ مرۆڤێن خۆ يێن نێزيك، وئێتيم، وهه‌ژار، وئه‌و هه‌ڤسوییێ مرۆڤێ هه‌وه‌ يێ نێزيك بت يان يێ دوير بت، وهه‌ڤالێ هه‌وه‌ يێ سه‌فه‌رێ، ويێ ل خۆجهییێ، وڕێڤنگێ پێتڤى، وئه‌وێن ل به‌ر ده‌ستێ هه‌وه‌ ژ عه‌بد وجارییان، مافێن ڤان ژى بده‌نێ. هندى خودێ‌یه‌ حه‌ز ژ وان به‌نییێن خۆ ناكه‌ت ئه‌وێن خۆ مه‌زن دكه‌ن، وحه‌ز ژ وان ناكه‌ت ئه‌وێن مه‌دحێن خۆ د ناڤ خه‌لكى دا دكه‌ن.

37

اِۨلَّذِيْنَ يَبْخَلُوْنَ وَيَاْمُرُوْنَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُوْنَ مَا٘ اٰتٰىهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ وَاَعْتَدْنَا لِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابًا مُّهِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن قه‌لسییێ د دان وخه‌رجییا وى تشتى دا دكه‌ن يێ خودێ دايه‌ وان، وفه‌رمانا ب قه‌لسییێ ل خه‌لكێ دى ژى دكه‌ن، وكافرییێ ب قه‌نجییێن خودێ ل سه‌ر خۆ دكه‌ن، وڤه‌دشێرن. ومه‌ بۆ كافران عه‌زابه‌كا ئه‌و پێ ڕه‌زيل ببن ئاماده‌كرییه‌.

38

وَالَّذِيْنَ يُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ رِئَآءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَمَنْ يَّكُنِ الشَّيْطٰنُ لَهٗ قَرِيْنًا فَسَآءَ قَرِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌ر وه‌سا ئه‌ڤ عه‌زابه‌ مه‌ بۆ وان ئاماده‌كرییه‌ ئه‌وێن مالێ خۆ بۆ رويمه‌تى ومه‌دح خه‌رج دكه‌ن و ب گۆتن وكريار باوه‌رییێ ب خودێ وڕۆژا قيامه‌تێ نائينن. وئه‌ڤ كارێن خراب ژ وان كارانه‌ يێن شه‌يتان بۆ گازى دكه‌ت، وهه‌چییێ شه‌يتان بۆ وى دۆست وهه‌ڤال بت ئه‌و چ پيسه‌ دۆست وهه‌ڤاله‌.

39

وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ اٰمَنُوْا بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَاَنْفَقُوْا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللّٰهُ وَكَانَ اللّٰهُ بِهِمْ عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وما دێ چ زيان گه‌هته‌ وان ئه‌گه‌ر وان باوه‌رى ب خودێ وڕۆژا دويماهییێ ئينابا ووان ب دله‌كێ پاقژ وصافى ژ وێ يا خودێ دايێ خه‌رج كربا، وخودێ ب وان و ب كريارێن وان يێ پڕزانايه‌، ودێ وان سه‌را وێ چه‌ندێ جزاده‌ت.

40

اِنَّ اللّٰهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَاِنْ تَكُ حَسَنَةً يُّضٰعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَّدُنْهُ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه‌ ته‌مه‌ت دندكه‌كا هوير ژى خێرا كه‌سێ ژێ كێم ناكه‌ت، خو ئه‌گه‌ر سه‌نگێ باشییا وى ته‌مه‌ت زه‌رره‌كێ بت خودێ دێ بۆ وى مه‌زن وزێده‌ كه‌ت، و ژ قه‌نجییا خۆ هێشتا دێ ده‌تێ، و ژ نك خۆ خێره‌كا مه‌زن كو به‌حه‌شته‌ دێ ده‌تێ.

41

فَكَيْفَ اِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ اُمَّةٍۣ بِشَهِيْدٍ وَّجِئْنَا بِكَ عَلٰي هٰ٘ؤُلَآءِ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا حالێ مرۆڤان ل ڕۆژا قيامه‌تێ دێ چاوا بت، ئه‌گه‌ر خودێ ژ هه‌ر ملله‌ته‌كى پێغه‌مبه‌ره‌ك ئينا دا شاهده‌ییێ ل سه‌ر وان بده‌ت ب وى تشتێ وان كرى، وئه‌گر وى تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ئيناى دا ببییه‌ شاهد ل سه‌ر ئوممه‌تا خۆ، و ل سه‌ر ڤان پێغه‌مبه‌ران ژى كو وان په‌يامێن خودايێ خۆ گه‌هاندينه‌؟

42

يَوْمَئِذٍ يَّوَدُّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَعَصَوُا الرَّسُوْلَ لَوْ تُسَوّٰي بِهِمُ الْاَرْضُ وَلَا يَكْتُمُوْنَ اللّٰهَ حَدِيْثًا

تەفسیرا ساناهی

ڕۆژا ئه‌و چه‌نده‌ چێ دبت، ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ نه‌ئيناى وگوهدارییا پێغه‌مبه‌رى نه‌كرى و ل دويڤ ڕێكا وى نه‌چووين هيڤى دكه‌ن كو خودێ وان ب عه‌ردى ڤه‌ ڕاست كه‌ت، وئه‌و ببنه‌ ئاخ، دا ڕانه‌بنه‌ ڤه‌، وئه‌و نه‌شێن تشته‌كێ خۆ ل خودێ ڤه‌شێرن؛ چونكى خودێ خه‌تم يا ل ده‌ڤێن وان داى، و له‌شێ وان شاهده‌يى ل سه‌ر وان يا داى ب وى تشتێ وان كرى.

43

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَقْرَبُوا الصَّلٰوةَ وَاَنْتُمْ سُكٰرٰي حَتّٰي تَعْلَمُوْا مَا تَقُوْلُوْنَ وَلَا جُنُبًا اِلَّا عَابِرِيْ سَبِيْلٍ حَتّٰي تَغْتَسِلُوْا وَاِنْ كُنْتُمْ مَّرْضٰ٘ي اَوْ عَلٰي سَفَرٍ اَوْ جَآءَ اَحَدٌ مِّنْكُمْ مِّنَ الْغَآئِطِ اَوْ لٰمَسْتُمُ النِّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُوْا مَآءً فَتَيَمَّمُوْا صَعِيْدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوْا بِوُجُوْهِكُمْ وَاَيْدِيْكُمْ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُوْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و دويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى، ده‌مێ هوين دمه‌ست هوين نێزيكى نڤێژێ نه‌بن دا بزانن كانێ هوين چ دبێژن، وئه‌ڤه‌ هنگى بوو ده‌مێ هێشتا مه‌ى ب يه‌كجارى حه‌رام نه‌بووى، وهوين ل ده‌مێ بێ نڤێژییێ نێزيكى نڤێژێ وجهێن كرنا نڤێژان كو مزگه‌فتن نه‌بن، حه‌تا هوين خۆ بشۆن، ئه‌و تێ نه‌بت يێ تێ ببۆرت و ژ ده‌رگه‌هه‌كى ده‌رباز ببته‌ يه‌كێ دى. وئه‌گه‌ر هوين د نه‌خۆشییه‌كا وه‌سا دا بن كو هوين نه‌شێن ئاڤێ ب كاربينن، يان هوين ڕێڤنگ بن، يان ده‌سنڤێژا يه‌ك ژ هه‌وه‌ هات، يان هوين چوونه‌ نڤينا خۆ، وهه‌وه‌ ئاڤ نه‌ديت هوين قه‌ستا ئاخه‌كا پاقژ بكه‌ن، دێمێن خۆ وده‌ستێن خۆ پێ ڤه‌مالن (مه‌سحێ بكه‌ن). هندى خودێ‌یه‌ يێ لێنه‌گره‌ بۆ هه‌وه‌، وگونه‌هێن هه‌وه‌ ژێ دبه‌ت.

44

اَلَمْ تَرَ اِلَي الَّذِيْنَ اُوْتُوْا نَصِيْبًا مِّنَ الْكِتٰبِ يَشْتَرُوْنَ الضَّلٰلَةَ وَيُرِيْدُوْنَ اَنْ تَضِلُّوا السَّبِيْلَ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ما ته‌ حالێ وان جوهییان نه‌زانییه‌، ئه‌وێن باره‌ك ژ وێ زانينا د ته‌وراتێ دا بۆ وان هاتییه‌ دان، ئه‌و هيدايه‌تێ ب به‌رزه‌بوونێ دگوهۆڕن، ووان نيشان وهێجه‌تێن ڕاستییا په‌ياما موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- ئاشكه‌را دكه‌ن، يێن كو ل نك وان هه‌ين ئه‌و دهێلن، وهيڤى دكه‌ن كو هوين -گه‌لى خودان باوه‌رێن سه‌رڕاست- ژ ڕێكا ڕاست لابده‌ن؛ دا هوين ژى وه‌كى وان ڕێ به‌رزه‌ببن.

45

وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِاَعْدَآئِكُمْ وَكَفٰي بِاللّٰهِ وَلِيًّا وَّكَفٰي بِاللّٰهِ نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وخودێ ب دوژمنكارییا ڤان جوهییان بۆ هه‌وه‌ زاناتره‌، وخودێ به‌سه‌ خودانێ هه‌وه‌ بت، وئه‌و به‌سه‌ پشته‌ڤانێ هه‌وه‌ بت هه‌وه‌ ب سه‌ر نه‌ياران هه‌وه‌ بێخت.

46

مِنَ الَّذِيْنَ هَادُوْا يُحَرِّفُوْنَ الْكَلِمَ عَنْ مَّوَاضِعِهٖ وَيَقُوْلُوْنَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَّرَاعِنَا لَيًّاۣ بِاَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّيْنِ وَلَوْ اَنَّهُمْ قَالُوْا سَمِعْنَا وَاَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَاَقْوَمَ وَلٰكِنْ لَّعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوْنَ اِلَّا قَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ژ جوهییان ده‌سته‌كه‌ك هه‌يه‌ كارێ خۆ يێ كرییه‌ ئه‌و ئاخفتنا خودێ بگوهۆڕن و ژ بێ به‌ختى وه‌ربادانێ بێخنه‌ تێدا، وئه‌و دبێژنه‌ پێغه‌مبه‌رى: مه‌ گوهـ ل گۆتنا ته‌ بوو وئه‌م گوهدارییا فه‌رمانا ته‌ ناكه‌ين، وتو گوهێ خۆ بده‌ مه‌ ته‌ گوهـ لێ نه‌بت! وئه‌و دبێژن: (راعنا) ئانه‌كۆ: د مه‌ بگه‌هه‌ ومه‌ تێ بگه‌هينه‌، وئه‌و ئه‌زمانێن خۆ پێ خوار دكه‌ن، ومه‌خسه‌دا وان ئه‌و بوو نفرينا ب زمانێ خۆ ل وى بكه‌ن، وئه‌گه‌ر وان گۆتبا: مه‌ گوهـ لێ بوو ومه‌ گوهدارى كر، وگوهێ ته‌ ل مه‌ بت، وچاڤێ ته‌ ل مه‌ بت‌، ئه‌و دا بۆ وان ل نك خودێ چێتر وگۆتنه‌كا ڕاستتر بت، به‌لێ ژ به‌ر كافرى ونه‌باوه‌رى ئينانا وان خودێ ئه‌و ژ ڕه‌حما خۆ ده‌رێخستن، ڤێجا ئه‌و باوه‌رییێ ب حه‌قییێ نائينن كێمه‌كێ تێ نه‌بت يا چو مفا بۆ وان تێدا نه‌بت.

47

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ اٰمِنُوْا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُمْ مِّنْ قَبْلِ اَنْ نَّطْمِسَ وُجُوْهًا فَنَرُدَّهَا عَلٰ٘ي اَدْبَارِهَا٘ اَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا٘ اَصْحٰبَ السَّبْتِ وَكَانَ اَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُوْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى گه‌لى كيتابییان، باوه‌رییێ ب وێ بينن يا مه‌ د قورئانێ دا ئينايه‌ خوارێ وكارى پێ بكه‌ن، ئه‌و قورئانا ڕاستگۆيییا وێ يا د گه‌ل هه‌وه‌ ژ كيتابان ديار دكه‌ت، به‌رى كو ئه‌م هه‌وه‌ ب خرابییا كارێ هه‌وه‌ بگرين، ڤێجا هنده‌ك ڕوییان حلى بكه‌ين ووه‌رگێڕينه‌ پاتكێ، يان له‌عنه‌تێ ل ڤان خرابكاران بكه‌ين كو بكه‌ينه‌ مه‌يموينك وبه‌راز، وه‌كى مه‌ له‌عنه‌ت ل جوهییێن خودانێن شه‌نبییێ كرى، ئه‌وێن ژ ڕاڤ ونێچيرا ل شه‌مبییێ هاتينه‌ پاشڤه‌لێدان به‌لێ وان خۆ پاشڤه‌ لێ نه‌داى، ئينا خودێ ل وان ب غه‌زه‌ب هات، وئه‌و ژ ڕه‌حما خۆ ده‌رێخستن، وفه‌رمانا خودێ د هه‌مى حالان دا فه‌رمانه‌كا ب جهـ هاتى بوويه‌.

48

اِنَّ اللّٰهَ لَا يَغْفِرُ اَنْ يُّشْرَكَ بِهٖ وَيَغْفِرُ مَا دُوْنَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَّشَآءُ وَمَنْ يُّشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدِ افْتَرٰ٘ي اِثْمًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه‌ ل وى نابۆرت وگونه‌هێ بۆ ژێ نابه‌ت يێ كه‌سه‌كى ژ چێكرییێن وى بۆ وى بكه‌ته‌ هه‌ڤپشك، يان ب هه‌ر ڕه‌نگه‌كێ كوفرێ كافر ببت، و هه‌ر گونه‌هه‌كا دى يا ژ شركێ كێمتر بت ئه‌و بۆ وى ژێ دبه‌ت يێ وى بڤێت، وهه‌چییێ شركێ ب خودێ بكه‌ت ب ڕاستى ئه‌وى گونه‌هه‌كا مه‌زن كر.

49

اَلَمْ تَرَ اِلَي الَّذِيْنَ يُزَكُّوْنَ اَنْفُسَهُمْ بَلِ اللّٰهُ يُزَكِّيْ مَنْ يَّشَآءُ وَلَا يُظْلَمُوْنَ فَتِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ما ته‌ كارێ وان نه‌زانییه‌ ئه‌وێن مه‌دحێن خۆ ويێن كريارێن خۆ دكه‌ن؟ به‌لكى خودێ ب تنێ‌یه‌ مه‌دحێن وى دكه‌ت يێ وى بڤێت ژ به‌نییێن خۆ، ژ به‌ر كو ئه‌و ڕاستییا كارێ وان دزانت، وتشته‌ك ژ خێرا كارێ وان خۆ هندى وێ داڤا ب به‌ركێ خورمێ ژى ڤه‌ بۆ وان نائێـته‌ كێمكرن.

50

اُنْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُوْنَ عَلَي اللّٰهِ الْكَذِبَ وَكَفٰي بِهٖ٘ اِثْمًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

به‌رێ خۆ بدێ، چاوا ئه‌و دره‌وێ ل سه‌ر ناڤێ خودێ دكه‌ن، وئه‌و يێ پاقژه‌ ژ هه‌ر تشته‌كێ بابه‌تى وى نه‌بت، وئه‌ڤ دره‌وه‌ به‌سه‌ گونه‌هه‌كا مه‌زن بت وخرابییا باوه‌رییا وان ئاشكه‌را بكه‌ت.

51

اَلَمْ تَرَ اِلَي الَّذِيْنَ اُوْتُوْا نَصِيْبًا مِّنَ الْكِتٰبِ يُؤْمِنُوْنَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوْتِ وَيَقُوْلُوْنَ لِلَّذِيْنَ كَفَرُوْا هٰ٘ؤُلَآءِ اَهْدٰي مِنَ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ما ته‌ كارێ وان جوهییان نه‌ديتییه‌ ئه‌وێن باره‌ك ژ زانينێ بۆ وان هاتییه‌ دان، ئه‌و باوه‌رییێ ب هه‌ر تشته‌كێ ژبلى خودێ په‌رستن بۆ دئێته‌ كرن ژ صه‌نه‌م وشه‌يتانێن مرۆڤ وئه‌جنان دئينن، ودبێژنه‌ وان يێن كافرى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى كرى: ئه‌ڤ كافرێن هه‌ دڕاستترن، وڕێكا وان دورستتره‌ ژ يا وان يێن باوه‌رى ئيناى؟

52

اُولٰٓئِكَ الَّذِيْنَ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ وَمَنْ يَّلْعَنِ اللّٰهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهٗ نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و ئه‌ون یێن خودێ ئه‌و ژ ڕه‌حما خۆ ده‌رێخستن، وهه‌چییێ خودێ وى ژ ڕه‌حما خۆ دويركه‌ت تو كه‌سێ بۆ وى نابينى پشته‌ڤانییا وى بكه‌ت، وخرابییا عه‌زابێ ژ وى پاشڤه‌ لێ بده‌ت.

53

اَمْ لَهُمْ نَصِيْبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَاِذًا لَّا يُؤْتُوْنَ النَّاسَ نَقِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

يان ئه‌رێ وان باره‌ك د ملكى دا هه‌يه‌؟ وئه‌گه‌ر وان ئه‌و هه‌با ژى وان تشته‌ك ژێ نه‌ددا يه‌كى، ئه‌گه‌ر خۆ هندى وێ كونكێ با ئه‌وا د به‌ركێ خورمێ؟

54

اَمْ يَحْسُدُوْنَ النَّاسَ عَلٰي مَا٘ اٰتٰىهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهٖ فَقَدْ اٰتَيْنَا٘ اٰلَ اِبْرٰهِيْمَ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَاٰتَيْنٰهُمْ مُّلْكًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

يان ئه‌رێ ئه‌و حه‌سويدیێ ب موحه‌ممه‌دى وهه‌ڤالێن وى دبه‌ن سه‌را وێ قونجییا خودێ دايه‌ وان، ڤێجا ئه‌و حه‌ز دكه‌ن ئه‌ڤ قه‌نجییه‌ ل نك وان نه‌مينت؟ پانێ مه‌ -به‌رى نوكه-‌ ئه‌و كيتاب دابوونه‌ دوونده‌ها ئيبراهيمى يێن خودێ بۆ وان ئيناينه‌ خوارێ وئه‌و وه‌حییا نه‌نڤيسى يا بۆ وان هاتى، و د گه‌ل هندێ ژى مه‌ ملكه‌كێ به‌رفره‌هـ دا وان.

55

فَمِنْهُمْ مَّنْ اٰمَنَ بِهٖ وَمِنْهُمْ مَّنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفٰي بِجَهَنَّمَ سَعِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ژ ڤان يێن باره‌ك ژ زانينێ بۆ هاتییه‌ دان هه‌يه‌ يێ باوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رينییا موحه‌ممه‌دى ئيناى، و ژ وان هه‌يه‌ يێ پشت داى و د گازییا وى نه‌هاتى، وخه‌لك ژى ژ دويكه‌فتنا وى داينه‌ پاش. وئاگرێ جه‌هنه‌مێ به‌سى وانه‌ كو ئه‌و ب وان‌ بێته‌ خۆشكرن.

56

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا بِاٰيٰتِنَا سَوْفَ نُصْلِيْهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُوْدُهُمْ بَدَّلْنٰهُمْ جُلُوْدًا غَيْرَهَا لِيَذُوْقُوا الْعَذَابَ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَزِيْزًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن كافرى ب وان ئايه‌ت ووه‌حییا كيتابێ ونيشان وهێجه‌تێن ئاشكه‌را يێن خودێ ئيناينه‌ خوارێ كرى، پاشى ئه‌م دێ وان كه‌ينه‌ د ئاگره‌كى دا؛ دا ئه‌و تام بكه‌نه‌ گه‌رما وى، هه‌ر جاره‌كا چه‌رمێ وان هاته‌ سۆتن ئه‌م چه‌رمه‌كێ دى دێ بۆ وان گوهۆڕين؛ دا عه‌زاب وئێشا وان يا به‌رده‌وام بت. هندى خودێ‌یه‌ يێ زال بوويه‌ تشته‌ك ل به‌ر ئاسێ نابت، و د ڕێڤه‌برن وقه‌ده‌را خۆ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

57

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا٘ اَبَدًا لَهُمْ فِيْهَا٘ اَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَّنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن دلێن وان ب باوه‌رییا ب خودێ وپێغه‌مبه‌رى ته‌نا بووين، و ل سه‌ر گوهدارییێ خۆ ڕاست كرى، ئه‌م دێ وان كه‌ينه‌ د وان به‌حه‌شتان دا يێن ڕويبار د بن دا دچن، هه‌روهه‌ر دێ خۆشییێ تێدا به‌ن وچو جاران ژێ ده‌رناكه‌ڤن، وئه‌و ژنێن خودێ ژ هه‌مى پيساتییان پاقژكرين بۆ وان تێدا هه‌نه‌، وئه‌م د به‌حه‌شتێ دا دێ وان ده‌ينه‌ بن سيبه‌ره‌كا هوين وبه‌ربه‌لاڤ.

58

اِنَّ اللّٰهَ يَاْمُرُكُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الْاَمٰنٰتِ اِلٰ٘ي اَهْلِهَا وَاِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ اَنْ تَحْكُمُوْا بِالْعَدْلِ اِنَّ اللّٰهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهٖ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ سَمِيْعًاۣ بَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه‌ فه‌رمانێ ل هه‌وه‌ دكه‌ت كو هوين وان ئێمانه‌تان يێن د ده‌ست هه‌وه‌ دا بگه‌هيننه‌ خودانان، ڤێجا ته‌خسيرییێ تێدا نه‌كه‌ن، وئه‌و فه‌رمانێ ل هه‌وه‌ دكه‌ت كو هوين ب دادیێ حوكمى د ناڤبه‌را مرۆڤان دا بكه‌ن، وئه‌و چ باش شيره‌ته‌ خودێ ل هه‌وه‌ دكه‌ت وبه‌رێ هه‌وه‌ دده‌تێ. هندى خودێ‌یه‌ گوهدێرێ گۆتنێن هه‌وه‌ بوويه‌، و ب كريارێن هه‌وه‌ يێ ئاگه‌هدار بوويه‌، ووان دبينت.

59

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اَطِيْعُوا اللّٰهَ وَاَطِيْعُوا الرَّسُوْلَ وَاُولِي الْاَمْرِ مِنْكُمْ فَاِنْ تَنَازَعْتُمْ فِيْ شَيْءٍ فَرُدُّوْهُ اِلَي اللّٰهِ وَالرَّسُوْلِ اِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ذٰلِكَ خَيْرٌ وَّاَحْسَنُ تَاْوِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى ئه‌وێن باوه‌ری ئیناى، د به‌رسڤا فه‌رمانێن خودێ وه‌رن وبێ ئه‌مرییا وى نه‌كه‌ن، و د به‌رسڤا پێغه‌مبه‌رى ژى وه‌رن وگوهدارییا وێ حه‌قییێ بكه‌ن يا ئه‌و پێ هاتى، وگوهدارییا مه‌زن وكاربده‌ستێن خۆ بكه‌ن به‌لێ نه‌ د بێ ئه‌مرییا خودێ دا، وئه‌گه‌ر هوين د ناڤبه‌را خۆ دا ل سه‌ر تشته‌كى ب هه‌ڤڕكى چوون، هوين حوكمێ وى تشتى بۆ خودێ وپێغه‌مبه‌ری، ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ ب دورستى باوه‌رى ب خودێ وڕۆژا حسێبێ هه‌بت. ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژ هه‌ڤڕكییێ وژێكڤه‌بوونێ چێتره‌، ودويماهییا وێ باشتره‌.

60

اَلَمْ تَرَ اِلَي الَّذِيْنَ يَزْعُمُوْنَ اَنَّهُمْ اٰمَنُوْا بِمَا٘ اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَا٘ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيْدُوْنَ اَنْ يَّتَحَاكَمُوْ٘ا اِلَي الطَّاغُوْتِ وَقَدْ اُمِرُوْ٘ا اَنْ يَّكْفُرُوْا بِهٖ وَيُرِيْدُ الشَّيْطٰنُ اَنْ يُّضِلَّهُمْ ضَلٰلًاۣ بَعِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ما ته‌ كارێ وان منافقان نه‌زانییه‌ ئه‌وێن ژ دره‌و دبێژن وان باوه‌رى ب وێ ئينايه‌ يا بۆ ته‌ هاتییه‌ خوارێ -كو قورئانه‌- و ب وێ ژى يا به‌رى ته‌ بۆ پێغه‌مبه‌ران هاتییه‌ خوارێ، ووان د حه‌لكرنا هه‌ڤڕكییان دا دڤێت حوكمێ خۆ ببه‌نه‌ نك وى شريعه‌تێ به‌تال يێ خودێ نه‌داناى، وئه‌و ب خۆ فه‌رمان يا ل وان هاتییه‌كرن كو ئه‌و باوه‌رییێ ب وى نه‌ئينن؟ وشه‌يتانى دڤێت وان ژ ڕێكا حه‌ق دويربكه‌ت، دويراتییه‌كا دوير. و ژ ڤێ ئايه‌تێ ئاشكه‌را دبت كو باوه‌رییا ڕاست هندێ دخوازت خودان ل دويڤ شريعه‌تێ خودێ بچت، و د هه‌مى كاران دا حوكمى پێ بكه‌ت، ڤێجا هه‌چییێ بێژت ئه‌ز خودان باوه‌رم پاشى حوكمێ تاغووتى ب سه‌ر حوكمێ خودێ بێخت، ئه‌و د ڤێ گۆتنا خۆ دا يێ دره‌وينه‌.

61

وَاِذَا قِيْلَ لَهُمْ تَعَالَوْا اِلٰي مَا٘ اَنْزَلَ اللّٰهُ وَاِلَي الرَّسُوْلِ رَاَيْتَ الْمُنٰفِقِيْنَ يَصُدُّوْنَ عَنْكَ صُدُوْدًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر شيره‌ت ل ئه‌ڤان هاته‌كرن، وبۆ وان هاته‌ گۆتن: وه‌رنه‌ وێ يا خودێ ئينايه‌ خوارێ، ووێ يا موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- گۆتى، تو دێ وان يێن ب سه‌ر ڤه‌ باوه‌رى ئيناى و د دل دكافر بينى پشتا خۆ دێ ده‌نه‌ ته‌ وڕوییێ خۆ وه‌ردگێڕن.

62

فَكَيْفَ اِذَا٘ اَصَابَتْهُمْ مُّصِيْبَةٌۣ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْدِيْهِمْ ثُمَّ جَآءُوْكَ يَحْلِفُوْنَ بِاللّٰهِ اِنْ اَرَدْنَا٘ اِلَّا٘ اِحْسَانًا وَّتَوْفِيْقًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا حالێ وان منافقان دێ يێ چاوا بت، ئه‌گه‌ر ژ به‌ر وى كارێ وان ب ده‌ستێن خۆ كرى ئاتافه‌ك ب سه‌رێ وان هات، پاشى ئه‌و هاتنه‌ نك ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- داخوازا لێبۆرينێ كر، و ب سويندان ڕا چوون كو وان ب وان كريارێن خۆ ب تنێ قه‌نجى وپێكئينانا د ناڤبه‌را هه‌ڤڕكان دا ڤيايه‌؟

63

اُولٰٓئِكَ الَّذِيْنَ يَعْلَمُ اللّٰهُ مَا فِيْ قُلُوْبِهِمْ فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُلْ لَّهُمْ فِيْ٘ اَنْفُسِهِمْ قَوْلًاۣ بَلِيْغًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و ئه‌ون يێن خودێ ڕاستییا وێ نفاقا د دلێن وان دا هه‌ى دزانت، ڤێجا تو ژ وان بگه‌ڕه‌، ووان ژ خرابییا كارێ ئه‌و ل سه‌ر دچن بترسينه‌، وتو گۆتنه‌كا كارتێكه‌ر د وان ب خۆ دا بێژێ.

64

وَمَا٘ اَرْسَلْنَا مِنْ رَّسُوْلٍ اِلَّا لِيُطَاعَ بِاِذْنِ اللّٰهِ وَلَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَّلَمُوْ٘ا اَنْفُسَهُمْ جَآءُوْكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُوْلُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوَّابًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ پێغه‌مبه‌ره‌ك ژ پێغه‌مبه‌رێن خۆ نه‌هنارتییه‌، ئه‌گه‌ر بۆ هندێ نه‌بت دا ب فه‌رمانا خودێ گوهدارییا وى بێته‌ كرن. وئه‌وێن ب كرنا گونه‌هان زۆردارى ل خۆ كرى ئه‌گه‌ر د ژينا خۆ دا هاتبانه‌ نك ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- تۆبه‌ كربا وداخواز ژ خودێ كربا كو گونه‌هان بۆ وان ژێ ببه‌ت، وته‌ داخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ وان كربا، ئه‌و دا خودێ بينن پڕتۆبه‌وه‌رگرێ دلۆڤانكار.

65

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُوْنَ حَتّٰي يُحَكِّمُوْكَ فِيْمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوْا فِيْ٘ اَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوْا تَسْلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

خودايێ مه‌زن ب خۆ سويند خوارییه‌ كو ئه‌وێن هه‌ ب دورستى باوه‌رییێ نائينن حه‌تا ئه‌و د ژينا ته‌ دا ته‌ د وى تشتى دا يێ هه‌ڤڕكى سه‌را د ناڤبه‌را وان دا په‌يدا دبت نه‌كه‌نه‌ فه‌ماندار (حه‌كه‌م)، وسوننه‌تا ته‌ پشتى مرنا ته‌ نه‌كه‌نه‌ حه‌كه‌م، پاشى د ده‌رحه‌قا وێ دا يا ته‌ فه‌رمان پێ داى ئه‌و چو دلته‌نگیه‌كێ ل نك خۆ نه‌بينن، و د گه‌ل هندێ ژى ئه‌و ب دورستى خۆ ب ده‌ست ڤه‌ به‌رده‌ن، وئه‌و حوكمێ پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- پێ هاتى ژ كيتاب وسوننه‌تێ د هه‌مى لايێن ژينێ دا د گه‌ل ڕازيبوون وخۆ ب ده‌سڤه‌به‌ردانێ ژ كاكلكا باوه‌رییێ‌يه‌.

66

وَلَوْ اَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ اَنِ اقْتُلُوْ٘ا اَنْفُسَكُمْ اَوِ اخْرُجُوْا مِنْ دِيَارِكُمْ مَّا فَعَلُوْهُ اِلَّا قَلِيْلٌ مِّنْهُمْ وَلَوْ اَنَّهُمْ فَعَلُوْا مَا يُوْعَظُوْنَ بِهٖ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَاَشَدَّ تَثْبِيْتًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر مه‌ ل سه‌ر وان منافقان يێن ب حوكمێ تاغووتى ڕازى دبن واجب كربا كو هنده‌ك ژ وان هنده‌كان بكوژن، يان ئه‌و ژ وارێ خۆ ده‌ركه‌ڤن، هژماره‌كا كێم ژ وان تێ نه‌با كه‌سێ ئه‌و نه‌دكر، وئه‌گه‌ر وان ب وێ كربا يا شيره‌ت پێ ل وان دئێته‌كرن ئه‌و دا بۆ وان ب مفاتر بت، ودا باوه‌رییا وان پێ ب هێزتر لێ ئێت.

67

وَّاِذًا لَّاٰتَيْنٰهُمْ مِّنْ لَّدُنَّا٘ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌م ل دنيايێ وئاخره‌تێ خێرێ ژ نك خۆ دا ده‌ينه‌ وان.

68

وَّلَهَدَيْنٰهُمْ صِرَاطًا مُّسْتَقِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ودا به‌رێ وان ده‌ينه‌ ڕێكا خودێ.

69

وَمَنْ يُّطِعِ اللّٰهَ وَالرَّسُوْلَ فَاُولٰٓئِكَ مَعَ الَّذِيْنَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِّنَ النَّبِيّٖنَ وَالصِّدِّيْقِيْنَ وَالشُّهَدَآءِ وَالصّٰلِحِيْنَ وَحَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَفِيْقًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ گوهدارییا فه‌رمانێن خودێ وڕێكا پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- بكه‌ت ئه‌و ئه‌ون يێن خودێ بهايێ وان مه‌زن كرى، ڤێجا ئه‌و دێ هه‌ڤالينییا وان كه‌ن يێن خودێ قه‌نجى ب به‌حه‌شتێ د گه‌ل كرى ژ پێغه‌مبه‌ر وڕاستگۆيان ئه‌وێن ب دورستى باوه‌رى ئيناى وشه‌هيدێن د ڕێكا خودێ دا وچاكێن خودان باوه‌ران، وئه‌و چ باش هه‌ڤالن وان د به‌حه‌شتێ دا هه‌ين.

70

ذٰلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللّٰهِ وَكَفٰي بِاللّٰهِ عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و دانا هه‌ يا گه‌له‌ك ژ خودێ ب تنێ‌یه‌، وخودێ به‌سه‌ ب حالێ به‌نییێن خۆ يێ پڕزانا بت، و ب حالێ وى يێ هێژاى دانه‌كا مه‌زن بت ژ به‌ر وان كريارێن وى يێن چاك.

71

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا خُذُوْا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوْا ثُبَاتٍ اَوِ انْفِرُوْا جَمِيْعًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى د هشيارى خۆ بن ب خۆئاماده‌كرنا ژ بۆ دوژمنێ خۆ، ڤێجا هوين كۆمه‌ك پشتى كۆمه‌كێ يان پێكڤه‌ ده‌ركه‌ڤنه‌ شه‌ڕێ وى.

72

وَاِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَّيُبَطِّئَنَّ فَاِنْ اَصَابَتْكُمْ مُّصِيْبَةٌ قَالَ قَدْ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيَّ اِذْ لَمْ اَكُنْ مَّعَهُمْ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

وهندى هنده‌ك ژ هه‌وه‌نه‌ ب ڕاستى خۆ ژ ده‌ركه‌فتنا ژ بۆ شه‌ڕێ دوژمنى ڤه‌دهێلن وخۆ گران دكه‌ن، وخه‌لكێ دى ژى ژ كرنا شه‌ڕى سست دكه‌ن، ڤێجا ئه‌گه‌ر ل سه‌ر هه‌وه‌ هاتبته‌ نڤيسين و ب كوشتنێ يان شكه‌ستنێ ئاتافه‌ك ب سه‌رێ هه‌وه‌ هات، ئه‌و ب كه‌يف ڤه‌ دبێژت: خودێ ئه‌ز پاراستم، ده‌مێ ئه‌ز د گه‌ل وان يێن ئه‌و ب سه‌رى هاتى يا من پێ نه‌خۆش ده‌رنه‌كه‌فتيم، ودێ كه‌يفا وى ب هندێ ئێت كو ئه‌و ژ وان ڤه‌ماى.

73

وَلَئِنْ اَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِّنَ اللّٰهِ لَيَقُوْلَنَّ كَاَنْ لَّمْ تَكُنْۣ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهٗ مَوَدَّةٌ يّٰلَيْتَنِيْ كُنْتُ مَعَهُمْ فَاَفُوْزَ فَوْزًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر قه‌نجییه‌ك ژ خودێ وده‌سكه‌فتییه‌ك گه‌هشته‌ هه‌وه‌ ئه‌و ب حه‌سويدى وكه‌سه‌ر ڤه‌ دێ بێژت -هه‌ر وه‌كى د ناڤبه‌را هه‌وه‌ ووى دا ڤيانه‌كا ب سه‌ر ڤه‌ نه‌بوويه-: خوزى ئه‌ز د گه‌ل وان با مه‌ دا ئه‌و فايدێ گه‌هشتییه‌ وان ژ ڕزگاربوون وسه‌ركه‌فتن وده‌سكه‌فتییان گه‌هشتبا من ژى.

74

فَلْيُقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ الَّذِيْنَ يَشْرُوْنَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا بِالْاٰخِرَةِ وَمَنْ يُّقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَيُقْتَلْ اَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيْهِ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌وێن ژينا دنيايێ دده‌نه‌ ب ئاخره‌تێ وخێرا وێ بلا شه‌ڕى د ڕێكا دينێ خودێ وبلندكرنا په‌يڤا وى دا بكه‌ن ، وهه‌چییێ ژ دله‌كێ صافى شه‌ڕى د ڕێكا خودێ دا بكه‌ت، ڤێجا بێته‌كوشتن يان ب سه‌ركه‌ڤت، ئه‌م دێ خێره‌كا مه‌زن ده‌ينه‌ وى.

75

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالْمُسْتَضْعَفِيْنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَآءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِيْنَ يَقُوْلُوْنَ رَبَّنَا٘ اَخْرِجْنَا مِنْ هٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ اَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَّنَا مِنْ لَّدُنْكَ وَلِيًّا وَّاجْعَلْ لَّنَا مِنْ لَّدُنْكَ نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وما ئه‌و چيه‌ -گه‌لى خودان باوه‌ران- دبته‌ ئاسته‌نگ د ڕێكا هه‌وه‌ وكرنا جيهادا پێخه‌مه‌ت ب سه‌رێخستنا دينێ خودێ دا، وپێخه‌مه‌ت پشته‌ڤانییا بێ ده‌سهه‌لاتان ژ زه‌لام وژن وزارۆيان ئه‌وێن ته‌عدايى لێ هاتییه‌كرن، ووان چو ڕێ نينن ژ بلى هندێ كو هاوارێن خۆ بگه‌هيننه‌ خودايێ خۆ وبێژن: خودايێ مه‌، تو مه‌ ژ ڤى گوندێ مرۆڤێن وى ب كوفرێ زۆردارى ل خۆ كرى و ب نه‌خۆشییێ زۆردارى ل خودان باوه‌ران كرى -كو مه‌كه‌هه‌- ده‌ربێخه‌، وتو ژ نك خۆ خودانه‌كى بۆ مه‌ په‌يدا بكه‌ سه‌ركارییێ ل مه‌ بكه‌ت، وپشته‌ڤانه‌كى كو مه‌ ب سه‌ر زۆرداران بێخت.

76

اَلَّذِيْنَ اٰمَنُوْا يُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ وَالَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ الطَّاغُوْتِ فَقَاتِلُوْ٘ا اَوْلِيَآءَ الشَّيْطٰنِ اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطٰنِ كَانَ ضَعِيْفًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى شه‌ڕى د ڕێكا ب سه‌رێخستنا حه‌قییێ وخودانێن وێ دا دكه‌ن، وئه‌وێن كافربووين شه‌ڕى د ڕێكا سه‌رداچوونێ وخرابكارییا د عه‌ردى دا دكه‌ن، ڤێجا هوين شه‌ڕێ وان بكه‌ن ئه‌وێن شه‌يتانى بۆ خۆ دكه‌نه‌ دۆست وسه‌ركار، وگوهدارییا فه‌رمانێن وى دكه‌ن، هندى ئه‌و فێلبازییه‌ يا شه‌يتان بۆ دۆستێن خۆ دكه‌ت يا لاوازبوويه‌.

77

اَلَمْ تَرَ اِلَي الَّذِيْنَ قِيْلَ لَهُمْ كُفُّوْ٘ا اَيْدِيَكُمْ وَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ اِذَا فَرِيْقٌ مِّنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللّٰهِ اَوْ اَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوْا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا٘ اَخَّرْتَنَا٘ اِلٰ٘ي اَجَلٍ قَرِيْبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيْلٌ وَالْاٰخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقٰي وَلَا تُظْلَمُوْنَ فَتِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ما ته‌ حالێ وان نه‌زانییه‌ ئه‌وێن به‌رى دانا ده‌ستويریێ ب كرنا جيهادێ بۆ وان هاتییه‌ گۆتن: ده‌ستێن خۆ ژ كرنا شه‌ڕێ دوژمنێن خۆ يێن بوتپه‌رێس ڤه‌كێشن، ويا ل سه‌ر هه‌وه‌ ئه‌وه‌ هوين وێ بكه‌ن يا خودێ ل سه‌ر هه‌وه‌ فه‌ركرى ژ كرنا نڤێژێ، ودانا زه‌كاتێ، ڤێجا گاڤا شه‌ڕ ل سه‌ر وان هاتییه‌ نڤيسين، هنگى حالێ ده‌سته‌كه‌كێ ژ وان هاته‌ گوهاڕتن، وكانێ چاوا ئه‌و ژ خودێ دترسان يان پتر ژى ئه‌و ژ مرۆڤان ترسان، وئه‌و ڤێ ترسا خۆ يا دژوار ئاشكه‌را دكه‌ن ودبێژن: خودايێ مه‌ بۆچى ته‌ شه‌ڕ ل سه‌ر مه‌ فه‌ركرییه‌؟ ئه‌گه‌ر حه‌تا ده‌مه‌كێ نێزيك ته‌ ئه‌م هێلاباين، ژ به‌ر ڤيانا وان بۆ ژينا دنيايێ، تو بێژه‌ وان: خۆشییا دنيايێ يا كێمه‌، وئاخره‌ت وتشتێ لێ هه‌ى مه‌زنتر وبه‌رده‌وامتره‌ بۆ وى يێ ته‌قواكرى. وخودايێ ته‌ ب تشته‌كى زۆردارییێ ل كه‌سێ ناكه‌ت، ئه‌گه‌ر خۆ هندى وێ داڤێ ژى بت ئه‌وا ب به‌ركێ خورمێ ژى ڤه‌.

78

اَيْنَ مَا تَكُوْنُوْا يُدْرِكْكُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِيْ بُرُوْجٍ مُّشَيَّدَةٍ وَاِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَّقُوْلُوْا هٰذِهٖ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَّقُوْلُوْا هٰذِهٖ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِّنْ عِنْدِ اللّٰهِ فَمَالِ هٰ٘ؤُلَآءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُوْنَ يَفْقَهُوْنَ حَدِيْثًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌گه‌ر ڕۆژا هه‌وه‌ هات هه‌چى جهێ هوين لێ بن مرن دێ گه‌هته‌ هه‌وه‌، خۆ ئه‌گه‌ر هوين د ئاسێگه‌هێن موكم ودوير ژ مه‌يدانا شه‌ڕى ژى دا بن. وئه‌گه‌ر تشته‌كێ وان كه‌يف پێ بێت ژ خۆشییێن دنيايێ گه‌هشته‌ وان، ئه‌و دێ چێبوونا وى تشتى بۆ خودێ پالڤه‌ده‌ن، وئه‌گه‌ر تشته‌كێ وان پێ نه‌خۆش بت بگه‌هته‌ وان ئه‌و ژ نه‌زانين ڤه‌ دێ وى تشتى بۆ پێغه‌مبه‌رى پالڤه‌ده‌ن، ووان نه‌زانيبوو كو ئه‌و هه‌مى ژ نك خودێ ب تنێ‌یه‌، ب قه‌زا وقه‌ده‌را وییه‌، ڤێجا ئه‌ڤه‌ وان چيه‌ نێزيكه‌ ئه‌و د چو گۆتنان نه‌گه‌هن يێن تو بۆ وان دبێژى؟

79

مَا٘ اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَا٘ اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَّفْسِكَ وَاَرْسَلْنٰكَ لِلنَّاسِ رَسُوْلًا وَكَفٰي بِاللّٰهِ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

هه‌ر باشییه‌كا هاتییه‌ سه‌رێ ته‌ ئه‌و ژ خودێ ب تنێ‌یه‌، ژ چاكى وقه‌نجییا وییه‌، وهه‌ر نه‌خۆشى وخرابییه‌كا هاتییه‌ سه‌رێ ته‌ ئه‌و ژ به‌ر كارێ ته‌ يێ خرابه‌، و ژ به‌ر وان گونه‌هانه‌ يێن ته‌ ب ده‌ستێن خۆ كرين. ومه‌ تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- بۆ هه‌مى مرۆڤان يێ هنارتى دا په‌ياما خودايێ خۆ بگه‌هينییه‌ وان، وخودێ به‌سه‌ شاهد بت ل سه‌ر ڕاستییا په‌ياما ته‌.

80

مَنْ يُّطِعِ الرَّسُوْلَ فَقَدْ اَطَاعَ اللّٰهَ وَمَنْ تَوَلّٰي فَمَا٘ اَرْسَلْنٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيْظًا

تەفسیرا ساناهی

هه‌چییێ گوهدارییا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- بكه‌ت، وكارى ب دينێ وى بكه‌ت، ئه‌و وى گوهدارییا خودێ كر وكار ب فه‌رمانا وى كر، وهه‌چییێ پشت بده‌ته‌ گوهدارییا خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى مـه‌ تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- نه‌هنارتى دا ل سه‌ر وان يێن پشت دده‌ن ببییه‌ زێره‌ڤان، كارێن وان بهژمێرى وحسێبا وان سه‌را بكه‌ى، حسێبا وان ل سه‌ر مه‌يه‌.

81

وَيَقُوْلُوْنَ طَاعَةٌ فَاِذَا بَرَزُوْا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَآئِفَةٌ مِّنْهُمْ غَيْرَ الَّذِيْ تَقُوْلُ وَاللّٰهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُوْنَ فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَي اللّٰهِ وَكَفٰي بِاللّٰهِ وَكِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن هه‌ يێن كــو پـشـت دده‌ن، ل ديوانا پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- گوهدارییا خۆ بۆ پێغه‌مبه‌رى وتشتێ ئه‌و پێ هاتى ئاشكه‌را دكه‌ن، وئه‌گه‌ر ژ ديوانا وى چوون ودويركه‌فتن، ده‌سته‌كه‌ك ژ وان ب شه‌ڤ وێ دكه‌ن ودبێژن يا وان به‌رى هنگى ئاشكه‌را نه‌كرى، ووان نه‌زانى كو خودێ وێ ل سه‌ر وان دهژمێرت يا ئه‌و ب ڤه‌شارتى دكه‌ن، ودێ سه‌را وێ چه‌ندێ وان جزا ده‌ت جزايه‌كێ تمام، ڤێجا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پشتا خۆ بده‌ وان وچو پويته‌ى ب وان نه‌كه‌، هندى ئه‌ون ئه‌و چو زيانێ ناگه‌هيننه‌ ته‌، وتو خۆ بهێله‌ ب هيڤییا خودێ ڤه‌، وئه‌و به‌سى ته‌يه‌ كو بۆ ته‌ خودان وپشته‌ڤان بت.

82

اَفَلَا يَتَدَبَّرُوْنَ الْقُرْاٰنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوْا فِيْهِ اخْتِلَافًا كَثِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ ما ئه‌وێن هه‌ هزرێن خۆ د قورئانێ دا ناكه‌ن، وبه‌رێ خۆ ناده‌نه‌ وێ حه‌قییا تێدا هاتى، كو ب ڕه‌نگه‌كێ ڕێك وپێك وموكم هاتییه‌ هندێ دگه‌هينت كو ئه‌و ژ نك خودێ‌یه‌، وئه‌گه‌ر ئه‌و ژ نك يه‌كێ دى با ژبلى وى ئه‌و دا جوداهییه‌كا مه‌زن تێدا بينن.

83

وَاِذَا جَآءَهُمْ اَمْرٌ مِّنَ الْاَمْنِ اَوِ الْخَوْفِ اَذَاعُوْا بِهٖ وَلَوْ رَدُّوْهُ اِلَي الرَّسُوْلِ وَاِلٰ٘ي اُولِي الْاَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِيْنَ يَسْتَنْۣبِطُوْنَهٗ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهٗ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطٰنَ اِلَّا قَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر فه‌رمانه‌كا دڤێت بێته‌ ڤه‌شارتن يا كو په‌يوه‌ندى ب ته‌ناهییێ ڤه‌ هه‌بت يا خێرا وێ بۆ ئيسلامێ وموسلمانان بزڤڕت، يان په‌يوه‌ندى ب ترسێ ڤه‌ هه‌بت يا بگه‌هته‌ وان، ئه‌گه‌ر ئه‌و گه‌هشته‌ ئه‌وێن هه‌ يێن باوه‌رییێ جهێ خۆ د دلێن وان دا نه‌كرى، ئه‌و دێ وێ د ناڤ مرۆڤان دا به‌لاڤ كه‌ن، وئه‌گه‌ر وان ئه‌و بۆ پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- وبۆ زانا وتێگه‌هشتییان زڤڕاندبا، دا خودانێن تێئينانه‌ده‌ر وزانينێ ژ وان ڕاستییا وێ زانن. وئه‌گه‌ر قه‌نجییا خودێ ل سه‌ر هه‌وه‌ نه‌با وكو وى دلۆڤانى ب هه‌وه‌ بر هوين دا دويكه‌فتنا شه‌يتانى كه‌ن كێم ژ هه‌وه‌ تێ نه‌بن.

84

فَقَاتِلْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ لَا تُكَلَّفُ اِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِيْنَ عَسَي اللّٰهُ اَنْ يَّكُفَّ بَاْسَ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَاللّٰهُ اَشَدُّ بَاْسًا وَّاَشَدُّ تَنْكِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- جيهادا د ڕێكا خودێ وبلندكرنا په‌يڤا وى دا بكه‌، تو ژ كرنا كه‌سێ دى يێ به‌رپسيار نينى وسه‌را وێ ل ته‌ نائێته‌گرتن، وتو خودان باوه‌ران بۆ كرنا شه‌ڕى وجيهادێ پال بده‌، ووێ ل به‌ر وان شرين بكه‌، به‌لكى خودێ ب ته‌ و ب وان شه‌ڕ ودوژوارییا كافران ڕاوه‌ستينت. وخودێ يێ هێز دژوارتر وجزا مه‌زنتره‌ ژ كافران.

85

مَنْ يَّشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَّكُنْ لَّهٗ نَصِيْبٌ مِّنْهَا وَمَنْ يَّشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَّكُنْ لَّهٗ كِفْلٌ مِّنْهَا وَكَانَ اللّٰهُ عَلٰي كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيْتًا

تەفسیرا ساناهی

هه‌چییێ به‌رگه‌ڕيانێ بكه‌ت دا يه‌ك خێره‌كێ بكه‌ت ژ به‌ر مه‌هده‌را وى باره‌ك بۆ وى ژخێرێ دێ هه‌بت، وهه‌چییێ به‌رگه‌ڕيانێ بكه‌ت دا خرابى بگه‌هته‌ يه‌كێ دى باره‌ك ژ گونه‌هێ دێ بۆ وى هه‌بت، وخودێ ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى شاهد وپارێزه‌ر بوويه‌.

86

وَاِذَا حُيِّيْتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوْا بِاَحْسَنَ مِنْهَا٘ اَوْ رُدُّوْهَا اِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَلٰي كُلِّ شَيْءٍ حَسِيْبًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر موسلمانه‌كى سلاڤى وه‌ كر هوين ب ڕه‌نگه‌كێ باشتر ژ لايێ په‌يڤ وگڕنژينێ ڤه‌ به‌رسڤا سلاڤا وى بده‌ن، يان هه‌ما وه‌كى يا وى لێ ڤه‌گێڕن، وهه‌ر يه‌كێ خێر وجزايێ خۆ هه‌يه‌. هندى خودێ‌یه‌ جزايێ هه‌ر تشته‌كى دده‌ت.

87

اَللّٰهُ لَا٘ اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ اِلٰي يَوْمِ الْقِيٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيْهِ وَمَنْ اَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ حَدِيْثًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ ب تنێ‌یه‌ يێ هێژاى خوداينییێ، ئه‌و دێ هه‌وه‌ هه‌مییان بۆ حسێبێ وجزادانێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ كۆم كه‌ت، ئه‌و ڕۆژا چو گومان تێدا نه‌. وكه‌س ژ خودێ يێ ئاخفتن ڕاستتر نينه‌.

88

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنٰفِقِيْنَ فِئَتَيْنِ وَاللّٰهُ اَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوْا اَتُرِيْدُوْنَ اَنْ تَهْدُوْا مَنْ اَضَلَّ اللّٰهُ وَمَنْ يُّضْلِلِ اللّٰهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهٗ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا هه‌وه‌ چيه‌ -گه‌لى خودان باوه‌ران- هوين د مه‌سه‌لا دوڕوییان دا بووينه‌ دو ده‌سته‌ك: ده‌سته‌كه‌ك دبێژت دێ شه‌ڕێ وان كه‌ين، وده‌سته‌كه‌ك دبێژت ئه‌م شه‌ڕێ وان ناكه‌ين؟ وخودێ ژ به‌ر خرابییا كريارا وان ئه‌و يێن ئێخستينه‌ د كوفرێ وبه‌رزه‌بوونێ دا. ئه‌رێ ما هه‌وه‌ دڤێت وى بيننه‌ سه‌ر ڕێ يێ خودێ به‌رێ وى ژ دينێ خۆ وه‌رگێڕاى؟ وهه‌چییێ خودێ به‌رێ وى ژ دينێ خۆ ودويچوونا فه‌رمانا خۆ وه‌رگێڕا، وى چو ڕێ بۆ هيدايه‌تێ نابن.

89

وَدُّوْا لَوْ تَكْفُرُوْنَ كَمَا كَفَرُوْا فَتَكُوْنُوْنَ سَوَآءً فَلَا تَتَّخِذُوْا مِنْهُمْ اَوْلِيَآءَ حَتّٰي يُهَاجِرُوْا فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوْهُمْ وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُّمُوْهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوْا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَّلَا نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

دوڕوییان دڤيا هوين ژى ب وێ ڕاستییێ كافر ببن يا دلێن هه‌وه‌ باوه‌رى پێ ئيناى، وه‌كى وان ب دلێن خۆ كافرى پێ كرى، دا هوين وئه‌و د كوفرێ دا وه‌كى يه‌ك لێ بێن، ڤێجا حه‌تا ئه‌و د ڕێكا خودێ دا مشه‌خت نه‌بن هوين چو دۆستان بۆ خۆ ژ وان نه‌گرن، ، دا ئه‌و مشه‌ختبوونا وان ببته‌ نيشان ل سه‌ر ڕاستییا باوه‌رییا وان، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان پشت دا وێ يا ئه‌و بۆ هاتينه‌ داخوازكرن، هوين وان بگرن وهه‌چى جهێ هه‌وه‌ ئه‌و لێ ديتن وان بكوژن، وهوين ژبلى خودێ چو دۆست وپشته‌ڤانان بۆ خۆ ژ وان نه‌گرن داخوازا پشته‌ڤانییێ ژێ بكه‌ن.

90

اِلَّا الَّذِيْنَ يَصِلُوْنَ اِلٰي قَوْمٍۣ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌ اَوْ جَآءُوْكُمْ حَصِرَتْ صُدُوْرُهُمْ اَنْ يُّقَاتِلُوْكُمْ اَوْ يُقَاتِلُوْا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَآءَ اللّٰهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقٰتَلُوْكُمْ فَاِنِ اعْتَزَلُوْكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوْكُمْ وَاَلْقَوْا اِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللّٰهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

به‌لێ هوين شه‌ڕێ وان نه‌كه‌ن ئه‌وێن دگه‌هنه‌ ملله‌ته‌كێ كو د ناڤبه‌را هه‌وه‌ ووان دا په‌يمانه‌ك هه‌ى، هه‌ر وه‌سا هوين شه‌ڕێ وان ژى نه‌كه‌ن ئه‌وێن هاتينه‌ نك هه‌وه‌ دبێهن ته‌نگ ووان پێ نه‌خۆش كو شه‌ڕێ هه‌وه‌ بكه‌ن، يان شه‌ڕێ ملله‌تێ خۆ بكه‌ن، وئه‌و نه‌ د گه‌ل هه‌وه‌ بووينه‌ ونه‌ د گه‌ل ملله‌تێ خۆ بووينه‌، هوين شه‌ڕێ وان نه‌كه‌ن، وئه‌گه‌ر خودێ ڤيابا دا وان ل سه‌ر هه‌وه‌ زال كه‌ت، ڤێجا ئه‌و د گه‌ل دوژمنێن هه‌وه‌ يێن بوتپه‌رێس دا شه‌ڕێ هه‌وه‌ كه‌ن، به‌لێ خودێ ژ قه‌نجییا خۆ به‌رێ وان ژ هه‌وه‌ وه‌رگێڕا، ڤێجا ئه‌گه‌ر وان خۆ ژ هه‌وه‌ ڤه‌ده‌ر كر و شه‌ڕێ هه‌وه‌ نه‌كر، وخۆ ئێخسته‌ د بن په‌ڕێ هه‌وه‌ ڤه‌، هه‌وه‌ چو حه‌ق ل سه‌ر وان نينه‌ كو هوين شه‌ڕێ وان بكه‌ن.

91

سَتَجِدُوْنَ اٰخَرِيْنَ يُرِيْدُوْنَ اَنْ يَّاْمَنُوْكُمْ وَيَاْمَنُوْا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوْ٘ا اِلَي الْفِتْنَةِ اُرْكِسُوْا فِيْهَا فَاِنْ لَّمْ يَعْتَزِلُوْكُمْ وَيُلْقُوْ٘ا اِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوْ٘ا اَيْدِيَهُمْ فَخُذُوْهُمْ وَاقْتُلُوْهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوْهُمْ وَاُولٰٓئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطٰنًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

هوين ملله‌ته‌كێ دى ژ دوڕوییان دێ بينن وان دڤێت ژ لايێ هه‌وه‌ ڤه‌ دپشت ڕاست بن، خۆ وه‌سا ديار بكه‌ن كو وان باوه‌رى هه‌يه‌، ووان دڤێت ژ لايێ ملله‌تێ خۆ يێ كافر ژى ڤه‌ دپشت ڕاست بن، خۆ بۆ وان ديار كه‌ن كو ئه‌و دكافرن، هه‌ر جاره‌كا ئه‌و بۆ جهێ كوفرێ وكافران هاتنه‌ زڤڕاندن، ئه‌و دێ كه‌ڤنه‌ د خرابترين حالى دا. ئه‌وێن هه‌ ئه‌گه‌ر ڕوییێ خۆ ژ هه‌وه‌ وه‌رنه‌گێڕن، وخۆ نه‌ئێخنه‌ بن په‌ڕێ هه‌وه‌ وخۆ ب ده‌ست هه‌وه‌ ڤه‌ به‌رنه‌ده‌ن، وشه‌ڕێ هه‌وه‌ به‌س نه‌كه‌ن، هوين وان ب هێز بگرن وچى جهێ ئه‌و لێ بن هوين وان بكوژن، وئه‌وێن هه‌ يێن د ڤێ ڕێكا خراب دا گه‌هشتينه‌ ڤى حه‌ددێ ئه‌و پێ ژ خه‌لكى ئاشكه‌را ببن، ئه‌ون يێن مه‌ هێجه‌ته‌كا ئاشكه‌را ل سه‌ر كوشتن وگرتنا وان دايه‌ هه‌وه‌.

92

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ اَنْ يَّقْتُلَ مُؤْمِنًا اِلَّا خَطَاـًٔ وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَاـًٔ فَتَحْرِيْرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَّدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ اِلٰ٘ي اَهْلِهٖ٘ اِلَّا٘ اَنْ يَّصَّدَّقُوْا فَاِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَّكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيْرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَاِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍۣ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيْثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ اِلٰ٘ي اَهْلِهٖ وَتَحْرِيْرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِّنَ اللّٰهِ وَكَانَ اللّٰهُ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وچێ نابت بۆ خودان باوه‌ره‌كى كو ته‌عداییێ ل خودان باوه‌ره‌كێ دى بكه‌ت وبێ حه‌ق وى بكوژت، وه‌سا تێ نه‌بت ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب خه‌له‌تى ڤه‌ وبێ ده‌ستى ژێ چێ ببت، وهه‌چییێ كه‌فته‌ د وێ خه‌له‌تییێ دا ل سه‌ر وى يه‌ كو گه‌رده‌نه‌كا خودان باوه‌ر ئازا بكه‌ت، وحه‌قێ خوينا وى كوشتى بده‌ته‌ مرۆڤێن وى، هنگى تێ نه‌بت خودانێ مرى ب خێرا خۆ وى عه‌فى بكه‌ن. ڤێجا ئه‌گه‌ر كوشتى ژ ملله‌ته‌كێ كافر بت يێ نه‌يار بۆ خودان باوه‌ران، وئه‌و كوشتى ب مرۆڤه‌كێ خودان باوه‌ر بت ب خودێ وب وێ حه‌قییا وى بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دى -سلاڤ لێ بن- ئينايه‌ خوارێ، ل سه‌ر وییه‌ يێ ئه‌و كوشتى گه‌رده‌نه‌كا خودان باوه‌ر ئازا بكه‌ت، وئه‌گه‌ر ئه‌و ژ ملله‌ته‌كى بت د ناڤبه‌را هه‌وه‌ ووان دا سۆز وپه‌يمانه‌ك هه‌بت، ل سه‌ر وییه‌ يێ ئه‌و كوشتى حه‌قێ خوينا وى بده‌ته‌ مرۆڤێن وى وگه‌رده‌نه‌كا خودان باوه‌ر ئازا بكه‌ت، وهه‌چییێ نه‌شێت وێ چه‌ندێ بكه‌ت، بلا دو مه‌هان ل دويڤ ئێك يێ ب ڕۆژى بت؛ دا خودێ تۆبێ بدانته‌ سه‌ر وى. وخودێ ب ڕاستییا كارێ به‌نییێن خۆ يێ پڕزانـا بوويه‌، و د وى شريعه‌تى دا يێ وى بۆ وان داناى يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

93

وَمَنْ يَّقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهٗ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيْهَا وَغَضِبَ اللّٰهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهٗ وَاَعَدَّ لَهٗ عَذَابًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ ته‌عداییێ ل خودان باوه‌ره‌كى بكه‌ت و ژ قه‌ستا وبێ حه‌ق وى بكوژت جزايێ وى جه‌هنه‌مه‌، هه‌روهه‌ر دێ تێدا بت د گه‌ل غه‌زه‌با خودێ وده‌ركه‌فتنا ژ ڕه‌حما وى، وخودێ دژوارترين عه‌زاب بۆ وى ئاماده‌كرییه‌ ژ به‌ر ڤێ تاوانا مه‌زن يا وى كرى.

94

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اِذَا ضَرَبْتُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ فَتَبَيَّنُوْا وَلَا تَقُوْلُوْا لِمَنْ اَلْقٰ٘ي اِلَيْكُمُ السَّلٰمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُوْنَ عَرَضَ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللّٰهِ مَغَانِمُ كَثِيْرَةٌ كَذٰلِكَ كُنْتُمْ مِّنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوْا اِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى گه‌‌لى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى ئه‌گه‌ر هوين د ڕێكا خودێ دا بۆ كرنا جيهادێ ده‌ركه‌فتن هوين وان ژێك جودا بكه‌ن يێن هوين دئێنێ يان دهێلن، وهوين وان ژ بێ باوه‌ران نه‌هژمێرن يێن هوين تشته‌كى ژ نيشانێن ئيسلامێ ژێ دبينن وشه‌ڕێ هه‌وه‌ نه‌كه‌ن؛ چونكى دبت ئه‌و دخودان باوه‌ر بن وباوه‌رییا خۆ ڤه‌شێرن، هوين ڤێ چه‌ندێ بۆ په‌رتاله‌كێ دنيايێ نه‌كه‌ن، وئه‌و دان وقه‌نجییا ل نك خودێ هه‌ى تێرا هه‌وه‌ هه‌يه‌، هه‌وه‌ ژى ل ده‌سپێكا ئيسلامێ باوه‌رییا خۆ ژ ملله‌تێ خۆ يێ كافر ڤه‌دشارت، ئينا خودێ مننه‌ت ل هه‌وه‌ كر، وهوين ب باوه‌رییێ وهێزێ سه‌رفه‌راز كرن، ڤێجا هوين دهشيار بن ووان ژێك جودا بكه‌ن. هندى خودێ‌یه‌ ب هه‌مى كريارێن هه‌وه‌ يێ پڕزانايه‌، ب كارێن هه‌وه‌ يێن هوير يێ ئاگه‌هداره‌، وئه‌و دێ هه‌وه‌ سه‌را وان جزا ده‌ت.

95

لَا يَسْتَوِي الْقٰعِدُوْنَ مِنَ الْمُؤْمِنِيْنَ غَيْرُ اُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجٰهِدُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّٰهُ الْمُجٰهِدِيْنَ بِاَمْوَالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ عَلَي الْقٰعِدِيْنَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَّعَدَ اللّٰهُ الْحُسْنٰي وَفَضَّلَ اللّٰهُ الْمُجٰهِدِيْنَ عَلَي الْقٰعِدِيْنَ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئـه‌وێن خـۆ ژ جيهادا د ڕێكا خودێ دا داينه‌ پاش -ژبلى خودان عوزران- وئه‌وێن ب مالێ خۆ ونه‌فسا خۆ جيهاد د ڕێكا خودێ دا كرى د وه‌كى يه‌ك نابن، خودێ جيهادكه‌ر ب سه‌ر وان ئێخستينه‌ يێن دڕوينشتى، و د به‌حه‌شتێ دا ده‌ره‌جێن بلند يێن داينێ، وخودێ سۆز وپه‌يمان ب به‌حه‌شتێ يا دايه‌ وان هه‌مییان ئه‌وێن ب مالێ خۆ ونه‌فسا خۆ جيهادێ دكه‌ن وئه‌وێن ب عوزر ڕوينشتين ژ به‌ر وێ نه‌خۆشى وقوربانییا د ڕێكا حه‌قییێ دا وان داى، وخودێ ب خێره‌كا مه‌زن جيهادكه‌ر ب سه‌ر وان يێن ڕوينشتى ئێخستينه‌.

96

دَرَجٰتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَّرَحْمَةً وَكَانَ اللّٰهُ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ خێرا هه‌ يا مه‌زن جهێن بلندن د به‌حه‌شتێ دا ژ خودێنه‌ ب تايبه‌تى بۆ وان به‌نیێن وينه‌ يێن جيهاد د ڕێكا وى دا كرى، وژێبرنه‌ بۆ گونه‌هێن وان ودلۆڤانییه‌كا به‌رفره‌هه‌ ئه‌و تێدا خۆشییێ پێ دبه‌ن. وخودێ باش گونه‌هـ ژێبر ودلۆڤانكاربوويه‌.

97

اِنَّ الَّذِيْنَ تَوَفّٰىهُمُ الْمَلٰٓئِكَةُ ظَالِمِيْ٘ اَنْفُسِهِمْ قَالُوْا فِيْمَ كُنْتُمْ قَالُوْا كُنَّا مُسْتَضْعَفِيْنَ فِي الْاَرْضِ قَالُوْ٘ا اَلَمْ تَكُنْ اَرْضُ اللّٰهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوْا فِيْهَا فَاُولٰٓئِكَ مَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ وَسَآءَتْ مَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن فريشته‌ جانێ وان دستينن ووان زۆردارى ل خۆ كرى كو ل جهێ كافران ماين ومشه‌خت نه‌بووين، فريشته‌ ب گه‌فكرن ڤه‌ دبێژنه‌ وان: هوين د مه‌سه‌لا دينێ خۆ دا د چ حال دا بوون؟ ئه‌و دێ بێژن: ئه‌م د عه‌ردێ خۆ دا دلاواز بووين، وئه‌م نه‌دشياين زۆردارییێ وسته‌مێ ژ خۆ لابده‌ين، ڤێجا ئه‌و ب گه‌فكرن ڤه‌ دێ بێژنه‌ وان: ئه‌رێ ما عه‌ردێ خودێ يێ فره‌هـ نه‌بوو كو هوين ژ عه‌ردێ خۆ ده‌ركه‌ڤنه‌ عه‌رده‌كێ دى كو هوين تێدا ل سه‌ر دينێ خۆ پشت ڕاست ببن؟ ئه‌وێن هه‌ جهێ ڤه‌حه‌ويانا وان ئاگره‌، وئه‌و پيسترين جهێ لێ زڤڕينێ‌يه‌.

98

اِلَّا الْمُسْتَضْعَفِيْنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَآءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيْعُوْنَ حِيْلَةً وَّلَا يَهْتَدُوْنَ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن دبێزار ژ مێر وژن وزارۆكان يێن كو نه‌شێن زۆردارییێ وسته‌مێ ژ خۆ لابده‌ن، وچو ڕێكان بۆ خۆ نابينن كو پێ ژ نه‌خۆشییێ قورتال ببن، ئه‌و ناگه‌هنه‌ ڤێ دويماهییا به‌رى نوكه‌ به‌حس ژێ هاتییه‌ كرن.

99

فَاُولٰٓئِكَ عَسَي اللّٰهُ اَنْ يَّعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللّٰهُ عَفُوًّا غَفُوْرًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌و لاوازێن هه‌ ئه‌ون يێن هيڤى هه‌يه‌ كو خودێ وان عه‌فى بكه‌ت؛ چونكى خودێ ب ڕاستییا حالێ وان يێ زانايه‌، وخودێ لێنه‌گرێ باش گونه‌هـ ژێبر بوويه‌.

100

وَمَنْ يُّهَاجِرْ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ يَجِدْ فِي الْاَرْضِ مُرٰغَمًا كَثِيْرًا وَّسَعَةً وَمَنْ يَّخْرُجْ مِنْۣ بَيْتِهٖ مُهَاجِرًا اِلَي اللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ اَجْرُهٗ عَلَي اللّٰهِ وَكَانَ اللّٰهُ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ ژ جهێ شركێ ده‌ركه‌فته‌ جهێ ئيسلامێ دا دينێ خۆ بپارێزت، داخوازا وى قه‌نجییا خودايێ وى بت، ومه‌خسه‌دا وى سه‌رێخستنا دينێ وى بت، ئه‌و جهه‌كى د عه‌ردى دا بۆ خۆ دێ بينت كو خۆ ڤه‌گوهێزتێ وئه‌و ل وێرێ وى تشتى دێ بينت يێ ببته‌ ئه‌گه‌را ب هێزبوونا وى وڕه‌زيل بوونا دوژمنێن وى، د گه‌ل فره‌هییا د ڕزقى وژيارێ دا، وهه‌چییێ ژ مالا خۆ ده‌ركه‌ڤت ومه‌خسه‌دا وى سه‌رێخستنا دينێ خودێ بت، وبلندكرنا په‌يڤا خودێ بت، پاشى به‌رى ئه‌و بگه‌هته‌ مه‌خسه‌دا خۆ ئه‌و بمرت، ئه‌وى خێرا كريارا وى كه‌فته‌ سه‌ر خودێ. وخودێ ب به‌نییێن خۆ بـاش گونـه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانكار بوويه‌.

101

وَاِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْاَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ اَنْ تَقْصُرُوْا مِنَ الصَّلٰوةِ اِنْ خِفْتُمْ اَنْ يَّفْتِنَكُمُ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا اِنَّ الْكٰفِرِيْنَ كَانُوْا لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين ئه‌گه‌ر ب ڕێڤنگى د عه‌ردێ خودێ دا ده‌ركه‌فتن، چو گونه‌هـ ل سه‌ر هه‌وه‌ نينه‌ كو هوين نڤێژێ كورت بكه‌ن ئه‌گه‌ر هوين ل ده‌مێ نڤێژێ ژ دوژمنییا كافران ل سه‌ر خۆ ترسان، وباراپتر ژ سه‌فه‌رێن موسلمانان ل ده‌سپێكا ئيسلامێ ب ترس بوون، وكورتكرنا نڤێژێ ده‌ســتــويـرییه‌كه‌ ل سه‌فه‌رێ هاتییه‌ دان ل ده‌مێ ترسێ وته‌ناهییێ. هندى كافرن ئاشكه‌را دوژمناتییا هه‌وه‌ دكه‌ن، ڤێجا هوين ژێ دهشياربن.

102

وَاِذَا كُنْتَ فِيْهِمْ فَاَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلٰوةَ فَلْتَقُمْ طَآئِفَةٌ مِّنْهُمْ مَّعَكَ وَلْيَاْخُذُوْ٘ا اَسْلِحَتَهُمْ فَاِذَا سَجَدُوْا فَلْيَكُوْنُوْا مِنْ وَّرَآئِكُمْ وَلْتَاْتِ طَآئِفَةٌ اُخْرٰي لَمْ يُصَلُّوْا فَلْيُصَلُّوْا مَعَكَ وَلْيَاْخُذُوْا حِذْرَهُمْ وَاَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا لَوْ تَغْفُلُوْنَ عَنْ اَسْلِحَتِكُمْ وَاَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيْلُوْنَ عَلَيْكُمْ مَّيْلَةً وَّاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِنْ كَانَ بِكُمْ اَذًي مِّنْ مَّطَرٍ اَوْ كُنْتُمْ مَّرْضٰ٘ي اَنْ تَضَعُوْ٘ا اَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوْا حِذْرَكُمْ اِنَّ اللّٰهَ اَعَدَّ لِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابًا مُّهِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- ل مه‌يدانا شه‌ڕى بى، وته‌ ڤيا نڤێژێ ل به‌را وان بكه‌ى، بلا كۆمه‌ك ژ وان بۆ نڤێژێ د گه‌ل ته‌ ڕاببن، وبلا ئه‌و چه‌كێ خۆ د گه‌ل خۆ هلگرن، ڤێجا ئه‌گه‌ر ئه‌و چوونه‌ سوجوودێ بلا كۆما دى ل پشت هه‌وه‌ به‌رانبه‌ر دوژمنى ڕابن، وكۆما يه‌كێ ركاعه‌تا خۆ يا دووێ دێ خلاس كه‌ن وسلاڤا ملان ڤه‌ده‌ن، پاشى كۆما دى يا ده‌ست ب نڤێژێ نه‌كرى بلا بێت و ل دويڤ ته‌ ركاعه‌تا خۆ يا يه‌كێ بكه‌ن، پاشى بلا ئه‌و ب تنێ ركاعه‌تا خۆ يا دووێ تمام بكه‌ن، وبلا ئه‌و ژ دوژمنێ خۆ دهشياربن وچه‌كێ خۆ هلگرن. ئه‌وێن كافرى ب دينێ خودێ كرى حه‌ز دكه‌ن ئه‌گه‌ر هوين ژ چه‌ك وخوارنا خۆ بێ ئاگه‌هـ بمينن وغافل ببن؛ دا ئه‌و ب يه‌كجارى دژواره‌ هيرشه‌كێ بكه‌نه‌ سه‌ر هه‌وه‌ وهه‌وه‌ ببرينن، وهنگى چو گونه‌هـ ل سه‌ر هه‌وه‌ نينه‌ ئه‌گه‌ر ته‌نگاڤییه‌ك ژ بارانێ گه‌هشتبته‌ هه‌وه‌، يان هوين دنه‌خۆش بن، كو هوين چه‌كێ خۆ بدانن، د گه‌ل هشيارییێ. هندى خودێ‌یه‌ بۆ كافرێن ب دينێ خۆ عه‌زابه‌كا وان بشكێنت وڕه‌زيل بكه‌ت ئاماده‌كرییه‌.

103

فَاِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلٰوةَ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ قِيٰمًا وَّقُعُوْدًا وَّعَلٰي جُنُوْبِكُمْ فَاِذَا اطْمَاْنَنْتُمْ فَاَقِيْمُوا الصَّلٰوةَ اِنَّ الصَّلٰوةَ كَانَتْ عَلَي الْمُؤْمِنِيْنَ كِتٰبًا مَّوْقُوْتًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ نڤێژ كر، هوين ل هه‌مى حالێن خۆ خودێ ل بيرا خۆ بينن، وئه‌گه‌ر ترس نه‌ما هوين نڤێژێ ب تمامى بكه‌ن، وته‌خسيرییێ تێدا نه‌كه‌ن، چونكى ئه‌و ل هنده‌ك ده‌مێن ده‌سنيشانكرى د شريعه‌تى دا يا هاتییه‌ واجبكرن.

104

وَلَا تَهِنُوْا فِي ابْتِغَآءِ الْقَوْمِ اِنْ تَكُوْنُوْا تَاْلَمُوْنَ فَاِنَّهُمْ يَاْلَمُوْنَ كَمَا تَاْلَمُوْنَ وَتَرْجُوْنَ مِنَ اللّٰهِ مَا لَا يَرْجُوْنَ وَكَانَ اللّٰهُ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين د شه‌ڕ وداخوازكرنا دوژمنێ خۆ دا لاواز نه‌بن، ئه‌گه‌ر هوين ژ كرنا شه‌ڕى وتشتێ ب دويڤ دا دئێت دئێشن، دوژمنێ هه‌وه‌ ژى گه‌له‌ك ژێ دئێشن، د گه‌ل هندێ ژى ئه‌و شه‌ڕێ هه‌وه‌ به‌س ناكه‌ن، ڤێجا هوين فه‌رترن كو شه‌ڕێ وان به‌س نه‌كه‌ن، ژ به‌ر وێ هيڤییا خێر وسه‌ركه‌فتن وپشته‌ڤانییێ يا هوين دخوازن، وئه‌و وێ هيڤییێ ناخوازن، وخودێ ب هه‌مى حالێن هه‌وه‌ يێ پڕزانا بوويه‌، و د كار وڕێڤه‌برنا خۆ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

105

اِنَّا٘ اَنْزَلْنَا٘ اِلَيْكَ الْكِتٰبَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا٘ اَرٰىكَ اللّٰهُ وَلَا تَكُنْ لِّلْخَآئِنِيْنَ خَصِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌مين مه‌ قورئان ب ڕاستییێ بۆ ته‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- هنارتییه‌؛ دا تو ب وێ يا خودێ بۆ ته‌ ب وه‌حى ئينايه‌ خوارێ ونيشا ته‌ داى فه‌رماندارییێ د ناڤبه‌را مرۆڤان دا بكه‌ى، ڤێجا تو بۆ وان يێن -ب ڤه‌شارتنا حه‌قییێ- خيانه‌ت ل خۆ كرى د وێ گۆتنێ دا يا ئه‌و پێ هه‌ڤڕكییا ته‌ دكه‌ن نه‌به‌ پشته‌ڤان.

106

وَّاسْتَغْفِرِ اللّٰهَ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وتو د هه‌مى حالێن خۆ دا داخوازا ژێبرنا گونه‌هان ژ خودێ بكه‌، هندى خودێ‌یه‌ باش گونه‌هـ ژێبربوويه‌ بۆ وى يێ داخوازا قه‌نجییا وى بكه‌ت، ويێ دلۆڤانكار بوويه‌ ب وى.

107

وَلَا تُجَادِلْ عَنِ الَّذِيْنَ يَخْتَانُوْنَ اَنْفُسَهُمْ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا اَثِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وتو به‌ڕه‌ڤانییێ ژ وان نه‌كه‌ يێن ب نه‌گوهدارییا ئه‌مرێ خودێ خيانه‌تێ ل خۆ دكه‌ن. هندى خودێ‌یه‌ حه‌ز ژ وى ناكه‌ت يێ پڕ خيانه‌تێ بكه‌ت، وگونه‌ها وى يا مه‌زن بت.

108

يَّسْتَخْفُوْنَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُوْنَ مِنَ اللّٰهِ وَهُوَ مَعَهُمْ اِذْ يُبَيِّتُوْنَ مَا لَا يَرْضٰي مِنَ الْقَوْلِ وَكَانَ اللّٰهُ بِمَا يَعْمَلُوْنَ مُحِيْطًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و خۆ ژ خه‌لكى ڤه‌دشێرن دا كارێن وان يێن خراب نه‌بينن، وئه‌و خۆ ژ خودێ ناڤه‌شێرن وژێ شه‌رم ناكه‌ن، وئه‌و ب زانينا خۆ يێ د گه‌ل وان، ويێ ئاگه‌هداره‌ ب وان ده‌مێ ئه‌و -ب شه‌ڤ- وێ گۆتنا ئه‌و پێ نه‌ڕازى دبێژن، وخودێ ب هه‌مى گۆتن وكريارێن وان يێ ئاگه‌هدار بوويه‌، تشته‌ك ژێ ل وى به‌رزه‌ نابت.

109

هٰ٘اَنْتُمْ هٰ٘ؤُلَآءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُّجَادِلُ اللّٰهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ اَمْ مَّنْ يَّكُوْنُ عَلَيْهِمْ وَكِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤه‌ هوين ئه‌ڤه‌نه‌ -گه‌لى خودان باوه‌ران- هوين به‌ڕه‌ڤانییێ ژ وان دكه‌ن يێن د ژينا دنيايێ دا زۆردارى ل خۆ كرى، ڤێجا كى ل ڕۆژا ڕابوونێ وحسێبێ ل نك خودێ دێ به‌ڕه‌ڤانییێ ژ وان كه‌ت؟ وئه‌و كییه‌ يێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ بۆ ڤان خيانه‌تكاران ببته‌ وه‌كيل؟

110

وَمَنْ يَّعْمَلْ سُوْٓءًا اَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهٗ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللّٰهَ يَجِدِ اللّٰهَ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ قه‌ستا كاره‌كێ خراب وكرێت بكه‌ت، يان ب كرنا تشته‌كێ دژى حوكمێ خودێ وشريعه‌تێ وى زۆردارییێ ل خۆ بكه‌ت، پاشى ب په‌شێمانى ڤه‌ ل خودێ بزڤڕت، وداخوازا ژێبرنێ وڤه‌شارتنا گونه‌هێ بۆ خۆ ژێ بكه‌ت، ئه‌و دێ خودێ بينت باش گونه‌هـ ژێبره‌ بۆ وى، ويێ دلۆڤانكاره‌ ب وى.

111

وَمَنْ يَّكْسِبْ اِثْمًا فَاِنَّمَا يَكْسِبُهٗ عَلٰي نَفْسِهٖ وَكَانَ اللّٰهُ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ ژ قه‌ستا گونه‌هه‌كێ بكه‌ت ئه‌و هه‌ما زيانێ ل خۆ ب تنێ دكه‌ت، وخودێ ب ڕاستییا كارێ به‌نییێن خۆ يێ پڕزانا بوويه‌، و د وى حوكمى دا يێ ئه‌و د ناڤبه‌را وان دكه‌ت يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

112

وَمَنْ يَّكْسِبْ خَطِيْٓــَٔةً اَوْ اِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهٖ بَرِيْٓــًٔا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَّاِثْمًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ بێ ده‌ستى خه‌له‌تییه‌كێ بكه‌ت، يان ژ قه‌ستا گونه‌هه‌كێ بكه‌ت پاشى گونه‌ها خۆ بهاڤێته‌ سه‌ر كه‌سه‌كێ بێ گونه‌هـ ، ئه‌و وى دره‌و وگونه‌هه‌كا ئاشكه‌را هلگرت.

113

وَلَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهٗ لَهَمَّتْ طَّآئِفَةٌ مِّنْهُمْ اَنْ يُّضِلُّوْكَ وَمَا يُضِلُّوْنَ اِلَّا٘ اَنْفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّوْنَكَ مِنْ شَيْءٍ وَاَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَيْكَ الْكِتٰبَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكَ عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر نه‌ ژ به‌ر هندێ با كو خودێ منه‌ت ل ته‌ كرییه‌ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- و ب قه‌نجییا پێغه‌مبه‌رينییێ دلۆڤانى ب ته‌ برییه‌، و ب وێ وه‌حییا بۆ ته‌ هنارتى تو پاراستى، كۆمه‌ك ژ وان يێن خيانه‌ت ل خۆ كرى دا ته‌ ژ ڕێكا حه‌قییێ ته‌حسينن، وئه‌و ب وێ چه‌ندێ ژ خۆ پێڤه‌تر كه‌سێ ناته‌حسينن، و ژ به‌ر پاراستنا خودێ بۆ ته‌ ئه‌و نه‌شێن ب تشته‌كى زيانێ بگه‌هيننه‌ ته‌، وخودێ قورئان وئه‌و سوننه‌تا وێ ئاشكه‌را بكه‌ت بۆ ته‌ هنارت، وبه‌رێ ته‌ دا زانينا وى تشتێ ته‌ به‌رێ نه‌دزانى، وئه‌و قه‌نجییا خودێ ب تايبه‌تى دايه‌ ته‌ تشته‌كێ مه‌زن بوويه‌.

114

لَا خَيْرَ فِيْ كَثِيْرٍ مِّنْ نَّجْوٰىهُمْ اِلَّا مَنْ اَمَرَ بِصَدَقَةٍ اَوْ مَعْرُوْفٍ اَوْ اِصْلَاحٍۣ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَّفْعَلْ ذٰلِكَ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللّٰهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيْهِ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

چو مفا د گه‌له‌ك ژ وێ ئاخفتنێ دا نينه‌ يا مرۆڤ ب نهێنى ڤه‌ پێ د گه‌ل يه‌ك ودو دئاخڤن، ئه‌و تێ نه‌بت ئه‌گه‌ر ئه‌و ئاخفتن ئاخفتنه‌ك بت داخواز پێ دانا خێرێ، يان گۆتنه‌كا باش، يان پێكئينانا د ناڤبه‌را مرۆڤان دا بت، وهه‌چییێ وان كاران پێخه‌مه‌ت ڕازيبوونا خودێ بكه‌ت، ئـه‌وى ئـه‌م دێ جزايه‌كێ مه‌زن وبه‌رفره‌هـ ده‌ينێ.

115

وَمَنْ يُّشَاقِقِ الرَّسُوْلَ مِنْۣ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدٰي وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيْلِ الْمُؤْمِنِيْنَ نُوَلِّهٖ مَا تَوَلّٰي وَنُصْلِهٖ جَهَنَّمَ وَسَآءَتْ مَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ ل دويڤ ڕێكا پێغه‌مبه‌رى -سلاڤ لێ بن- نه‌چت پشتى كو حه‌قى بۆ ئاشكه‌را بووى، ودويچوونا ڕێكه‌كا دى ژبلى ڕێكا خودان باوه‌ران ووێ حه‌قییا ئه‌و ل سه‌ر بكه‌ت، ئه‌م دێ وى هێلينه‌ ب هيڤییا وێ ڕێكێ ڤه‌ يا وى به‌رێ خۆ دايێ، وئه‌م به‌رێ وى ناده‌ينه‌ خێرێ، وئه‌م دێ وى كه‌ينه‌ د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دا؛ دا گه‌رما وى ببينت، وئه‌و چ پيسه‌ جهێ لێ زڤڕينێ‌يه‌.

116

اِنَّ اللّٰهَ لَا يَغْفِرُ اَنْ يُّشْرَكَ بِهٖ وَيَغْفِرُ مَا دُوْنَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَّشَآءُ وَمَنْ يُّشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلٰلًاۣ بَعِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

هندى خودێ‌یه‌ وێ گونه‌هێ ژێ نابه‌ت كو شرك پێ بێته‌ كرن، و يا ژ شركێ كێمتر بت ژ گونه‌هان ئه‌و بۆ وى يێ وى بڤێت ژ به‌نییێن خۆ ژێ دبه‌ت، وهه‌چییێ هه‌ڤپشكه‌كى بۆ خودايێ يه‌ك وب تنێ بدانت، ب ڕاستى ئه‌و دويركه‌فتنه‌كا دوير ژ حه‌قییێ دوير كه‌فت.

117

اِنْ يَّدْعُوْنَ مِنْ دُوْنِهٖ٘ اِلَّا٘ اِنٰثًا وَاِنْ يَّدْعُوْنَ اِلَّا شَيْطٰنًا مَّرِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌و بوتپه‌رێس ژبلى خودێ په‌رستنا هنده‌ك بوتێن نه‌ مفاى دگه‌هينن ونه‌ زيانێ دكه‌ن، وئه‌و ب تنێ په‌رستنا وى شه‌يتانى دكه‌ن يێ ژ ئه‌مرێ خودێ ده‌ركه‌فتى، وگه‌هشتییه‌ حه‌دده‌كێ مه‌زن ژ خرابییێ وخرابكرنێ.

118

لَّعَنَهُ اللّٰهُ وَقَالَ لَاَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيْبًا مَّفْرُوْضًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ ئه‌و ژ ڕه‌حما خۆ يێ ده‌رێخستى. وشه‌يتانى گۆت: ئه‌ز پشكه‌كا ده‌سنيشانكرى ژ به‌نییێن ته‌ دێ گرم و ب گۆتن وكريار دێ وان دسه‌ردا به‌م.

119

وَّلَاُضِلَّنَّهُمْ وَلَاُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَاٰمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ اٰذَانَ الْاَنْعَامِ وَلَاٰمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللّٰهِ وَمَنْ يَّتَّخِذِ الشَّيْطٰنَ وَلِيًّا مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

وسويند بت هه‌چییێ دويكه‌فتنا من بكه‌ت ژ وان ئه‌ز به‌رێ وى ژ حه‌قییێ وه‌رگێڕم، و ب هيڤییێن دره‌و ئه‌ز دێ ژڤانى ده‌مه‌ وان، وئه‌ز دێ داخوازێ ژ وان كه‌م كو ئه‌و گوهێن حه‌يوانى ببڕن وشه‌ق شه‌ق بكه‌ن ژ به‌ر وێ نه‌حه‌قییا ئه‌ز ل به‌ر وان شرين دكه‌م، وئه‌ز دێ فه‌رمانێ ل وان كه‌م كو ئه‌و چێكریێ خودێ د خورستییێ وسه‌روبه‌رى دا بگوهۆرن. وهه‌چییێ د به‌رسڤا شه‌يتانى بێت ووى ژبلى خودايێ ب هێز وزال بۆ خۆ بكه‌ته‌ پشته‌ڤان، ب ڕاستى ئه‌و تێ چوو تێچوونه‌كا ئاشكه‌را.

120

يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيْهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطٰنُ اِلَّا غُرُوْرًا

تەفسیرا ساناهی

شه‌يتان ب سۆزا ژ دره‌و سۆزێ دده‌ته‌ دويكه‌فتییێن خۆ، وئه‌و ب هيڤییێن پويچ وخاپينۆك وان دسه‌ردا دبه‌ت، وهه‌ما ژ خاپاندنا بێ بناخه‌ وبێ ده‌ليل پێڤه‌تر ئه‌و ب تشته‌كى سۆزێ ناده‌ته‌ وان.

121

اُولٰٓئِكَ مَاْوٰىهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُوْنَ عَنْهَا مَحِيْصًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن هه‌ جهێ لێ زڤڕينا وان جه‌هنه‌مه‌، وئه‌و ژ وێ پێڤه‌تر چو جهێن ڕه‌ڤێ نابينن.

122

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا٘ اَبَدًا وَعْدَ اللّٰهِ حَقًّا وَمَنْ اَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ قِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن ڕاستگۆ د باوه‌رییا خۆ دا ب خودێ، وكارێن چاك ب دويڤ باوه‌رییا خۆ دا كرين خودێ -ب قه‌نجییا خۆ- وان دێ كه‌ته‌ د وان به‌حه‌شتان دا يێن ڕويبار د بن داروبارێن وان دا دچن ئه‌و هه‌روهه‌ر دێ ميننه‌ تێدا، سۆزه‌كه‌ ژ وى خودايى يێ ژ سۆزا خۆ لێڤه‌ نه‌بت. وكه‌س ژ خودێ ڕاستگۆتر نينه‌ د گۆتن وسۆزێن خۆ دا.

123

لَيْسَ بِاَمَانِيِّكُمْ وَلَا٘ اَمَانِيِّ اَهْلِ الْكِتٰبِ مَنْ يَّعْمَلْ سُوْٓءًا يُّجْزَ بِهٖ وَلَا يَجِدْ لَهٗ مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَلِيًّا وَّلَا نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ڤ قه‌نجییا مه‌زن ب وان خوزییان نائێته‌ ده‌ستى يێن هوين ڕادهێلن گه‌لى موسلمانان، ونه‌ ب وان خوزییان يێن خودانێن كيتابێ ژ جوهى وفه‌لان ڕادهێلن، به‌لكى ب باوه‌رییا دورست ب خودێ وكرنا وان چاكییێن ئه‌و ژێ ڕازى دئێته‌ ده‌ستى. وهه‌چییێ كاره‌كێ خراب بكه‌ت ئه‌و دێ پێ ئێته‌ جزادان، و ژ خودێ پێڤه‌تر ئه‌و چو سه‌ركاران بۆ خۆ نابينت كارێ وى ب ڕێڤه‌ ببه‌ت، وچو پشته‌ڤانان ژى بۆ خۆ نابينت كو به‌ڕه‌ڤانییێ ژێ بـكـه‌ن، وخرابـییـا عـه‌زابـێ ژێ بـده‌نـه‌ پاش.

124

وَمَنْ يَّعْمَلْ مِنَ الصّٰلِحٰتِ مِنْ ذَكَرٍ اَوْ اُنْثٰي وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَاُولٰٓئِكَ يَدْخُلُوْنَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُوْنَ نَقِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌چییێ تشته‌كى ژ كارێن چاك بكه‌ت، نێر بت يان مێ بت، وئه‌و ب خودێ و ب وێ حه‌قییا وى ئينايه‌ خوارێ يێ خودان باوه‌ر بت ، ئه‌و ئه‌ون يێن خودێ وان دكه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا جهێ خۆشییا به‌رده‌وام، وتشته‌ك ژ خێرا كريارێن وان ژ وان نائێته‌ كێمكرن، ئه‌گه‌ر خۆ هندى وێ كونكێ بت ئه‌وا د به‌ركێ خورمێ دا.

125

وَمَنْ اَحْسَنُ دِيْنًا مِّمَّنْ اَسْلَمَ وَجْهَهٗ لِلّٰهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَّاتَّبَعَ مِلَّةَ اِبْرٰهِيْمَ حَنِيْفًا وَاتَّخَذَ اللّٰهُ اِبْرٰهِيْمَ خَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

دينێ كه‌سێ ژ يێ وى باشتر نينه‌ يێ ب دلـى وله‌شى خۆ ب ده‌ست خودێ ب تنێ ڤه‌ به‌رداى، وئه‌و يێ قه‌نجيكار بت، ودويكه‌فتنا دينێ ئيبراهيمى وشريعه‌تێ وى كر بت، وخۆ ژ باوه‌رییێن خراب وشريعه‌تێن نه‌حه‌ق دابته‌ پاش. وخودێ ئيبراهيم -سلاڤ لێ بن- ب دورستى بۆ خۆ ژ ناڤبه‌را به‌نییێن خۆ ژێگرتبوو وكربوو خۆشتڤییێ خۆ. وئه‌ڤ ئايه‌ته‌ سالۆخه‌تێ خۆشتڤينییێ كو بلندترين ده‌ره‌جا ڤيانێ يه‌، وسالۆخه‌تێ ژێگرتنێ بۆ خودێ بنه‌جهـ دكه‌ت.

126

وَلِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَكَانَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُّحِيْطًا

تەفسیرا ساناهی

وهه‌ر تشته‌كێ ل گه‌ردوونى هه‌ى ژ چێكرییان يێ خودێ‌یه‌، وملك هه‌مى يێ وى ب تنێ‌یه‌. وخودێ دۆر ل هه‌ر تشته‌كى گرتییه‌، چو تشته‌ك ژ كارێ به‌نییێن وى ل به‌ر وى به‌رزه‌ نابت.

127

وَيَسْتَفْتُوْنَكَ فِي النِّسَآءِ قُلِ اللّٰهُ يُفْتِيْكُمْ فِيْهِنَّ وَمَا يُتْلٰي عَلَيْكُمْ فِي الْكِتٰبِ فِيْ يَتٰمَي النِّسَآءِ الّٰتِيْ لَا تُؤْتُوْنَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُوْنَ اَنْ تَنْكِحُوْهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِيْنَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَاَنْ تَقُوْمُوْا لِلْيَتٰمٰي بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوْا مِنْ خَيْرٍ فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِهٖ عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د خه‌لك ژ ته‌ دخوازن كو تو وێ بۆ وان ئاشكه‌را بكه‌ى د ده‌ر حه‌قا ئه‌حكامێن ژنان دا يێ تێگه‌هشتنا وى ل به‌ر وان ئاسێ بووى، تو بێژه‌: خودێ مه‌سه‌لا وان بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را دكه‌ت، ووێ يا د كيتابێ دا بۆ هه‌وه‌ دئێته‌ خواندن د ده‌رحه‌قا ژنێن ئێتيم دا يێن كو ئه‌وا بۆ وان هاتییه‌ نڤيسين ژ مه‌هرى وميراتى هوين ناده‌نێ، وهوين دلێ خۆ دبه‌نه‌ ماره‌كرنا وان، وخودێ مه‌سه‌لا لاوازان ژ زارۆكان بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را دكه‌ت، وكو واجبه‌ هوين ب دادییێ وبێ سته‌م ب كارێ ئێتيمان ڕاببن. وهه‌ر خێره‌كا هوين بكه‌ن خودێ يێ پێ زانايه‌، تشته‌ك ژێ ل به‌ر وى به‌رزه‌ نابت.

128

وَاِنِ امْرَاَةٌ خَافَتْ مِنْۣ بَعْلِهَا نُشُوْزًا اَوْ اِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا٘ اَنْ يُّصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَاُحْضِرَتِ الْاَنْفُسُ الشُّحَّ وَاِنْ تُحْسِنُوْا وَتَتَّقُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌كێ زانى كو مێرێ وێ خۆ ژێ بلندتر دبينت، يان پشتا خۆ دده‌تێ، چو گونه‌هـ ل سه‌ر وان هه‌ر دووان نينه‌ كو ل سه‌ر وى تشتى پێك بێن يێ دلێ وان پێ خۆش ژ لێكڤه‌كرنێ ونه‌فه‌قێ، وپێكهاتن چێتره‌. ونه‌فس ل سه‌ر قه‌لسییێ يێن هاتينه‌ چێكرن. وئه‌گه‌ر هوين ب قه‌نجى سه‌ره‌ده‌رییێ د گه‌ل ژنكێن خۆ بكه‌ن، و د ده‌رحه‌قا وان دا ژ خودێ بترسن، هندى خودێ‌یه‌ ب وى تشتێ هوين دكه‌ن -ژ وێ چه‌ندێ- يێ زانا بوويه‌ چو ژێ ل به‌ر وى به‌رزه‌ نابت، وئه‌و هه‌وه‌ سه‌را وى كارى دێ جزا ده‌ت.

129

وَلَنْ تَسْتَطِيْعُوْ٘ا اَنْ تَعْدِلُوْا بَيْنَ النِّسَآءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيْلُوْا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوْهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَاِنْ تُصْلِحُوْا وَتَتَّقُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهوين -گه‌لى زه‌لامان- قه‌ت نه‌شێن ب تمامى دادییێ د ناڤبه‌را ژنان دا بكه‌ن ژ لايێ ڤيانێ ومه‌يلا دلى ڤه‌، ئه‌گه‌ر چه‌ند هوين خۆ بوه‌ستينن ژى، ڤێجا يه‌كجار مه‌يلدارییێ ژ وێ ژنێ نه‌كه‌ن يا دلێ هه‌وه‌ ژێ سار، كو هوين وێ بهێلنه‌ هلاويستى وه‌كى وێ ژنێ يا بێ مێر ونه‌به‌رداى؛ دا گونه‌هكار نه‌بن. وئه‌گه‌ر هوين كارێن خۆ چاك بكه‌ن و د لێكڤه‌كرنا د ناڤبه‌را ژنێن خۆ دا دادییێ بكه‌ن، و د ده‌رحه‌قا وان دا ته‌قوا خودێ بكه‌ن و ژ وى بترسن، هندى خودێ‌یه‌ بۆ به‌نییێن خۆ باش گونه‌هـ ژێبر بوويه‌، و ب وان يێ دلۆڤانكار بوويه‌.

130

وَاِنْ يَّتَفَرَّقَا يُغْنِ اللّٰهُ كُلًّا مِّنْ سَعَتِهٖ وَكَانَ اللّٰهُ وَاسِعًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌گه‌ر ژن ومێر ژێكڤه‌بوون، هندى خودێ‌یه‌ ژ فره‌هى وقه‌نجییا خۆ هه‌ردووان دێ ده‌وله‌مه‌ند كه‌ت؛ چونكى هندى خودێ‌یه‌ قه‌نجى ومنه‌تا وى يا به‌رفره‌هه‌، و د وى حوكمى دا يێ ئه‌و د ناڤبه‌را به‌نییێن خۆ دا دكه‌ت يێ كاربنه‌جهه‌.

131

وَلِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِيْنَ اُوْتُوا الْكِتٰبَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَاِيَّاكُمْ اَنِ اتَّقُوا اللّٰهَ وَاِنْ تَكْفُرُوْا فَاِنَّ لِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَكَانَ اللّٰهُ غَنِيًّا حَمِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

وملكێ هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌رد وعه‌سمانان ويێ د ناڤبه‌رێ دا يێ خودێ‌یه‌. وڕاستى مه‌ شيره‌ت ب ته‌قوايێ ل وان كربوو يێن به‌رى هه‌وه‌ كيتاب بۆ هاتى ژ جوهى وفه‌لان، و ل هه‌وه‌ ژى كو ته‌قوا خودێ بكه‌ن، و د فه‌رمانا وى دا بن، ومه‌ بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را كرییه‌ كو ئه‌گه‌ر هوين كافرییێ ب يه‌كينییا خودێ وشريعه‌تێ وى بكه‌ن هندى خودێ‌یه‌ چو منه‌ت ب هه‌وه‌ نينه‌؛ چونكى هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌رد وعه‌سمانان يێ وییه‌. وخودێ ژ به‌نییێن خۆ يێ بێ منه‌ت وزه‌نگين بوويه‌، و د سالۆخه‌ت وكريارێن خۆ دا يێ هێژاى مه‌دحان بوويه‌.

132

وَلِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَكَفٰي بِاللّٰهِ وَكِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

وملكێ هه‌ر تشته‌كێ ل ڤێ گه‌ردوونێ يێ خودێ‌یه‌، وئه‌و به‌سه‌ ب كارێ چێكرییێن خۆ ڕاببت ووان بپارێزت.

133

اِنْ يَّشَاْ يُذْهِبْكُمْ اَيُّهَا النَّاسُ وَيَاْتِ بِاٰخَرِيْنَ وَكَانَ اللّٰهُ عَلٰي ذٰلِكَ قَدِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى مرۆڤان ئه‌گه‌ر خودێ بڤێت دێ هه‌وه‌ به‌ت، ودێ هنده‌كێن دى ژبلى هه‌وه‌ ئينت. وخودێ ل سه‌ر وێ چه‌ندێ يێ خودان شيان بوويه‌.

134

مَنْ كَانَ يُرِيْدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللّٰهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ وَكَانَ اللّٰهُ سَمِيْعًاۣ بَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى مرۆڤان هه‌چییێ ژ هه‌وه‌ خێرا دنيايێ بڤێت وپشت بده‌ته‌ ئاخره‌تێ، ل نك خودێ ب تنێ خێرا دنيايێ وئاخره‌تێ هه‌يه‌، ڤێجا بلا ئه‌و ژ خودێ ب تنێ خێرا دنيايێ وئاخره‌تێ بخوازت؛ چونكى ئه‌و ب ده‌ستێ وییه‌. وخودێ ب گۆتنێن به‌نییێن خۆ گوهدێر بوويه‌، و ب كار وئنيه‌تێن وان ئاگه‌هدار بوويه‌، وئه‌و وان سه‌را وێ چه‌ندێ دێ جزا ده‌ت.

135

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا كُوْنُوْا قَوّٰمِيْنَ بِالْقِسْطِ شُهَدَآءَ لِلّٰهِ وَلَوْ عَلٰ٘ي اَنْفُسِكُمْ اَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْاَقْرَبِيْنَ اِنْ يَّكُنْ غَنِيًّا اَوْ فَقِيْرًا فَاللّٰهُ اَوْلٰي بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوٰ٘ي اَنْ تَعْدِلُوْا وَاِنْ تَلْوٗ٘ا اَوْ تُعْرِضُوْا فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُوْنَ خَبِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى، هوين ب دادییێ ڕاببن، وبۆ كنارێ خودێ شاهده‌ییێ بده‌ن، ئه‌گه‌ر خۆ ل سه‌ر هه‌وه‌ ب خۆ ژى بت، يان ل سه‌ر دايبابێن هه‌وه‌ بت، يان ل سه‌ر مرۆڤێن هه‌وه‌ بت، وئه‌وێ هوين شاهده‌يیێ ل سه‌ر دده‌ن يێ چاوا بت، چ يێ زه‌نگين بت يان يێ فه‌قير بت؛ چونكى خودێ ب وان هه‌ردووان حه‌قتره‌، وئه‌و ب وى تشتێ بۆ وان باش زاناتره‌، ڤێجا دلچوون وتاگيرى بلا به‌رێ هه‌وه‌ نه‌ده‌ته‌ هندێ كو هوين دادییێ نه‌كه‌ن، و ب ئه‌زمانێ خۆ وه‌ربادانێ بێخنه‌ شاهده‌يیا خۆ، يان پشتا خۆ بده‌نه‌ شاهده‌يیێ، ڤه‌شێرن يان نه‌ده‌ن، هندى خودێ‌یه‌ ب كارێن هه‌وه‌ يێن هوير يێ زانا بوويه‌، وئه‌و دێ هه‌وه‌ سه‌را وان جزا ده‌ت.

136

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْ٘ا اٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرَسُوْلِهٖ وَالْكِتٰبِ الَّذِيْ نَزَّلَ عَلٰي رَسُوْلِهٖ وَالْكِتٰبِ الَّذِيْ٘ اَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَّكْفُرْ بِاللّٰهِ وَمَلٰٓئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلٰلًاۣ بَعِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى، ل سه‌ر وێ باوه‌رییا موكم دبه‌رده‌وام بن يا هه‌وه‌ ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى ئیناى، و ب وێ قورئانا وى بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئينايه‌ خوارێ، و ب وان هه‌مى كيتابێن وى بۆ پێغه‌مبه‌رێن خۆ هنارتين. وهه‌چییێ باوه‌رییێ ب خودێ، و ب فريشته‌يێن وى يێن خودان قه‌در، و ب كيتابێن وى هنارتين هيدايه‌ت بۆ خه‌لكى، و ب پێغه‌مبه‌رێن وى هلبژارتين دا په‌يامێن وى بگه‌هينن، و ب ڕۆژا دويماهییێ يا مرۆڤ تێدا پشتى مرنێ بۆ حسێبێ ڕادبن نه‌ئينت، ب ڕاستى ئه‌و ژ دينى ده‌ركه‌فت، ودويراتییه‌كا دوير ئه‌و ژ ڕێكا حه‌قییێ دوير كه‌فت.

137

اِنَّ الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا ثُمَّ كَفَرُوْا ثُمَّ اٰمَنُوْا ثُمَّ كَفَرُوْا ثُمَّ ازْدَادُوْا كُفْرًا لَّمْ يَكُنِ اللّٰهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن باوه‌رى ئيناى، پاشى لێڤه‌بووين وكافربووين، پاشى ل باوه‌رییێ زڤڕين، پاشى جاره‌كا دى كافربووينه‌ ڤه‌، پاشى ل سه‌ر كافرییێ مجد وبه‌رده‌وام ماين، نه‌بوويه‌ كو خودێ گونه‌هێ بۆ وان ژێ ببه‌ت، يان به‌رێ وان بده‌ته‌ ڕێكه‌كێ ژ ڕێكێن هيدايه‌تێ، يا كو ئه‌و پێ ژ دويماهییا خراب ڕزگار ببن.

138

بَشِّرِ الْمُنٰفِقِيْنَ بِاَنَّ لَهُمْ عَذَابًا اَلِيْمَا

تەفسیرا ساناهی

تو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- مزگينییێ بده‌ دوڕوییان -ئه‌وێن ب سه‌ر ڤه‌ دخودان باوه‌ر و د دل دا دكافر- كو عه‌زابه‌كا ب ئێش بۆ وان هه‌يه‌.

139

اِۨلَّذِيْنَ يَتَّخِذُوْنَ الْكٰفِرِيْنَ اَوْلِيَآءَ مِنْ دُوْنِ الْمُؤْمِنِيْنَ اَيَبْتَغُوْنَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَاِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِيْعًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن كافران بۆ خۆ دكه‌نه‌ سه‌ركار، ووان بۆ خۆ دكه‌نه‌ هاريكار وپشته‌ڤان، وخودان باوه‌ران دهێلن، وهه‌ڤالينى وڤيانا وان ناخوازن. ئه‌رێ ئه‌و ب وێ چه‌ندێ پاراستن وپشته‌ڤانییێ ژ كافران دخوازن؟ هندى ئه‌ون ئه‌و چه‌نده‌ نه‌ ب ده‌ستێ وانه‌؛ چونكى هندى پشته‌ڤانى وهێز وسه‌رفرازییه‌ هه‌مى يا خودێ ب تـنێ‌یه‌.

140

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتٰبِ اَنْ اِذَا سَمِعْتُمْ اٰيٰتِ اللّٰهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَاُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوْا مَعَهُمْ حَتّٰي يَخُوْضُوْا فِيْ حَدِيْثٍ غَيْرِهٖ٘ اِنَّكُمْ اِذًا مِّثْلُهُمْ اِنَّ اللّٰهَ جَامِعُ الْمُنٰفِقِيْنَ وَالْكٰفِرِيْنَ فِيْ جَهَنَّمَ جَمِيْعَا

تەفسیرا ساناهی

و ب ڕاسـتـى بـۆ هـه‌وه‌ -گه‌لى خودان باوه‌ران- د كيتابا خودايێ هه‌وه‌ دا هاتییه‌ خوارێ كو ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ گوهـ لێ بوو كافرى وتڕانه‌ ب ئايه‌تێن خودێ بێنه‌كرن هوين د گه‌ل وان كافران نه‌ڕوينن، هنگى تێ نه‌بت ئه‌گه‌ر وان گۆتنه‌كا دى ژبلى كوفرێ وتڕانه‌يێن ب ئايه‌تێن خودێ كر، ئه‌گه‌ر هوين د گه‌ل وان ڕوينشتن، وئه‌و ب وى ڕه‌نگى بن، هوين ژى دێ وه‌كى وان بن؛ چونكى هوين ب ياریپێكرن وكوفرا وان ڕازيبوون، وئه‌وێ ب گونه‌هێ ڕازى ببت وه‌كى وییه‌ يێ گونه‌هێ بكه‌ت. هندى خودێ‌یه‌ كۆمكه‌رێ دوڕوى وكافران هه‌مییانه‌ د ئاگرێ جه‌هنه‌مێ، دا ئه‌و تێدا عه‌زابا نه‌خۆش ببينن.

141

اِۨلَّذِيْنَ يَتَرَبَّصُوْنَ بِكُمْ فَاِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِّنَ اللّٰهِ قَالُوْ٘ا اَلَمْ نَكُنْ مَّعَكُمْ وَاِنْ كَانَ لِلْكٰفِرِيْنَ نَصِيْبٌ قَالُوْ٘ا اَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِّنَ الْمُؤْمِنِيْنَ فَاللّٰهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ وَلَنْ يَّجْعَلَ اللّٰهُ لِلْكٰفِرِيْنَ عَلَي الْمُؤْمِنِيْنَ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

دوڕوى ئه‌ون يێن به‌رێ وان لێ كانێ دێ چ شه‌ڕ وفتنه‌ ب سه‌ر هه‌وه‌ دا ئێن گه‌لى خودان باوه‌ران، ڤێجا ئه‌گه‌ر خودێ ژ قه‌نجییا خۆ منه‌ته‌ك ل هه‌وه‌ كر، وهوين ب سه‌ر دوژمنێن هه‌وه‌ ئێخستن وهه‌وه‌ ده‌سكه‌فتى ب ده‌ست خۆ ئێخستن، ئه‌و دێ بێژن: ما ئه‌م ژى د گه‌ل هه‌وه‌ نه‌بووين ومه‌ پشتا هه‌وه‌ نه‌گرتبوو؟ وئه‌گه‌ر بۆ ئه‌وێن كوفر ب ڤى دينى كرى باره‌ك ژ سه‌ركه‌فتن وده‌سكه‌فتییان هه‌بوو، ئه‌و دێ بێژنه‌ وان: ما مه‌ هاريكارییا هه‌وه‌ نه‌كربوو وهوين ژ خودان باوه‌ران نه‌پاراست بوون؟ ڤێجا خودێ‌یه‌ ل ڕۆژا ڕابوونێ حوكمى د ناڤبه‌را هه‌وه‌ ووان دا دكه‌ت، وخودێ چو ڕێكێن سه‌ركه‌فتنێ بۆ كافران ل سه‌ر به‌نییێن خۆ يێن چاك چێ ناكه‌ت، ودويماهى ل دنيايێ وئاخره‌تێ بۆ ته‌قوادارانه‌.

142

اِنَّ الْمُنٰفِقِيْنَ يُخٰدِعُوْنَ اللّٰهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَاِذَا قَامُوْ٘ا اِلَي الصَّلٰوةِ قَامُوْا كُسَالٰي يُرَآءُوْنَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُوْنَ اللّٰهَ اِلَّا قَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ڕێكا ئه‌وان دوڕوییانه‌ خاپاندنا خودێ‌یه‌، ب هندێ كو ب سه‌ر ڤه‌ ئه‌و خۆ ب باوه‌رییێ بيننه‌ده‌ر و د دل دا دكافر بن، هزرا وان ئه‌وه‌ حالێ وان دێ ل خودێ يێ ڤه‌شارتى بت، وئه‌و ب خۆ خودێ‌یه‌ وان دخاپينت و ب وه‌كى كريارا وان جزاى دده‌ته‌ وان، وئه‌گه‌ر ئه‌و دوڕوییێن هه‌ بۆ كرنا نڤێژێ ڕابوونه‌ ڤه‌، ب سستى وبێ خێره‌تى ڤه‌ ڕادبن، مه‌خسه‌دا وان ب وێ نڤێژێ رويمه‌تییه‌ ودا خه‌لك مه‌دحێن وان بكه‌ن، وكێمه‌كێ نه‌بت ئه‌و خودێ ل بيرا خۆ نائينن.

143

مُّذَبْذَبِيْنَ بَيْنَ ذٰلِكَ لَا٘ اِلٰي هٰ٘ؤُلَآءِ وَلَا٘ اِلٰي هٰ٘ؤُلَآءِ وَمَنْ يُّضْلِلِ اللّٰهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهٗ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

حێبه‌تى وهژهژۆكى ودودلى حالێ ڤان دوڕوییانه‌، ئه‌و ل سه‌ر ته‌رزه‌كى ڕاناوه‌ستن، نه‌ ئه‌و ژ خودان باوه‌رانه‌ ونه‌ ژ كافرانه‌. وهه‌چییێ خودێ دلێ وى ژ بـاوه‌رییێ وپێگيرییا ب هيدايه‌تا خۆ وه‌رگێڕت، تو چو ڕێكێن باوه‌رییێ وهيدايه‌تێ بۆ وى نابينى.

144

يٰ٘اَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا لَا تَتَّخِذُوا الْكٰفِرِيْنَ اَوْلِيَآءَ مِنْ دُوْنِ الْمُؤْمِنِيْنَ اَتُرِيْدُوْنَ اَنْ تَجْعَلُوْا لِلّٰهِ عَلَيْكُمْ سُلْطٰنًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويكه‌فتنا پێغه‌مبه‌رێ وى كرى، هوين كافران بۆ خۆ نه‌كه‌نه‌ سه‌ركار، وخودان باوه‌ران بهێلن. ئه‌رێ هه‌وه‌ دڤێت هوين ب حه‌ژێكرنا دوژمنێن خۆ هێجه‌ته‌كا ئاشكه‌را بۆ خودێ ل سه‌ر خۆ چێ كه‌ن كو باوه‌رییا هه‌وه‌ نه‌ يا ژ دله‌؟

145

اِنَّ الْمُنٰفِقِيْنَ فِي الدَّرْكِ الْاَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

هندى دوڕوينه‌ ل ڕۆژا قيامه‌تێ د جهێ نزمتر دانه‌ ژ ئاگرى، وتو -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- پشته‌ڤانه‌كى بۆ وان نابينى ڤێ دويماهییا خراب ژ وان پاشڤه‌ لێ بده‌ت.

146

اِلَّا الَّذِيْنَ تَابُوْا وَاَصْلَحُوْا وَاعْتَصَمُوْا بِاللّٰهِ وَاَخْلَصُوْا دِيْنَهُمْ لِلّٰهِ فَاُولٰٓئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِيْنَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللّٰهُ الْمُؤْمِنِيْنَ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئـه‌و تێ نه‌بن يێن تۆبه‌كرى و ل خودێ زڤڕين، و ب گوهدارییا خودێ ژ سه‌رڤه‌ و د دل دا خۆ چاك كرى، وخودان باوه‌ر بۆخۆ كرينه‌ سه‌ركار، وخۆ ب دينێ خودێ ڤه‌ گرتى، ودلێ خۆ بۆ خودێ صافى كرى، ئه‌وێن هه‌ نه‌ يێن د دنيايێ وئاخره‌تێ دا د گه‌ل خودان باوه‌ران، وخودێ خێره‌كا مه‌زن پاشى دێ ده‌ته‌ خودان باوه‌ران.

147

مَا يَفْعَلُ اللّٰهُ بِعَذَابِكُمْ اِنْ شَكَرْتُمْ وَاٰمَنْتُمْ وَكَانَ اللّٰهُ شَاكِرًا عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌رێ خودێ ب عه‌زابدانا هه‌وه‌ دێ چ كه‌ت ئه‌گه‌ر هوين كارێ چاك بكه‌ن وباوه‌رییێ ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بينن؟ هندى خودێ‌یه‌ ژ هه‌مییان يێ بێ منه‌ته‌، وهه‌ما ئه‌و به‌نییان ب گونه‌هێن وان عه‌زاب دده‌ت، وخودێ شوكردارێ به‌نییێن خۆ بوويه‌ ل سه‌ر گوهدارییا وان بۆ وى، ويێ پرزانا بوويه‌ ب هه‌ر تشته‌كێ هه‌ى.

148

لَا يُحِبُّ اللّٰهُ الْجَهْرَ بِالسُّوْٓءِ مِنَ الْقَوْلِ اِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَكَانَ اللّٰهُ سَمِيْعًا عَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ حه‌ز ناكه‌ت مرۆڤه‌ك گۆتنا خراب ئاشكه‌را بكه‌ت، به‌لێ ئه‌وێ زۆردارى لێ هاتییه‌ كرن بۆ وى دورسته‌ وێ خرابییا ل نك زۆردارێ خۆ بێژت؛ دا زۆردارییا ل وى هاتییه‌ كرن ئاشكه‌را ببت. وخودێ ب وى تشتێ هوين ئاشكه‌را دكه‌ن يێ گوهدێر بوويه‌، و ئه‌و ب وى تشتێ هوين ڤه‌دشێرن يێ پڕزانا بوويه‌.

149

اِنْ تُبْدُوْا خَيْرًا اَوْ تُخْفُوْهُ اَوْ تَعْفُوْا عَنْ سُوْٓءٍ فَاِنَّ اللّٰهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

خودێ ڕێ بۆ لێبۆرينێ خۆش كر وبه‌رێ مه‌ دايێ كو خودان باوه‌ر: يان دێ خێرێ ئاشكه‌را كه‌ت، يان دێ ڤه‌شێرت، هه‌ر وه‌سا د گه‌ل گه‌هاندنا نه‌خۆشییێ، يان ئه‌و دێ ئاشكه‌را كه‌ت ده‌مێ تۆلا خۆ ژ وى دستينت يێ نه‌خۆشى گه‌هاندییێ، يان دێ لێبۆرت، ولێبۆرين باشتره‌؛ چونكى هندى خودێ‌یه‌ ژ سالۆخه‌تێن وییه‌ ئه‌و ل به‌نییێن خۆ ناگرت هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌و دشێته‌ وان ژى.

150

اِنَّ الَّذِيْنَ يَكْفُرُوْنَ بِاللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَيُرِيْدُوْنَ اَنْ يُّفَرِّقُوْا بَيْنَ اللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَيَقُوْلُوْنَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَّنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَّيُرِيْدُوْنَ اَنْ يَّتَّخِذُوْا بَيْنَ ذٰلِكَ سَبِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن ب خودێ و پێغه‌مبه‌رێن وى كافربووين ژ جوهى وفه‌لان، ودڤێن كو د ناڤبه‌را خودێ وپێغه‌مبه‌رێن وى دا ژێك جودا بكه‌ن كو باوه‌رییێ ب خودێ بينن ووان پێغه‌مبه‌رێن وى هنارتين دره‌وين ده‌ربێخن، يان باوه‌رییێ ب هنده‌ك پێغه‌مبه‌ران بينن و ب هنده‌كان نه‌ئينن، و ژ دره‌و بێژن هنده‌ك پێغه‌مبه‌ران دره‌و ژ كيسێ خودايێ خۆ كرينه‌، ووان دڤێت ڕێكه‌كێ بۆ خۆ بگرن بۆ وێ سه‌رداچوونا وان ژ نك خۆ ئينايه‌ ده‌رێ ونوى ده‌رێخستى.

151

اُولٰٓئِكَ هُمُ الْكٰفِرُوْنَ حَقًّا وَاَعْتَدْنَا لِلْكٰفِرِيْنَ عَذَابًا مُّهِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌وێن هه‌نه‌ كافرێن ب ڕاستى ودورستى، ومه‌ بۆ كافران عه‌زابه‌كا ئه‌و پێ بشكێن وڕه‌زيل ببن ئاماده‌كرییه‌.

152

وَالَّذِيْنَ اٰمَنُوْا بِاللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَلَمْ يُفَرِّقُوْا بَيْنَ اَحَدٍ مِّنْهُمْ اُولٰٓئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيْهِمْ اُجُوْرَهُمْ وَكَانَ اللّٰهُ غَفُوْرًا رَّحِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وئه‌وێن باوه‌رى ب ته‌وحيدا خودێ ئيناى، وباوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رينییا پێغه‌مبه‌رێن وى هه‌مییان ئيناى، وچو جودايى نه‌ئێخستییه‌ ناڤبه‌را وان، وكار ب شريعه‌تێ خودێ كرى، ئه‌وێن هه‌ پاشى خودێ خێر وجزايێ وان دێ ده‌تێ سه‌را باوه‌رى ئينانا وان ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێن وى. وخودێ باش گونه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانكار بوويه‌.

153

يَسْــَٔلُكَ اَهْلُ الْكِتٰبِ اَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتٰبًا مِّنَ السَّمَآءِ فَقَدْ سَاَلُوْا مُوْسٰ٘ي اَكْبَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَقَالُوْ٘ا اَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً فَاَخَذَتْهُمُ الصّٰعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْۣ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ الْبَيِّنٰتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذٰلِكَ وَاٰتَيْنَا مُوْسٰي سُلْطٰنًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د جوهى پسيارا موعجيزه‌يه‌كا وه‌كى يا مووساى ژ ته‌ دكه‌ن دا ڕاستییا گۆتنا ته‌ بۆ وان ئاشكه‌را ببت: كو تو كيتابه‌كا نڤێسى بۆ وان ژ نك خودێ بينییه‌ خوارێ ، وه‌كى مووساى ده‌پ (ئه‌لواح) بۆ وان ژ نك خودێ ئيناين، ڤێجا تو مه‌نده‌هۆش نه‌به‌ باپيرێن وان پسياره‌كا ژ ڤێ چه‌ندێ مه‌زنتر ژ مووساى كربوو: وان داخواز ژێ كربوو ئه‌و خودێ ئاشكه‌را نيشا وان بده‌ت، ئينا ژ به‌ر زۆردارییا وان ل خۆ كرى كو ئه‌و تشت خواستى يێ نه‌ مافێ وان ئه‌و دلگرتى كه‌فتن. پاشى پشتى خودێ ئه‌و زێندى كرينه‌ ڤه‌، ووان نيشانێن ئاشكه‌را ل سه‌ر ده‌ستێ مووساى ديتين يێن شركێ پويچ دكه‌ن، وان ژبلى خودێ په‌رستنا گۆلكێ كر، ئينا ژ به‌ر تۆبا وان مه‌ ل وان نه‌گرت، ومه‌ هێجه‌ته‌كا مه‌زن دا مووساى ڕاستییا پێغه‌مبه‌رينییا وى بنه‌جهـ دكر.

154

وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّوْرَ بِمِيْثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَّقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوْا فِي السَّبْتِ وَاَخَذْنَا مِنْهُمْ مِّيْثَاقًا غَلِيْظًا

تەفسیرا ساناهی

ومه‌ چيايێ طوورى ڕاكره‌ هنداڤى وان ده‌مێ وان پێگيرى ب وێ په‌يمانێ نه‌كرى يا وان داى كو كارى ب ئه‌حكامێن ته‌وراتێ بكه‌ن، ومه‌ فه‌رمان ل وان كر ئه‌و ب سوجده‌ ڤه‌ د ده‌رگه‌هێ (به‌يتولمه‌قدسێ) ڕا بچن، ئينا ئه‌وان خـۆ ل سـه‌ر پشتێ خشانده‌ د ژۆرڤه‌، ومه‌ فه‌رمان ل وان كر كو ئه‌و ب كرنـا نێچيرا ل ڕۆژا شه‌نبییێ ته‌عداییێ نه‌كه‌ن ئينا وان ته‌عدايى كر وچوونه‌ نێچيرێ، ومه‌ په‌يمانه‌كا موكم ژ وان وه‌رگرت، به‌لێ وان ئه‌و په‌يمان شكاند.

155

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِّيْثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِاٰيٰتِ اللّٰهِ وَقَتْلِهِمُ الْاَنْۣبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَّقَوْلِهِمْ قُلُوْبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوْنَ اِلَّا قَلِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ژ به‌ر شكاندا وان بۆ په‌يمانان وكوفرا وان ب ئايه‌تێن خودێ يێن ڕاستگۆيیا پێغه‌مبه‌رێن وى ئاشكه‌را دكه‌ت، وكوشتنا وان بۆ پێغه‌مبه‌ران ژ زۆردارى وته‌عدايى، وگۆتنا وان: دلێن مه‌ دپێچاينه‌ له‌و ئه‌م د گۆتنا ته‌ ناگه‌هين، وئه‌و ب خۆ ژ به‌ر كوفرا وان خودێ دلێن وان يێن خه‌تم كرين ڤێجا ئه‌و باوه‌ریێ نائينن كێمه‌كا بـێ مفا تێ نه‌بت، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ مه‌ له‌عنه‌ت ل وان كر.

156

وَّبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلٰي مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

هه‌ر وه‌سا مه‌ له‌عنه‌ت ل وان كر ژ به‌ر كوفر وبێ به‌ختییا وان ب دويڤ مه‌ريه‌مێ ڤه‌ناى، وئه‌و ژ وێ چه‌ندێ يا پاقژ بوو.

157

وَّقَوْلِهِمْ اِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيْحَ عِيْسَي ابْنَ مَرْيَمَ رَسُوْلَ اللّٰهِ وَمَا قَتَلُوْهُ وَمَا صَلَبُوْهُ وَلٰكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَاِنَّ الَّذِيْنَ اخْتَلَفُوْا فِيْهِ لَفِيْ شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُمْ بِهٖ مِنْ عِلْمٍ اِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوْهُ يَقِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

و ژ به‌ر وێ گۆتنا وان ب تڕانه‌كرن ڤه‌ گۆتى: كو مه‌ عيسايێ مه‌سيح كوڕێ مه‌ريه‌مێ پێغه‌مبه‌رێ خودێ يێ كوشتى، ووان عيسا نه‌كوشتییه‌ ونه‌هلاويستییه‌، به‌لكى وان زه‌لامه‌كێ وه‌كى وى هلاويست بوو يا ژ وان ڤه‌ ئه‌ڤه‌ عيسايه‌. وئه‌وێن دبێژن: مه‌ يێ كوشتى، ژ جوهییان، وئه‌وێن ئه‌و ته‌سليم كرى ژ فه‌لان، ئه‌و هه‌مى د ده‌رحه‌قا وى دا ب گومان وحێبه‌تينه‌، ژبلى دويكه‌فتنا هنده‌ك هزران چو زانين ل نك وان نينه‌، وئه‌و د كوشتنا وى دا دپشت ڕاست نينن، به‌لكى ب گومانن.

158

ۣبَلْ رَّفَعَهُ اللّٰهُ اِلَيْهِ وَكَانَ اللّٰهُ عَزِيْزًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

به‌لكى خودێ عيسا ب له‌ش ورح ڤه‌ يێ بلندكرى، وئه‌و ژ كافران يێ پاقژكرى، وخودێ د ملكێ خۆ دا يێ زال بوويه‌، و د كار وڕێڤه‌برنێ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

159

وَاِنْ مِّنْ اَهْلِ الْكِتٰبِ اِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهٖ قَبْلَ مَوْتِهٖ وَيَوْمَ الْقِيٰمَةِ يَكُوْنُ عَلَيْهِمْ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

وپشتى هاتنه‌ خوارا عيساى ل دويماهییا زه‌مانى كه‌سه‌ك ژ خودانێن كيتابێ نامينت ئه‌گه‌ر به‌رى مرنا وى باوه‌رییێ پێ نه‌ئينت، وڕۆژا ڕابوونێ عيسا -سلاڤ لێ بن- دێ ل سه‌ر وان شاهد بت يێن دره‌و پێ كرى، ويێن باوه‌رى پێ ئيناى.

160

فَبِظُلْمٍ مِّنَ الَّذِيْنَ هَادُوْا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبٰتٍ اُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ كَثِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ژ ئه‌گه‌را زۆردارییا جوهییان ژ به‌ر وان گونه‌هێن مه‌زن يێن وان كرين خودێ هنده‌ك خوارنێن پاقژ يێن كو بۆ وان دحه‌لال ل سه‌ر وان حه‌رام كرن، و ژ به‌ر خۆپاشڤه‌لێدانا وان ژ ڕێكا ڕاست، وپاشڤه‌لێدانا وان بۆ خه‌لكى ژى.

161

وَّاَخْذِهِمُ الرِّبٰوا وَقَدْ نُهُوْا عَنْهُ وَاَكْلِهِمْ اَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَاَعْتَدْنَا لِلْكٰفِرِيْنَ مِنْهُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

و ژ به‌ر خوارنا وان بۆ وێ ربايێ يا ئه‌و ژێ هاتينه‌ پاشڤه‌لێدان، وحه‌لالكرنا وان بێ حه‌ق بۆ مالێ مرۆڤان، ومه‌ بۆ وان يێن كافرى ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى كرى ژ ڤان جوهییان عه‌زابه‌كا ب ئێش ل ئاخره‌تێ ئاماده‌كرییه‌.

162

لٰكِنِ الرّٰسِخُوْنَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُوْنَ يُؤْمِنُوْنَ بِمَا٘ اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَا٘ اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيْمِيْنَ الصَّلٰوةَ وَالْمُؤْتُوْنَ الزَّكٰوةَ وَالْمُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ اُولٰٓئِكَ سَنُؤْتِيْهِمْ اَجْرًا عَظِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

به‌لێ ئه‌وێن موكم د زانينا ئه‌حكامێن خودێ دا ژ جوهییان، ويێن خودان باوه‌ر ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى، باوه‌رییێ ب وێ دئينن ئه‌وا خودێ بۆ ته‌ ئينايه‌ خوارێ -ئه‌ى موحه‌ممه‌د- كو قورئانه‌، وباوه‌رییێ ب وێ ژى دئينن ئه‌وا به‌رى ته‌ بۆ پێغه‌مبه‌ران هاتییه‌ خوارێ وه‌كى ته‌وراتێ وئنجيلێ، ونڤێژێ ل ده‌مێ وێ دكه‌ن، وزه‌كاتا مالێ خۆ دده‌ن، وباوه‌رییێ ب خودێ وڕۆژا دويماهییێ دئينن، ئه‌وان خودێ خێره‌كا مه‌زن دێ ده‌تێ، كو به‌حه‌شته‌.

163

اِنَّا٘ اَوْحَيْنَا٘ اِلَيْكَ كَمَا٘ اَوْحَيْنَا٘ اِلٰي نُوْحٍ وَّالنَّبِيّٖنَ مِنْۣ بَعْدِهٖ وَاَوْحَيْنَا٘ اِلٰ٘ي اِبْرٰهِيْمَ وَاِسْمٰعِيْلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوْبَ وَالْاَسْبَاطِ وَعِيْسٰي وَاَيُّوْبَ وَيُوْنُسَ وَهٰرُوْنَ وَسُلَيْمٰنَ وَاٰتَيْنَا دَاوٗدَ زَبُوْرًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د مه‌ وه‌حى ب گه‌هاندنا په‌يامێ بۆ ته‌ هنارتییه‌ هه‌ر وه‌كى مه‌ بۆ نووحى وپێغه‌مبه‌رێن پشتى وى هنارتى، ومه‌ وه‌حى بۆ ئيبراهيم وئيسماعيل وئيسحاق ونه‌ڤییێن وى -ئه‌و پێغه‌مبه‌رێن كو د ناڤ دووازده‌ ئويجاخێن ئسرائيلییان دا- وعيسا وئه‌ييووب ويوونس وهاروون وسوله‌يمانى هنارتییه‌. ومه‌ زه‌بوور دابوو داوودى، كو كيتاب وپه‌ڕێن نڤيسى بوو.

164

وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنٰهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَّمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَكَلَّمَ اللّٰهُ مُوْسٰي تَكْلِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

وهنده‌ك پێغه‌مبه‌رێن كو مه‌ به‌حسێ وان به‌رى ڤێ ئايه‌تێ د قورئانێ دا بۆ ته ‌كرى مه‌ هنارتينه‌، وبه‌حسێ هنده‌ك پێغه‌مبه‌ران ژ به‌ر حيكمه‌ته‌كا مه‌ ڤياى مه‌ بۆ ته‌ نه‌كرییه‌. وقه‌درگرتن بۆ مووساى خودێ د گه‌ل وى ئاخفتییه‌. وئه‌ڤ ئايه‌تا پيرۆز هندێ دگه‌هينت كو سالۆخه‌تێ ئاخفتنێ ب ڕه‌نگه‌كێ بابه‌تى خودێ بت يه‌ك ژ سالۆخه‌تێن وییه‌، وكو خودێ ب ڕاستى وبێ ده‌سكاتى د گه‌ل پێغه‌مبه‌رێ خۆ مووساى ئاخفتییه‌.

165

رُسُلًا مُّبَشِّرِيْنَ وَمُنْذِرِيْنَ لِئَلَّا يَكُوْنَ لِلنَّاسِ عَلَي اللّٰهِ حُجَّةٌۣ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللّٰهُ عَزِيْزًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

من هنده‌ك پێغه‌مبه‌ر بۆ به‌نییێن خۆ هنارتينه‌ دا مزگينییێ ب قه‌نجییا من بده‌نه‌ وان ووان ژ عه‌زابا من بترسينن؛ دا پشتى هنارتنا پێغه‌مبه‌ران مرۆڤان چو هێجه‌ته‌ك نه‌مينت. وخودێ د ملكێ خۆ دا يێ زال بوويه‌، و د ڕێڤه‌برنێ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌.

166

لٰكِنِ اللّٰهُ يَشْهَدُ بِمَا٘ اَنْزَلَ اِلَيْكَ اَنْزَلَهٗ بِعِلْمِهٖ وَالْمَلٰٓئِكَةُ يَشْهَدُوْنَ وَكَفٰي بِاللّٰهِ شَهِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ئه‌گه‌ر جوهى وكافرێن دى كوفرێ ب ته‌ بكه‌ن خودێ شاهده‌ییێ بۆ ته‌ دده‌ت كو تو پێغه‌مبه‌رێ وی‌یى يێ وى قورئانا مه‌زن بۆ ئينايه‌ خوارێ، وى ئه‌و قورئان ب زانينا خۆ ئينايه‌ خوارێ، وهه‌ر وه‌سا ملياكه‌ت شاهده‌يیێ ب ڕاستییا وێ وه‌حییێ دده‌ن يا بۆ ته‌ هاتى، وشاهده‌يیا خودێ ب تنێ به‌سه‌.

167

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَصَدُّوْا عَنْ سَبِيْلِ اللّٰهِ قَدْ ضَلُّوْا ضَلٰلًاۣ بَعِيْدًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن كافرى كرى، ومرۆڤ ژ ئيسلامێ پاشڤه‌لێداين، ب ڕاستى ئه‌و ژ ڕێكا حه‌ق دويركه‌فتن دويركه‌فتنه‌كا دژوار.

168

اِنَّ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا وَظَلَمُوْا لَمْ يَكُنِ اللّٰهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيْقًا

تەفسیرا ساناهی

هندى ئه‌ون يێن كافرى كرى؛ و ب مانا خۆ يا ل سه‌ر كوفرێ زۆردارى كرى، نه‌بوويه‌ كو خودێ گونه‌هێن وان بۆ وان ژێ ببه‌ت، يان به‌رێ وان بده‌ته‌ ڕێكه‌كێ ئه‌و پێ ڕزگار ببن.

169

اِلَّا طَرِيْقَ جَهَنَّمَ خٰلِدِيْنَ فِيْهَا٘ اَبَدًا وَكَانَ ذٰلِكَ عَلَي اللّٰهِ يَسِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ڕێكا جه‌هنه‌مێ تێ نه‌بت، ئه‌و هه‌روهه‌ر دێ تێدا مينن، وئه‌و چه‌نده‌ ل سه‌ر خودێ يا ب ساناهى بوويه‌.

170

يٰ٘اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَآءَكُمُ الرَّسُوْلُ بِالْحَقِّ مِنْ رَّبِّكُمْ فَاٰمِنُوْا خَيْرًا لَّكُمْ وَاِنْ تَكْفُرُوْا فَاِنَّ لِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَالْاَرْضِ وَكَانَ اللّٰهُ عَلِيْمًا حَكِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

گه‌لى مرۆڤان پێغه‌مبه‌رێ مه‌ موحه‌ممه‌د -سلاڤ لێ بن- ب ئيسلامێ دينێ حه‌ق بۆ هه‌وه‌ هاتییه‌، ڤێجا هوين باوه‌رییێ پێ بينن ودويكه‌فتنا وى بكه‌ن، هندى باوه‌رى ئينانا ب وی‌یه‌ بۆ هه‌وه‌ چێتره‌، وئه‌گه‌ر هوين ل سه‌ر كوفرا خۆ دڕژد بن هندى خودێ‌یه‌ چو منه‌ت ب هه‌وه‌ وباوه‌رییا هه‌وه‌ نينه‌؛ چونكى ملكێ هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌سمانان وعه‌ردى بۆ وی‌یه‌. وخودێ ب گۆتن وكريارێن هه‌وه‌ يێ پڕزانا بوويه‌، و د كار وشريعه‌تێ خۆ دا يێ كاربنه‌جهـ بوويه‌. ڤێجا ئه‌گه‌ر عه‌رد وعه‌سمان وه‌كى ملكێ وى هه‌مییێ خۆ بۆ وى چه‌ماند بت، پا هوين فه‌رترن كو باوه‌رییێ ب خودێ وپێغه‌مبه‌رێ وى بينن، و ب وێ قورئانا وى بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئينايه‌ خوارێ وكو هوين خۆ بۆ وى بچه‌مينن، داكو گه‌ردوون هه‌مى بۆ وى يێ چه‌مياى بت. و د ڤێ ئايه‌تێ دا نيشان هه‌يه‌ كو په‌ياما پێغه‌مبه‌رێ خودێ -سلاڤ لێ بن- بۆ هه‌مى مرۆڤانه‌.

171

يٰ٘اَهْلَ الْكِتٰبِ لَا تَغْلُوْا فِيْ دِيْنِكُمْ وَلَا تَقُوْلُوْا عَلَي اللّٰهِ اِلَّا الْحَقَّ اِنَّمَا الْمَسِيْحُ عِيْسَي ابْنُ مَرْيَمَ رَسُوْلُ اللّٰهِ وَكَلِمَتُهٗ اَلْقٰىهَا٘ اِلٰي مَرْيَمَ وَرُوْحٌ مِّنْهُ فَاٰمِنُوْا بِاللّٰهِ وَرُسُلِهٖ وَلَا تَقُوْلُوْا ثَلٰثَةٌ اِنْتَهُوْا خَيْرًا لَّكُمْ اِنَّمَا اللّٰهُ اِلٰهٌ وَّاحِدٌ سُبْحٰنَهٗ٘ اَنْ يَّكُوْنَ لَهٗ وَلَدٌ لَهٗ مَا فِي السَّمٰوٰتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَكَفٰي بِاللّٰهِ وَكِيْلًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى خودانێن ئنجيلێ زێده‌گاڤییێ ل سه‌ر دينێ حه‌ق نه‌كه‌ن، و ژ حه‌قییێ پێڤه‌تر هوين چو گۆتنان د ده‌رحه‌قا خودێ دا نه‌بێژن، وهوين چو ژن وكوڕان بۆ وى نه‌دانن، هندى عيسايێ مه‌سيحه‌ كوڕێ مه‌ريه‌مێ پێغه‌مبه‌رێ خودێ‌یه‌ خودێ ئه‌و ب حه‌قییێ هنارتییه‌، ووى ئه‌و ب وێ په‌يڤێ ئافراندییه‌ يا وى جبريل بۆ مه‌ريه‌مێ پێ هنارتى، وئه‌و په‌يڤ ئه‌ڤه‌يه‌: (كن - ببه‌) ئينا ئه‌و بوو، وئه‌و پفكرنه‌كا ژ خودێ بوو جبريلى ب فه‌رمانا خودێ پفكرى، ڤێجا هوين باوه‌رییێ بينن كو خودێ يه‌كه‌ وبۆ وى ته‌سليم ببن، وباوه‌رییێ ب وێ بينن يا پێغه‌مبه‌رێن وى پێ ژ نك وى هاتين، وهوين عيساى ودايكا وى د گه‌ل خودێ نه‌كه‌نه‌ هه‌ڤپشك. هوين ڤێ گۆتنێ به‌س كه‌ن ئه‌و بۆ هه‌وه‌ چێتره‌ ژ وێ يا هوين ل سه‌ر، هندى خودێ‌یه‌ خودايه‌كێ ب تنێ‌یه‌ يێ پاك وبلند بت. هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌سمانان وعه‌ردى ملكێ وی‌یه‌، ڤێجا چاوا ژنه‌ك يان كوڕه‌ك ژ وان بۆ وى دێ هه‌بت؟ وخودێ به‌سه‌ كو بۆ ڕێڤه‌برن وژيارا چێكرییێن خۆ وه‌كيل بت، ڤێجا هوين خۆ بهێلنه‌ ب هيڤییا وى ب تنێ ڤه‌ ئه‌و تێرا هه‌وه‌ هه‌يه‌.

172

لَنْ يَّسْتَنْكِفَ الْمَسِيْحُ اَنْ يَّكُوْنَ عَبْدًا لِّلّٰهِ وَلَا الْمَلٰٓئِكَةُ الْمُقَرَّبُوْنَ وَمَنْ يَّسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهٖ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ اِلَيْهِ جَمِيْعًا

تەفسیرا ساناهی

مه‌سيح خۆ ژ هندێ بلندتر نابينت كو به‌نییه‌كێ خودێ بت، وهه‌ر وه‌سا فريشته‌يێن نێزيك ژى خۆ ژ هندێ بلندتر نابينن كو په‌رستنا خودێ بكه‌ن، وهه‌چییێ خۆ بلندتر ومه‌زنتر ژ به‌ندايه‌تیێ ببينت ئه‌و وان هه‌مییان ل ڕۆژا قيامه‌تێ بۆ نك خۆ دێ كۆم كه‌ت، و ب حوكمێ خۆ يێ عادل دێ حوكمى د ناڤبه‌را وان دا كه‌ت، وئه‌و هه‌ر يه‌كى وى جزايێ ئه‌و ژ هه‌ژى دێ ده‌تێ.

173

فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَعَمِلُوا الصّٰلِحٰتِ فَيُوَفِّيْهِمْ اُجُوْرَهُمْ وَيَزِيْدُهُمْ مِّنْ فَضْلِهٖ وَاَمَّا الَّذِيْنَ اسْتَنْكَفُوْا وَاسْتَكْبَرُوْا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا وَّلَا يَجِدُوْنَ لَهُمْ مِّنْ دُوْنِ اللّٰهِ وَلِيًّا وَّلَا نَصِيْرًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا هندى ئه‌ون يێن ب گۆتن وكريار باوه‌رى ب خودێ ئيناى، و ل سه‌ر ڕێكا شريعه‌تێ وى خۆ ڕاست كرى، ئه‌و جزايێ كريارێن وان دێ ده‌تێ، و ژ قه‌نجییا خۆ ئه‌و دێ ل وان زێده‌ كه‌ت، وهندى ئه‌ون يێن گوهدارییا خودێ نه‌كرى، وخۆ ژ هندێ بلندتر ديتى كو خۆ بۆ وى بچه‌مينن ئه‌و دێ وان عه‌زاب ده‌ت عه‌زابدانه‌كا ب ئێش، وئه‌و ژبلى وى چو سه‌ركاران بۆ خۆ نابينن وان ژ عه‌زابا وى ڕزگار بكه‌ن، وئه‌و ژبلى خودێ چو پشته‌ڤانان ژى بۆ خۆ نابينن وان ب سه‌ر بێخن.

174

يٰ٘اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَآءَكُمْ بُرْهَانٌ مِّنْ رَّبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَا٘ اِلَيْكُمْ نُوْرًا مُّبِيْنًا

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى گه‌لى مرۆڤان ده‌ليله‌كێ ئاشكه‌را ژ خودايێ هه‌وه‌ بۆ هه‌وه‌ هات، كو پێغه‌مبه‌رێ مه‌ موحه‌ممه‌ده‌، وئه‌و ده‌ليلێن ئاشكه‌را يێن ئه‌و پێ هاتى، ويێ ژ هه‌مییان مه‌زنتر قورئانا پيرۆزه‌، تشتێ ڕاستییا پێغه‌مبه‌رينى وپه‌ياما وى ديار دكه‌ت، ومه‌ قورئان بۆ هه‌وه‌ هنارت هيدايه‌ت وڕۆناهییه‌كا ئاشكه‌را.

175

فَاَمَّا الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا بِاللّٰهِ وَاعْتَصَمُوْا بِهٖ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِيْ رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَّيَهْدِيْهِمْ اِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيْمًا

تەفسیرا ساناهی

ڤێجا ئه‌وێن ب گۆتن وكريار باوه‌رى ب خودێ ئيناى، وخۆ ب وێ ڕۆناهییێ ڤه‌ گرتى يا مه‌ بۆ ئينايه‌ خوارێ، پاشى ئه‌و ژ قه‌نجى ودلۆڤانییا خۆ دێ وان كه‌ته‌ د به‌حه‌شتێ دا، ودێ به‌رێ وان ده‌ته‌ ڕێكا ڕاست يا سه‌رى دكێشته‌ به‌حه‌شتێ.

176

يَسْتَفْتُوْنَكَ قُلِ اللّٰهُ يُفْتِيْكُمْ فِي الْكَلٰلَةِ اِنِ امْرُؤٌا هَلَكَ لَيْسَ لَهٗ وَلَدٌ وَّلَهٗ٘ اُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا٘ اِنْ لَّمْ يَكُنْ لَّهَا وَلَدٌ فَاِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰنِ مِمَّا تَرَكَ وَاِنْ كَانُوْ٘ا اِخْوَةً رِّجَالًا وَّنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ اَنْ تَضِلُّوْا وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيْمٌ

تەفسیرا ساناهی

ئه‌ى موحه‌ممه‌د ئه‌و پسيارا وى ژ ته‌ دكه‌ن يێ بمرت ونه‌باب هه‌ى ونه‌زارۆ، تو بێژه‌: خودێ حوكمێ وى بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را دكه‌ت: ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌ك مر ونه‌ وى دايباب هه‌بن ونه‌ زارۆ، ووى خويشكه‌كا دايبابى هه‌بت، يان خويشكه‌كا ژ بابێ ب تنێ، نيڤا ميراتێ وى بۆ وێ‌يه‌، وبرايێ وێ يێ دايبابى بت يان يێ ژ بابێ بت هه‌مى ميراتێ وێ وه‌ردگرت ئه‌گه‌ر ئه‌و مر ووێ نه‌ چو زارۆ هه‌بن ونه‌ دايباب. وئه‌گه‌ر ئه‌وێ دمرت ونه‌ دايباب هه‌ين ونه‌ زارۆ دو خويشك هه‌بن دوسێكا مالێ وى هێلاى بۆ وانه‌. وئه‌گه‌ر برايێن نه‌ ژ دايێ د گه‌ل يێن مێ كۆم بوون بۆ يێ نێر وه‌كى بارا دو ژ يێن مێ‌یه‌ ژ خويشكێن وى. خودێ لێكڤه‌كرنا ميراتى وحوكمێ ميراتێ وى يێ بێ دايباب وزارۆ بۆ هه‌وه‌ ئاشكه‌را دكه‌ت؛ دا هوين د مه‌سه‌لا ميراتى دا ژ حه‌قییێ به‌رزه‌ نه‌بن. وخودێ ب دويماهییا كاران يێ زانايه‌، و د زانت كانێ چ خێر بۆ به‌نییێن وى تێدا هه‌يه‌.